केनैषा दर्शिता चर्या गुरुणा पापदर्शिना। येनचोन्मत्तवद्वाक्यं वदन्मध्येप्रधावसि
"हे पाप ओळखणारा, हे व्रत तुला कोणत्या गुरूने दाखवले? तू वेड्यासारखी वचने बोलत आमच्यात का धावत आहेस?"
शिश्नं मे ब्रह्मणो रूपं भगं चापि जनार्दनः। उप्यमानमिदं बीजं लोकः क्लिश्नातिचान्यथा
"लिंग हे माझे ब्रह्मरूप आहे आणि भग जनार्दन आहे; हे बीज अर्पण केल्यानेच जग सुखी राहते, अन्यथा त्रास होतो."
मयायं जनितः पुत्रो जनितोनेन चाप्यहम्। महादेवकृते सृष्टिः सृष्टा भार्या हिमालये
"मी या पुत्राला जन्म दिला आणि त्याने मला जन्म दिला; महादेवासाठी सृष्टी निर्माण झाली आणि हिमालयावर पत्नी निर्माण झाली."
उमादत्ता तु रुद्रस्य कस्य सा तनया वद। मूढा यूयं न जानीथ वदतां भगवांस्तु वः
"उमा रुद्राला दिली, ती कोणाची कन्या आहे, सांगा; तुम्ही मूढ आहात, तुम्हाला काहीच कळत नाही; तुमच्यातील कोणी भगवंताने सांगावे."
ब्रह्मणा न कृता चर्या दर्शिता नैव विष्णुना। गिरिशेनापि देवेन ब्रह्मवध्या कृतेन तु
ब्रह्मदेवांनी अशी वागणूक कधीच केली नाही, विष्णूंनीही ती दाखवली नाही, आणि गिरिश देवानेसुद्धा ब्रह्महत्येच्या प्रसंगानंतर असं काही केलं नाही.
कथंस्विद्गर्हसे देवं वध्योस्माकं त्वमद्य वै। एवं तैर्हन्यमानस्तु ब्राह्मणैस्तत्र शंकरः
मग तू आमच्या देवाला आज शिक्षा करायची आहेस असं का म्हणतोस, असा त्याचा अपमान कसा करतोस?
स्मितं कृत्वाब्रवीत्सर्वान्ब्राह्मणान्नृपसत्तम। किं मां न वित्थ भो विप्रा उन्मत्तं नष्टचेतनम्
त्या ब्राह्मणांनी त्याला मारताना, शंकराने हसून सर्व ब्राह्मणांना म्हणाले, 'माझी ओळखत नाही का तुम्ही, हे विप्रांनो?'
यूयं कारुणिकाः सर्वे मित्रभावे व्यवस्थिताः। वदमानमिदं छद्म ब्रह्मरूपधरं हरम्
मी वेडा आहे, माझं भान हरपलं आहे; तुम्ही सर्व दयाळू आहात, मैत्रीभावाने वागता, तरीही माझ्याशी असं बोलता, मी ब्रह्मा असल्याचा भास करून, प्रत्यक्षात मी हराच आहे.
मायया तस्य देवस्य मोहितास्ते द्विजोत्तमाः। कपर्दिनं निजघ्नुस्ते पाणिपादैश्च मुष्टिभिः
त्या देवाच्या मायेमुळे ते श्रेष्ठ ब्राह्मण फसले आणि त्यांनी जटा असलेल्या त्याला हातांनी, पायांनी आणि मुठांनी मारलं.
दण्डैश्चापि च कीलैश्च उन्मत्तवेषधारिणम्। पीड्यमानस्ततस्तैस्तु द्विजैः कोपमथागमत्
काठ्या आणि काटेरी शस्त्रांनीही, वेड्याच्या वेशात असलेल्या त्याला त्या ब्राह्मणांनी मारलं; त्यामुळे त्रासून, तो रागावला.
ततो देवेन ते शप्ता यूयं वेदविवर्जिताः। ऊर्ध्वजटाः क्रतुभ्रष्टाः परदारोपसेविनः
मग त्या देवाने त्यांना शाप दिला, 'तुम्ही वेदांपासून वंचित व्हाल, जटा वाढवाल, यज्ञांपासून दूर व्हाल आणि परस्त्रीसंग कराल.'
वेश्यायान्तु रता द्यूते पितृमातृविवर्जिताः। न पुत्रः पैतृकं वित्तं विद्यां वापि गमिष्यति
'वेश्यांमध्ये रमाल, जुगार खेळाल, पित्याविना-मातेराविना राहाल, ना मुलगा, ना वडिलोपार्जित संपत्ती, ना विद्या तुमच्याकडे राहील.'
सर्वे च मोहिताः सन्तु सर्वेंद्रियविवर्जिताः। रौद्रीं भिक्षां समश्नंतु परपिण्डोपजीविनः
'सर्वजण मोहात पडतील, सर्व इंद्रियांपासून वंचित होतील, भिक्षेवर जगतील आणि दुसऱ्यांच्या अन्नावर उपजीविका करतील.'
आत्मानं वर्तयन्तश्च निर्ममा धर्मवर्जिताः। कृपार्पिता तु यैर्विप्रैरुन्मत्ते मयि सांप्रतम्
'स्वतःचं काहीही न समजता, धर्माशिवाय जगतील; पण ज्यांनी वेड्याच्या रूपात असलेल्या माझ्यावर दया दाखवली—'
तेषां धनं च पुत्राश्च दासीदासमजाविकम्। कुलोत्पन्नाश्च वै नार्यो मयि तुष्टे भवन्विह
'त्यांचं धन, मुले, नोकर-नोकराणी, उपजीविका आणि त्यांच्या कुळातील स्त्रिया, मी समाधानी असल्यास, त्यांच्याकडे राहतील.'
एवं शापं वरं चैव दत्वान्तर्द्धानमीश्वरः। गतो द्विजागते देवे मत्वा तं शंकरं प्रभुम्
असा शाप आणि वर देऊन, ईश्वर अदृश्य झाला; देव निघून गेल्यावर, त्या ब्राह्मणांना तो शंकरच होता हे समजलं.
अन्विष्यन्तोपि यत्नेन न चापश्यंत ते यदा। तदा नियमसंपन्नाः पुष्करारण्यमागताः
त्यांनी खूप शोधलं, पण त्यांना तो दिसला नाही; मग नियम पाळून, ते पुष्कर अरण्यात गेले.
स्नात्वा ज्येष्ठसरो विप्रा जेपुस्ते शतरुद्रियम्। जाप्यावसाने देवस्तानशीररगिराऽब्रवीत्
ते ब्राह्मण ज्येष्ठ सरोवरात स्नान करून, शतरुद्रिय म्हणू लागले; जप संपल्यावर, आकाशवाणीने देवाने त्यांना सांगितलं.
अनृतं न मया प्रोक्तं स्वैरेष्वपि कुतःपुनः। आगते निग्रहे क्षेमं भूयोपि करवाण्यहम्
'मी कधीच खोटं बोललो नाही, अगदी मोकळ्या लोकांमध्येही नाही; शिस्त पुन्हा येईल तेव्हा, मी पुन्हा कल्याण करीन.'
शान्ता दांता द्विजा ये तु भक्तिमन्तो मयि स्थिराः। न तेषां छिद्यते वेदो न धनं नापि सन्ततिः
'जे ब्राह्मण शांत, संयमी आणि माझ्यावर दृढ भक्ती असलेले आहेत—त्यांचा वेद, धन आणि वंश कधीच नष्ट होणार नाही.'
अग्निहोत्ररता ये च भक्तिमन्तो जनार्दने। पूजयन्ति च ब्रह्माणंतेजोराशिं दिवाकरम्
'जे अग्निहोत्रात रमणारे, जनार्दनावर भक्ती असलेले, ब्रह्मा आणि तेजस्वी सूर्याची पूजा करणारे आहेत—'
नाशुभं विद्यते तेषां येषां साम्ये स्थिता मतिः। एतावदुक्त्वा वचनं तूष्णीं भूतस्तु सोऽभवत्
'ज्यांची बुद्धी समतेत स्थिर आहे, त्यांना कधीही काही वाईट घडणार नाही; असं सांगून तो शांत झाला.'
लब्ध्वा वरं सप्रसादं देवदेवान्महेश्वरात्। आजग्मुः सहितास्सर्वे यत्र देवःपितामहः
महादेवांच्या कृपेने वर मिळवून, ते सर्वजण एकत्र देवपितामह जिथे होते तिथे गेले.
विरिञ्चिं संहिताजाप्यैस्तोषयंतोऽग्रतःस्थिताः। तुष्टस्तानब्रवीद्ब्रह्मा मत्तोपि व्रियतां वरः
सर्वजण विरिंचीसमोर उभे राहून एकत्र जप व प्रार्थना करून त्यांना संतुष्ट केले. ब्रह्मा प्रसन्न होऊन म्हणाले, 'माझ्याकडून कोणता वर मागायचा आहे?'
ब्रह्मणस्तेनवाक्येन हृष्टाः सर्वे द्विजोत्तमाः। को वरो याच्यतां विप्राः परितुष्टे पितामहे
ब्रह्मांच्या या शब्दांनी सर्व श्रेष्ठ ब्राह्मण आनंदित झाले. 'पितामह प्रसन्न असताना कोणता वर मागावा, हे सांगा ब्राह्मणहो?'
अग्निहोत्राणि वेदाश्च शास्त्राणि विविधानि च। सान्तानिकाश्च ये लोका वरदानाद्भवंतु नः
अग्निहोत्र, वेद, विविध शास्त्रे आणि संततीचे लोक, हे सर्व वरदानाने आम्हाला मिळू देत.
एवं प्रजल्पतां तत्र विप्राणां कोपमाविशत्। के यूयं केत्र प्रवरा वयं श्रेष्ठास्तथापरे
ब्राह्मण असे बोलत असताना तिथे त्यांना राग आला—'तुम्ही कोण, कोण श्रेष्ठ? आम्ही श्रेष्ठ आहोत, तसेच इतरही.'
नेतिनेति तथा विप्रा द्विजांस्तांस्तत्र संस्थितान्। ब्रह्मोवाचाभिसंप्रेक्ष्य ब्राह्मणान्क्रोधपूरितान्
'नाही, नाही' असे म्हणत ब्राह्मण तिथे एकमेकांशी वाद घालत होते. तेव्हा ब्रह्मा, रागाने भरलेल्या ब्राह्मणांकडे पाहून बोलले.
यस्माद्यूयं त्रिभिर्भागैः सभायां बाह्यतः स्थिताः। तस्मादामूलिको गुल्मो ह्येको भवतु वोद्विजाः
'तुम्ही सभेबाहेर तीन गटात उभे राहिलात, म्हणून, हे द्विजांनो, तुमच्यात एक मूळ नसलेला झुडूप असो.'
उदासीनाः स्थिता ये तु उदासीना भवंतु ते। सायुधाबद्धनिस्त्रिंशा योद्धुकामा व्यवस्थिताः
'जे उदासीन राहिले, ते तसेच राहू द्या; आणि जे शस्त्रधारी, तलवार बांधून युद्धाला सज्ज होते, ते तसेच राहू द्या.'