त्रपान्वितौ विष्णुरुद्रौ सर्वे चान्ये द्विजातयः। सभासदस्तथा भीतास्तथा चान्ये दिवौकसः
विष्णू आणि रुद्र लाजलेले होते, तसेच इतर सर्व द्विज, सभासद आणि देवताही घाबरलेल्या होत्या.
पुत्राःपौत्रा भागिनेया मातुला भ्रातरस्तथा। ऋभवो नाम ये देवा देवानामपि देवताः
मुलं, नातवंडं, भाचे, मामा, भाऊ आणि ऋभू नावाचे देव — जे देवतांमध्येही श्रेष्ठ मानले जातात —
वैलक्ष्येवस्थिताः सर्वे सावित्री किं वदिष्यति। ब्रह्मपार्श्वे स्थिता तत्र किंतु वै गोपकन्यका
सर्वजण तिथे संकोचून उभे होते, 'सावित्री काय बोलेल?' असे वाटत होते. ती ब्रह्माच्या बाजूला उभी होती, पण खरी तर ती गवळणच होती.
मौनीभूता तु शृण्वाना सर्वेषां वदतां गिरः। अद्ध्वर्युणा समाहूता नागता वरवर्णिनी
ती गप्प राहून सर्वांच्या बोलण्याकडे लक्ष देत होती; अध्वर्यूने बोलावले तरी, सुंदर वर्णाची ती स्त्री आली नाही.
शक्रेणान्याहृता-आभीरादत्ता सा विष्णुनास्वयम्। अनुमोदिताचरुद्रेणपित्राऽदत्तास्वयं तथा
इंद्राने आणलेली दुसरी एक आभीर मुलगी विष्णूला दिली गेली; रुद्राने मान्यता दिली आणि तिच्या वडिलांनीही तिला दिले.
कथं सा भविता यज्ञे समाप्तिं वा व्रजेत्कथम्। एवं चिंतयतां तेषां प्रविष्टा कमलालया
ती यज्ञात कशी सहभागी होईल, किंवा यज्ञ कसा पूर्ण होईल, असे सर्वजण विचार करत असताना, कमलातून जन्मलेला ब्रह्मा तिथे आला.
वृतो ब्रह्मासदस्यैस्तु ऋत्विग्भिर्दैवतैस्तथा। हूयंते चाग्नयस्तत्र ब्राह्मणैर्वैदपारगैः
ब्रह्मा सभासद, ऋत्विज आणि देवांनी वेढलेला होता; तिथे वेदपारंगत ब्राह्मण अग्नीमध्ये होम करत होते.
पत्नीशालास्थिता गोपी सैणश्रृँगा समेखला। क्षौमवस्त्रपरीधाना ध्यायंती परमं पदम्
पत्नीशाळेत ती गवळण मेंढ्यांच्या लोण्याचा कंबरपट्टा बांधून, सुती वस्त्र परिधान करून, मनात परमपदाचा ध्यान करत उभी होती.
पतिव्रता पतिप्राणा प्राधान्ये च निवेशिता। रूपान्विता विशालाक्षी तेजसा भास्करोपमा
ती पतीव्रता, पतीच तिचा प्राण, सर्वांत प्रमुख, सुंदर, मोठ्या डोळ्यांची आणि तेजाने सूर्यासारखी उजळलेली होती.
द्योतयन्ती सदस्तत्र सूर्यस्येव यथा प्रभा। ज्वलमानं तथा वह्निं श्रयन्ते ऋत्विजस्तथा
ती तिथल्या सभेला सूर्याच्या प्रकाशासारखी उजळवून टाकत होती; तसेच ऋत्विजही प्रज्वलित अग्नीपाशी गेले.
पशूनामिह गृह्णानाभागं स्वस्व चरोर्मुदा। यज्ञभागार्थिनो देवा विलम्बाद्ब्रुवते तदा
तिथे सर्वजण आपापल्या यज्ञभागाचा आनंदाने स्वीकार करत होते; पण यज्ञभाग मिळण्यात उशीर होत असल्याने देवांनी बोलायला सुरुवात केली.
कालहीनं न कर्तव्यं कृतं न फलदं यतः। वेदेष्वेवमधीकारो दृष्टःसर्वैर्मनीषिभिः
'योग्य वेळी न झालेला यज्ञ करू नये, कारण अशा वेळी केलेले फळ देत नाही; वेदांमध्ये सर्व विद्वानांनी हेच सांगितले आहे.'
प्रावर्ग्ये क्रियमाणे तु ब्राह्मणैर्वेदपारगैः। क्षीरद्वयेन संयुक्त शृतेनाध्वर्युणा तथा
वेदपारंगत ब्राह्मण प्रावर्ग्य विधी करत होते, दोन प्रमाण दूध आणि तुपासह अध्वर्यूने ते यज्ञ करत होते.
उपहूतेनागते नचाहूतेषु द्विजन्मसु। क्रियमाणे तथाभक्ष्ये दृष्ट्वा देवी रुषान्विता
बोलावले तरी द्विजजन आले नाहीत; यज्ञाचा नैवेद्य तयार होत असताना हे पाहून देवीला राग आला.
उवाच देवी ब्रह्माणं सदोमध्ये तु मौनिनम्। किमेतद्युज्यते देव कर्तुमेतद्विचेष्टितम्
देवीने सभेच्या मध्यभागी शांत असलेल्या ब्रह्माला विचारले, 'हे देव, हे कृत्य योग्य आहे का, जे तू केले आहेस?'
मां परित्यज्य यत्कामात्कृतवानसि किल्बिषम्। नतुल्यापादरजसा ममैषा या शिरः कृता
'माझा त्याग करून, इच्छेने तू पाप केलेस; ही जिचे तू डोके ठेवलेस, ती माझ्या पायातील धुळीइतकीही नाही.'
यद्वदन्ति जनास्सर्वे संगताः सदसि स्थिताः। आज्ञामीश्वरभूतानां तां कुरुष्व यदीच्छसि
सभेत गोळा झालेल्या सर्व लोकांनी जे सांगितलं, तेच कर. ते सर्व जण जणू काही स्वामीसारखे आहेत; त्यांची आज्ञा पाळ, जर तुला हवं असेल.
भवता रूपलोभेन कृतं लोकविगर्हितम्। पुत्रेषु नकृतालज्जा पौत्रेषुचन ते प्रभो
तुला रूपाचा लोभ झाल्यामुळे, तू असं काही केलं आहे जे लोकांना निंद्य वाटतं. आपल्या मुलांसमोर किंवा नातवंडांसमोरही तुला लाज वाटली नाही, प्रभो.
कामकारकृतं मन्य एतत्कर्मविगर्हितम्। पितामहोसि देवानामृषीणां प्रपितामहः
वासनेपोटी केलेलं हे कृत्य लोकांना निंद्य वाटतं. तू देवांचा पितामह आणि ऋषींचा पण पितामह आहेस.
कथं न ते त्रपा जाता आत्मनःपश्यतस्तनुम्। लोकमध्येकृतं हास्यमहं चापकृता प्रभो
स्वतःचं शरीर पाहूनही तुला लाज कशी वाटली नाही? सगळ्या लोकांसमोर हे लाजिरवाणं कृत्य करून मीही तुझ्यामुळे अपमानित झाले, प्रभो.
यद्येष ते स्थिरो भावस्तिष्ठ देव नमोस्तुते। अहंकथंसखीनांतु दर्शयिष्यामि वैमुखम्
जर तुझा हा निश्चय ठाम असेल, तर तसाच राहा, देवा, तुला माझा नमस्कार. पण मी माझ्या मैत्रिणींना चेहरा कसा दाखवू?
भर्त्रा मे विधृता पत्नी कथमेतदहं वदे। "ब्रह्मोवाच। ऋत्विग्भिस्त्वरितश्चाहं दीक्षाकालादनंतरम्
माझ्या पतीने मला पत्नी म्हणून स्वीकारलं आहे—मी हे कसं सांगू?
पत्नीं विना न होमोत्र शीघ्रं पत्नीमिहानय। शक्रेणैषा समानीता दत्तेयं मम विष्णुना
ब्रह्मा म्हणाले: ऋत्विजांनी आग्रह केल्यावर, दीक्षा झाल्यावर मी लगेच आलो. इथे पत्नीशिवाय यज्ञ होऊ शकत नाही—लवकरच पत्नी आणा. ती इंद्राने आणली आणि विष्णूने मला दिली.
गृहीता च मया सुभ्रु क्षमस्वैतं मया कृतम्। न चापराधं भूयोन्यं करिष्ये तव सुव्रते
सुंदर भुवया असणाऱ्या, मी तिला स्वीकारलं आहे; मी जे केलं त्यासाठी मला माफ कर. मी तुझ्याशी पुन्हा कधीही अन्याय करणार नाही, सती साध्वी.
पादयोः पतितस्तेहं क्षमस्वेह नमोस्तुते। "पुलस्त्य उवाच। एवमुक्ता तदा क्रुद्धा ब्रह्माणं शप्तुमुद्यता
मी तुझ्या पायांवर पडतो—माफ कर, इथे तुला नमस्कार करतो.
यदि मेस्ति तपस्तप्तं गुरवो यदि तोषिताः। सर्वब्रह्मसमूहेषु स्थानेषु विविधेषु च
पुलस्त्य म्हणाले: असं ऐकल्यावर ती रागावली आणि ब्रह्माला शाप देण्यासाठी सज्ज झाली.
नैव ते ब्राह्मणाः पूजां करिष्यंति कदाचन। ॠते तु कार्तिकीमेकां पूजां सांवत्सरीं तव
जर मी तप केलं असेल, गुरूंना संतुष्ट केलं असेल, तर सर्व ब्राह्मणांच्या सभांमध्ये, विविध ठिकाणी,
करिष्यन्ति द्विजाः सर्वे मर्त्या नान्यत्र भूतले। एतद्ब्रह्माणमुक्त्वाह शतक्रतुमुपस्थितम्
ते ब्राह्मण कधीच तुझी पूजा करणार नाहीत, फक्त कार्तिक महिन्यात एकदाच वर्षातून पूजा करतील.
भोभोः! शक्र त्वयानीता आभीरी ब्रह्मणोन्तिकम्। यस्मात्ते क्षुद्रकंकर्मतस्मात्वं लप्स्यसे फलम्
पृथ्वीवरचे सर्व द्विज फक्त तीच पूजा करतील, दुसरी नाही. असं ब्रह्माला सांगून तिने समोर असलेल्या शतक्रतूला उद्देशून बोलली.
यदा संग्राममध्ये त्वं स्थाता शक्र भविष्यसि। तदा त्वं शत्रुभिर्बद्धो नीतः परमिकां दशाम्
शक्री! तू ती गवळी स्त्री ब्रह्माजवळ आणलीस; या तुझ्या क्षुद्र कृत्यामुळे तुला त्याचं फळ मिळेल.