वरं वरय भो ब्रह्मन्हृदि यत्ते प्रियं स्थितम्। सर्वं तव प्रदास्यामि अदेयं नास्ति मे प्रभो।५० 1.17.
"ब्रह्मण, तुझ्या मनात जे प्रिय आहे ते वर माग; मी तुला सर्व काही देईन, माझ्याकडे काहीही नाकारायचे नाही, प्रभो."
"ब्रह्मोवाच। न ते वरं ग्रहीष्यामि दीक्षितोहं सदःस्थितः। सर्वकामप्रदश्चाहं यो मां प्रार्थयते त्विह
ब्रह्मा म्हणाले, "मी तुझ्याकडून वर घेणार नाही; मी दीक्षित आहे आणि सभेत बसलो आहे. जो येथे मला मागतो, त्याच्या सर्व इच्छा मी पूर्ण करतो."
एवं वदन्तं वरदं क्रतौ तस्मिन्पितामहम्। तथेति चोक्त्वा रुद्रः स वरमस्मादयाचत
त्यावेळी यज्ञात वर देणारा पितामह असे बोलत असताना, रुद्र म्हणाले, "तसेच होईल," आणि मग त्यांच्याकडून वर मागितला.
ततो मन्वन्तरेतीते पुनरेव प्रभुः स्वयम्। ब्रह्मोत्तरं कृतं स्थानं स्वयं देवेन शंभुना
मग त्या मन्वंतरानंतर, प्रभूंनी स्वतःच पुन्हा ब्रह्मासाठी उच्च स्थान निर्माण केले, शंभू म्हणून आपल्या शक्तीने.
चतुर्ष्वपि हि वेदेषु परिनिष्ठां गतो हि यः। तस्मिन्काले तदा देवो नगरस्यावलोकने
जो चारही वेदांमध्ये पारंगत झाला होता—त्या वेळी देव नगर पाहत होता.
सम्भाषणे द्विजानां तु कौतुकेन सदो गतः। तेनैवोन्मत्तवेषेण हुतशेषे महेश्वरः
ब्राह्मणांची चर्चा चालू असताना, कुतूहलाने तो सभेत गेला आणि महेश्वर, त्याच वेड्याच्या वेशात, यज्ञशेषाजवळ राहिला.
प्रविष्टो ब्रह्मणः सद्म दृष्टो देवैर्द्विजोत्तमैः। प्रहसन्ति च केप्येनं केचिन्निर्भर्त्सयंति च
तो ब्रह्माच्या घरात गेला आणि देव व श्रेष्ठ ब्राह्मणांनी त्याला पाहिले; काहींनी त्याच्यावर हसले, तर काहींनी त्याला झिडकारले.
अपरे पान्सुभिः सिञ्चन्त्युन्मत्तं तं तथा द्विजाः। लोष्टैश्च लगुडैश्चान्ये शुष्मिणो बलगर्विताः
इतर काही ब्राह्मणांनी त्या वेड्यांवर माती फेकली, तर काहींनी, आपल्या बळाचा गर्व ठेवून, त्याला मातीचे ढेकळ व काठ्या मारल्या.
प्रहरन्ति स्मोपहासं कुर्वाणा हस्तसंविदम्। ततोन्ये वटवस्तत्र जटास्वागृह्य चान्तिकम्
ते त्याला हातांनी मारू लागले आणि उपहास करू लागले; मग काही वटवृक्षाखालील साधूंनी त्याच्या जटांमधून पकडून त्याला जवळ आणले.
पृच्छन्ति व्रतचर्यां तां केनैषा ते निदर्शिता। अत्र वामास्त्रियः संति तासामर्थे त्वमागतः
ते त्याला विचारू लागले, "हे व्रत तुला कोणी शिकवले? येथे वाममार्गाच्या स्त्रिया आहेत; तू त्यांच्या साठी आला आहेस."
केनैषा दर्शिता चर्या गुरुणा पापदर्शिना। येनचोन्मत्तवद्वाक्यं वदन्मध्येप्रधावसि
"हे पाप ओळखणारा, हे व्रत तुला कोणत्या गुरूने दाखवले? तू वेड्यासारखी वचने बोलत आमच्यात का धावत आहेस?"
शिश्नं मे ब्रह्मणो रूपं भगं चापि जनार्दनः। उप्यमानमिदं बीजं लोकः क्लिश्नातिचान्यथा
"लिंग हे माझे ब्रह्मरूप आहे आणि भग जनार्दन आहे; हे बीज अर्पण केल्यानेच जग सुखी राहते, अन्यथा त्रास होतो."
मयायं जनितः पुत्रो जनितोनेन चाप्यहम्। महादेवकृते सृष्टिः सृष्टा भार्या हिमालये
"मी या पुत्राला जन्म दिला आणि त्याने मला जन्म दिला; महादेवासाठी सृष्टी निर्माण झाली आणि हिमालयावर पत्नी निर्माण झाली."
उमादत्ता तु रुद्रस्य कस्य सा तनया वद। मूढा यूयं न जानीथ वदतां भगवांस्तु वः
"उमा रुद्राला दिली, ती कोणाची कन्या आहे, सांगा; तुम्ही मूढ आहात, तुम्हाला काहीच कळत नाही; तुमच्यातील कोणी भगवंताने सांगावे."
ब्रह्मणा न कृता चर्या दर्शिता नैव विष्णुना। गिरिशेनापि देवेन ब्रह्मवध्या कृतेन तु
ब्रह्मदेवांनी अशी वागणूक कधीच केली नाही, विष्णूंनीही ती दाखवली नाही, आणि गिरिश देवानेसुद्धा ब्रह्महत्येच्या प्रसंगानंतर असं काही केलं नाही.
कथंस्विद्गर्हसे देवं वध्योस्माकं त्वमद्य वै। एवं तैर्हन्यमानस्तु ब्राह्मणैस्तत्र शंकरः
मग तू आमच्या देवाला आज शिक्षा करायची आहेस असं का म्हणतोस, असा त्याचा अपमान कसा करतोस?
स्मितं कृत्वाब्रवीत्सर्वान्ब्राह्मणान्नृपसत्तम। किं मां न वित्थ भो विप्रा उन्मत्तं नष्टचेतनम्
त्या ब्राह्मणांनी त्याला मारताना, शंकराने हसून सर्व ब्राह्मणांना म्हणाले, 'माझी ओळखत नाही का तुम्ही, हे विप्रांनो?'
यूयं कारुणिकाः सर्वे मित्रभावे व्यवस्थिताः। वदमानमिदं छद्म ब्रह्मरूपधरं हरम्
मी वेडा आहे, माझं भान हरपलं आहे; तुम्ही सर्व दयाळू आहात, मैत्रीभावाने वागता, तरीही माझ्याशी असं बोलता, मी ब्रह्मा असल्याचा भास करून, प्रत्यक्षात मी हराच आहे.
मायया तस्य देवस्य मोहितास्ते द्विजोत्तमाः। कपर्दिनं निजघ्नुस्ते पाणिपादैश्च मुष्टिभिः
त्या देवाच्या मायेमुळे ते श्रेष्ठ ब्राह्मण फसले आणि त्यांनी जटा असलेल्या त्याला हातांनी, पायांनी आणि मुठांनी मारलं.
दण्डैश्चापि च कीलैश्च उन्मत्तवेषधारिणम्। पीड्यमानस्ततस्तैस्तु द्विजैः कोपमथागमत्
काठ्या आणि काटेरी शस्त्रांनीही, वेड्याच्या वेशात असलेल्या त्याला त्या ब्राह्मणांनी मारलं; त्यामुळे त्रासून, तो रागावला.
ततो देवेन ते शप्ता यूयं वेदविवर्जिताः। ऊर्ध्वजटाः क्रतुभ्रष्टाः परदारोपसेविनः
मग त्या देवाने त्यांना शाप दिला, 'तुम्ही वेदांपासून वंचित व्हाल, जटा वाढवाल, यज्ञांपासून दूर व्हाल आणि परस्त्रीसंग कराल.'
वेश्यायान्तु रता द्यूते पितृमातृविवर्जिताः। न पुत्रः पैतृकं वित्तं विद्यां वापि गमिष्यति
'वेश्यांमध्ये रमाल, जुगार खेळाल, पित्याविना-मातेराविना राहाल, ना मुलगा, ना वडिलोपार्जित संपत्ती, ना विद्या तुमच्याकडे राहील.'
सर्वे च मोहिताः सन्तु सर्वेंद्रियविवर्जिताः। रौद्रीं भिक्षां समश्नंतु परपिण्डोपजीविनः
'सर्वजण मोहात पडतील, सर्व इंद्रियांपासून वंचित होतील, भिक्षेवर जगतील आणि दुसऱ्यांच्या अन्नावर उपजीविका करतील.'
आत्मानं वर्तयन्तश्च निर्ममा धर्मवर्जिताः। कृपार्पिता तु यैर्विप्रैरुन्मत्ते मयि सांप्रतम्
'स्वतःचं काहीही न समजता, धर्माशिवाय जगतील; पण ज्यांनी वेड्याच्या रूपात असलेल्या माझ्यावर दया दाखवली—'
तेषां धनं च पुत्राश्च दासीदासमजाविकम्। कुलोत्पन्नाश्च वै नार्यो मयि तुष्टे भवन्विह
'त्यांचं धन, मुले, नोकर-नोकराणी, उपजीविका आणि त्यांच्या कुळातील स्त्रिया, मी समाधानी असल्यास, त्यांच्याकडे राहतील.'
एवं शापं वरं चैव दत्वान्तर्द्धानमीश्वरः। गतो द्विजागते देवे मत्वा तं शंकरं प्रभुम्
असा शाप आणि वर देऊन, ईश्वर अदृश्य झाला; देव निघून गेल्यावर, त्या ब्राह्मणांना तो शंकरच होता हे समजलं.
अन्विष्यन्तोपि यत्नेन न चापश्यंत ते यदा। तदा नियमसंपन्नाः पुष्करारण्यमागताः
त्यांनी खूप शोधलं, पण त्यांना तो दिसला नाही; मग नियम पाळून, ते पुष्कर अरण्यात गेले.
स्नात्वा ज्येष्ठसरो विप्रा जेपुस्ते शतरुद्रियम्। जाप्यावसाने देवस्तानशीररगिराऽब्रवीत्
ते ब्राह्मण ज्येष्ठ सरोवरात स्नान करून, शतरुद्रिय म्हणू लागले; जप संपल्यावर, आकाशवाणीने देवाने त्यांना सांगितलं.
अनृतं न मया प्रोक्तं स्वैरेष्वपि कुतःपुनः। आगते निग्रहे क्षेमं भूयोपि करवाण्यहम्
'मी कधीच खोटं बोललो नाही, अगदी मोकळ्या लोकांमध्येही नाही; शिस्त पुन्हा येईल तेव्हा, मी पुन्हा कल्याण करीन.'
शान्ता दांता द्विजा ये तु भक्तिमन्तो मयि स्थिराः। न तेषां छिद्यते वेदो न धनं नापि सन्ततिः
'जे ब्राह्मण शांत, संयमी आणि माझ्यावर दृढ भक्ती असलेले आहेत—त्यांचा वेद, धन आणि वंश कधीच नष्ट होणार नाही.'