पशूनामिह गृह्णानाभागं स्वस्व चरोर्मुदा। यज्ञभागार्थिनो देवा विलम्बाद्ब्रुवते तदा
तिथे सर्वजण आपापल्या यज्ञभागाचा आनंदाने स्वीकार करत होते; पण यज्ञभाग मिळण्यात उशीर होत असल्याने देवांनी बोलायला सुरुवात केली.
कालहीनं न कर्तव्यं कृतं न फलदं यतः। वेदेष्वेवमधीकारो दृष्टःसर्वैर्मनीषिभिः
'योग्य वेळी न झालेला यज्ञ करू नये, कारण अशा वेळी केलेले फळ देत नाही; वेदांमध्ये सर्व विद्वानांनी हेच सांगितले आहे.'
प्रावर्ग्ये क्रियमाणे तु ब्राह्मणैर्वेदपारगैः। क्षीरद्वयेन संयुक्त शृतेनाध्वर्युणा तथा
वेदपारंगत ब्राह्मण प्रावर्ग्य विधी करत होते, दोन प्रमाण दूध आणि तुपासह अध्वर्यूने ते यज्ञ करत होते.
उपहूतेनागते नचाहूतेषु द्विजन्मसु। क्रियमाणे तथाभक्ष्ये दृष्ट्वा देवी रुषान्विता
बोलावले तरी द्विजजन आले नाहीत; यज्ञाचा नैवेद्य तयार होत असताना हे पाहून देवीला राग आला.
उवाच देवी ब्रह्माणं सदोमध्ये तु मौनिनम्। किमेतद्युज्यते देव कर्तुमेतद्विचेष्टितम्
देवीने सभेच्या मध्यभागी शांत असलेल्या ब्रह्माला विचारले, 'हे देव, हे कृत्य योग्य आहे का, जे तू केले आहेस?'
मां परित्यज्य यत्कामात्कृतवानसि किल्बिषम्। नतुल्यापादरजसा ममैषा या शिरः कृता
'माझा त्याग करून, इच्छेने तू पाप केलेस; ही जिचे तू डोके ठेवलेस, ती माझ्या पायातील धुळीइतकीही नाही.'
यद्वदन्ति जनास्सर्वे संगताः सदसि स्थिताः। आज्ञामीश्वरभूतानां तां कुरुष्व यदीच्छसि
सभेत गोळा झालेल्या सर्व लोकांनी जे सांगितलं, तेच कर. ते सर्व जण जणू काही स्वामीसारखे आहेत; त्यांची आज्ञा पाळ, जर तुला हवं असेल.
भवता रूपलोभेन कृतं लोकविगर्हितम्। पुत्रेषु नकृतालज्जा पौत्रेषुचन ते प्रभो
तुला रूपाचा लोभ झाल्यामुळे, तू असं काही केलं आहे जे लोकांना निंद्य वाटतं. आपल्या मुलांसमोर किंवा नातवंडांसमोरही तुला लाज वाटली नाही, प्रभो.
कामकारकृतं मन्य एतत्कर्मविगर्हितम्। पितामहोसि देवानामृषीणां प्रपितामहः
वासनेपोटी केलेलं हे कृत्य लोकांना निंद्य वाटतं. तू देवांचा पितामह आणि ऋषींचा पण पितामह आहेस.
कथं न ते त्रपा जाता आत्मनःपश्यतस्तनुम्। लोकमध्येकृतं हास्यमहं चापकृता प्रभो
स्वतःचं शरीर पाहूनही तुला लाज कशी वाटली नाही? सगळ्या लोकांसमोर हे लाजिरवाणं कृत्य करून मीही तुझ्यामुळे अपमानित झाले, प्रभो.
यद्येष ते स्थिरो भावस्तिष्ठ देव नमोस्तुते। अहंकथंसखीनांतु दर्शयिष्यामि वैमुखम्
जर तुझा हा निश्चय ठाम असेल, तर तसाच राहा, देवा, तुला माझा नमस्कार. पण मी माझ्या मैत्रिणींना चेहरा कसा दाखवू?
भर्त्रा मे विधृता पत्नी कथमेतदहं वदे। "ब्रह्मोवाच। ऋत्विग्भिस्त्वरितश्चाहं दीक्षाकालादनंतरम्
माझ्या पतीने मला पत्नी म्हणून स्वीकारलं आहे—मी हे कसं सांगू?
पत्नीं विना न होमोत्र शीघ्रं पत्नीमिहानय। शक्रेणैषा समानीता दत्तेयं मम विष्णुना
ब्रह्मा म्हणाले: ऋत्विजांनी आग्रह केल्यावर, दीक्षा झाल्यावर मी लगेच आलो. इथे पत्नीशिवाय यज्ञ होऊ शकत नाही—लवकरच पत्नी आणा. ती इंद्राने आणली आणि विष्णूने मला दिली.
गृहीता च मया सुभ्रु क्षमस्वैतं मया कृतम्। न चापराधं भूयोन्यं करिष्ये तव सुव्रते
सुंदर भुवया असणाऱ्या, मी तिला स्वीकारलं आहे; मी जे केलं त्यासाठी मला माफ कर. मी तुझ्याशी पुन्हा कधीही अन्याय करणार नाही, सती साध्वी.
पादयोः पतितस्तेहं क्षमस्वेह नमोस्तुते। "पुलस्त्य उवाच। एवमुक्ता तदा क्रुद्धा ब्रह्माणं शप्तुमुद्यता
मी तुझ्या पायांवर पडतो—माफ कर, इथे तुला नमस्कार करतो.
यदि मेस्ति तपस्तप्तं गुरवो यदि तोषिताः। सर्वब्रह्मसमूहेषु स्थानेषु विविधेषु च
पुलस्त्य म्हणाले: असं ऐकल्यावर ती रागावली आणि ब्रह्माला शाप देण्यासाठी सज्ज झाली.
नैव ते ब्राह्मणाः पूजां करिष्यंति कदाचन। ॠते तु कार्तिकीमेकां पूजां सांवत्सरीं तव
जर मी तप केलं असेल, गुरूंना संतुष्ट केलं असेल, तर सर्व ब्राह्मणांच्या सभांमध्ये, विविध ठिकाणी,
करिष्यन्ति द्विजाः सर्वे मर्त्या नान्यत्र भूतले। एतद्ब्रह्माणमुक्त्वाह शतक्रतुमुपस्थितम्
ते ब्राह्मण कधीच तुझी पूजा करणार नाहीत, फक्त कार्तिक महिन्यात एकदाच वर्षातून पूजा करतील.
भोभोः! शक्र त्वयानीता आभीरी ब्रह्मणोन्तिकम्। यस्मात्ते क्षुद्रकंकर्मतस्मात्वं लप्स्यसे फलम्
पृथ्वीवरचे सर्व द्विज फक्त तीच पूजा करतील, दुसरी नाही. असं ब्रह्माला सांगून तिने समोर असलेल्या शतक्रतूला उद्देशून बोलली.
यदा संग्राममध्ये त्वं स्थाता शक्र भविष्यसि। तदा त्वं शत्रुभिर्बद्धो नीतः परमिकां दशाम्
शक्री! तू ती गवळी स्त्री ब्रह्माजवळ आणलीस; या तुझ्या क्षुद्र कृत्यामुळे तुला त्याचं फळ मिळेल.
अकिञ्चनो नष्टसत्वः शत्रूणां नगरे स्थितः। पराभवं महत्प्राप्य न चिरादेव मोक्ष्यसे
जेव्हा तू युद्धाच्या मध्यभागी उभा राहशील, तेव्हा तुझे शत्रू तुला बांधून अत्यंत हलाखीच्या अवस्थेत घेऊन जातील.
शक्रं शप्त्वा तदा देवी विष्णुं वाक्यमथाब्रवीत्। भृगुवाक्येन ते जन्म यदा मर्त्ये भविष्यति
तुला सर्वस्व गमवावं लागेल, शक्तीही नाहीशी होईल, आणि शत्रूंच्या नगरीत राहावं लागेल. मोठा पराभव झाल्यावर थोड्याच वेळात तुला सोडून देतील.
भार्यावियोगजं दुःखं तदा त्वं तत्र भोक्ष्यसे। हृतातेशत्रुणा पत्नी परे पारो महोदधेः
शक्राला शाप दिल्यावर ती देवी मग विष्णूला म्हणाली: भृगूच्या वचनाने जेव्हा तुझं मानवजन्म होईल,
न च त्वं ज्ञास्यसे नीतां शोकोपहतचेतनः। भ्रात्रा सह परं कष्टामापदं प्राप्य दुःखितः
तेव्हा तुझ्या पत्नीपासून दूर होण्याचं दुःख तुला भोगावं लागेल; तुझी पत्नी तुझ्या शत्रूने मोठ्या समुद्राच्या पलीकडे नेली जाईल.
यदा यदुकुले जातः•★कृष्णसंज्ञो भविष्यसि। पशूनां दासतां प्राप्य चिरकालं भ्रमिष्यसि
जेव्हा तू यदुवंशात जन्म घेशील, तेव्हा तुला कृष्ण असे नाव मिळेल. मग तू जनावरांच्या सेवेत राहशील आणि खूप काळ भटकत राहशील.
तदाह रुद्रं कुपिता यदा दारुवने स्थितः। तदा त ॠषयः क्रुद्धाःशापं दास्यन्तिवै हर
त्या वेळी, जेव्हा रुद्र दारूवनात होता, तेव्हा संतापलेल्या ऋषींनी त्याला शाप दिला.
भोभोः !कापालिक क्षुद्र स्त्रीरस्माकं जिहीर्षसि। तदेतद्दर्पितं तेद्य भूमौ लिङ्गंपतिष्यति
अरे कपालिक, नीच माणसा! तू आमच्या स्त्रियांवर डोळा ठेवला आहेस; म्हणून आज तुझा गर्वाचा लिंग जमिनीवर पडेल.
विहीनः पौरुषेण त्वं मुनिशापाच्च पीडितः। गङ्गाद्वारेस्थिता पत्नी सा त्वामाश्वासयिष्यति
मुनींच्या शापामुळे तू पुरुषत्व गमवशील आणि यातना भोगशील; गंगेच्या काठी उभी असलेली तुझी पत्नी तुला धीर देईल.
अग्ने त्वं सर्वभक्षोसि पूर्वं पुत्रेण मे कृतः। भृगुणा धर्मनित्येन कथं दग्धं दहाम्यहम्
अग्निदेव, तू सर्व काही भक्षण करतोस; पूर्वी माझ्या पुत्राने, धर्मनिष्ठ भृगुने तुला निर्माण केले. मी ज्या जळालो, तो मी आता कसा जाळू?
जातवेदस्स रुद्रस्त्वां रेतसा प्लावयिष्यति। अमेध्येषु च तेजिह्वा अधिकं प्रज्वलिष्यति
जातेवेद, रुद्र तुला आपल्या वीर्याने व्यापून टाकेल; आणि अशुद्ध वस्तूंमध्ये तुझी ज्वाळा आणखी प्रखरतेने पेटेल.