वियत्स्थितः कौतुकेन मोहयित्वा दिवौकसः। स्नानार्थं पुष्करं याते कपर्दिनि द्विजातयः
कौतुकाने आकाशात राहून, देवांना गोंधळात टाकून, कपर्दी स्नानासाठी पुष्कराला गेल्यावर, त्या ब्राह्मणांनी—
कथं होमोत्र क्रियते कपाले सदसि स्थिते। कपालान्तान्यशौचानि पुरा प्राह प्रजापतिः
'सभेत कवटी असताना इथे होम कसा करायचा? प्रजापतींनी पूर्वी सांगितले होते की कवटी अपवित्र असतात.'
विप्रोभ्यधात्सदस्येकः कपालमुत्क्षिपाम्यहं। उद्धृतं तु सदस्येन प्रक्षिप्तं पाणिना स्वयम्
सभेतील एका ब्राह्मणाने सांगितले, 'मी हे कवटी दूर करतो.' त्याने ते उचलून स्वतःच्या हाताने फेकून दिले.
तावदन्यत्स्थितं तत्र पुनरेव समुद्धृतम्। एवं द्वितीयं तृतीयं विंशतिस्त्रिंशदप्यहो
तेथे दुसरे कवटी पुन्हा प्रकट झाले, आणि पुन्हा काढले; असेच दुसरे, तिसरे, वीस, तीस—असेच घडत गेले.
पञ्चाशच्च शतं चैव सहस्रमयुतं तथा। एवं नान्तः कपालानां प्राप्यते द्विजसत्तमैः
पन्नास, शंभर, हजार, दहा हजार—असे करत करत, श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, त्या कवट्यांचा काही अंतच उरला नाही.
नत्वा कपर्दिनं देवं शरणं समुपागताः। पुष्करारण्यमासाद्य जप्यैश्च वैदिकैर्भृशम्
कपर्दी देवाला वंदन करून, त्यांनी त्याच्याकडे आश्रय घेतला; पुष्कराच्या अरण्यात पोहोचून, त्यांनी वेदपठणाने प्रार्थना केली.
तुष्टुवुः सहिताः सर्वे तावत्तुष्टो हरः स्वयम्। ततः सदर्शनं प्रादाद्द्विजानां भक्तितः शिवः
सर्वांनी एकत्र येऊन स्तुती केली आणि मग हर प्रसन्न झाला; भक्तीने शंकरांनी त्या ब्राह्मणांना स्वतःचे दर्शन दिले.
उवाच तांस्ततो देवो भक्तिनम्रान्द्विजोत्तमान्। पुरोडाशस्य निष्पत्तिः कपालं न विना भवेत्
मग देवाने त्या भक्तिभावाने वाकलेल्या श्रेष्ठ ब्राह्मणांना सांगितले, "पुरोडाशाचा पूर्णत्व कपालाशिवाय होऊ शकत नाही."
कुरुध्वं वचनं विप्राः भागः स्विष्टकृतो मम। एवं कृते कृतं सर्वं मदीयं शासनं भवेत्
माझे सांगणे पाळा, ब्राह्मणहो; स्विष्टकृताचा भाग माझा आहे. असे केल्यास माझे सर्व आदेश पूर्ण होतील.
तथेत्यूचुर्द्विजाश्शम्भुं कुर्मो वै तव शासनम्। कपालपाणिराहेशो भगवन्तं पितामहम्
ब्राह्मणांनी शंभूला उत्तर दिले, "तसेच होईल; आम्ही तुमचे सांगणे पाळू." मग प्रभूने हातात कपाल घेऊन भगवंत पितामहाजवळ गेले.
वरं वरय भो ब्रह्मन्हृदि यत्ते प्रियं स्थितम्। सर्वं तव प्रदास्यामि अदेयं नास्ति मे प्रभो।५० 1.17.
"ब्रह्मण, तुझ्या मनात जे प्रिय आहे ते वर माग; मी तुला सर्व काही देईन, माझ्याकडे काहीही नाकारायचे नाही, प्रभो."
"ब्रह्मोवाच। न ते वरं ग्रहीष्यामि दीक्षितोहं सदःस्थितः। सर्वकामप्रदश्चाहं यो मां प्रार्थयते त्विह
ब्रह्मा म्हणाले, "मी तुझ्याकडून वर घेणार नाही; मी दीक्षित आहे आणि सभेत बसलो आहे. जो येथे मला मागतो, त्याच्या सर्व इच्छा मी पूर्ण करतो."
एवं वदन्तं वरदं क्रतौ तस्मिन्पितामहम्। तथेति चोक्त्वा रुद्रः स वरमस्मादयाचत
त्यावेळी यज्ञात वर देणारा पितामह असे बोलत असताना, रुद्र म्हणाले, "तसेच होईल," आणि मग त्यांच्याकडून वर मागितला.
ततो मन्वन्तरेतीते पुनरेव प्रभुः स्वयम्। ब्रह्मोत्तरं कृतं स्थानं स्वयं देवेन शंभुना
मग त्या मन्वंतरानंतर, प्रभूंनी स्वतःच पुन्हा ब्रह्मासाठी उच्च स्थान निर्माण केले, शंभू म्हणून आपल्या शक्तीने.
चतुर्ष्वपि हि वेदेषु परिनिष्ठां गतो हि यः। तस्मिन्काले तदा देवो नगरस्यावलोकने
जो चारही वेदांमध्ये पारंगत झाला होता—त्या वेळी देव नगर पाहत होता.
सम्भाषणे द्विजानां तु कौतुकेन सदो गतः। तेनैवोन्मत्तवेषेण हुतशेषे महेश्वरः
ब्राह्मणांची चर्चा चालू असताना, कुतूहलाने तो सभेत गेला आणि महेश्वर, त्याच वेड्याच्या वेशात, यज्ञशेषाजवळ राहिला.
प्रविष्टो ब्रह्मणः सद्म दृष्टो देवैर्द्विजोत्तमैः। प्रहसन्ति च केप्येनं केचिन्निर्भर्त्सयंति च
तो ब्रह्माच्या घरात गेला आणि देव व श्रेष्ठ ब्राह्मणांनी त्याला पाहिले; काहींनी त्याच्यावर हसले, तर काहींनी त्याला झिडकारले.
अपरे पान्सुभिः सिञ्चन्त्युन्मत्तं तं तथा द्विजाः। लोष्टैश्च लगुडैश्चान्ये शुष्मिणो बलगर्विताः
इतर काही ब्राह्मणांनी त्या वेड्यांवर माती फेकली, तर काहींनी, आपल्या बळाचा गर्व ठेवून, त्याला मातीचे ढेकळ व काठ्या मारल्या.
प्रहरन्ति स्मोपहासं कुर्वाणा हस्तसंविदम्। ततोन्ये वटवस्तत्र जटास्वागृह्य चान्तिकम्
ते त्याला हातांनी मारू लागले आणि उपहास करू लागले; मग काही वटवृक्षाखालील साधूंनी त्याच्या जटांमधून पकडून त्याला जवळ आणले.
पृच्छन्ति व्रतचर्यां तां केनैषा ते निदर्शिता। अत्र वामास्त्रियः संति तासामर्थे त्वमागतः
ते त्याला विचारू लागले, "हे व्रत तुला कोणी शिकवले? येथे वाममार्गाच्या स्त्रिया आहेत; तू त्यांच्या साठी आला आहेस."
केनैषा दर्शिता चर्या गुरुणा पापदर्शिना। येनचोन्मत्तवद्वाक्यं वदन्मध्येप्रधावसि
"हे पाप ओळखणारा, हे व्रत तुला कोणत्या गुरूने दाखवले? तू वेड्यासारखी वचने बोलत आमच्यात का धावत आहेस?"
शिश्नं मे ब्रह्मणो रूपं भगं चापि जनार्दनः। उप्यमानमिदं बीजं लोकः क्लिश्नातिचान्यथा
"लिंग हे माझे ब्रह्मरूप आहे आणि भग जनार्दन आहे; हे बीज अर्पण केल्यानेच जग सुखी राहते, अन्यथा त्रास होतो."
मयायं जनितः पुत्रो जनितोनेन चाप्यहम्। महादेवकृते सृष्टिः सृष्टा भार्या हिमालये
"मी या पुत्राला जन्म दिला आणि त्याने मला जन्म दिला; महादेवासाठी सृष्टी निर्माण झाली आणि हिमालयावर पत्नी निर्माण झाली."
उमादत्ता तु रुद्रस्य कस्य सा तनया वद। मूढा यूयं न जानीथ वदतां भगवांस्तु वः
"उमा रुद्राला दिली, ती कोणाची कन्या आहे, सांगा; तुम्ही मूढ आहात, तुम्हाला काहीच कळत नाही; तुमच्यातील कोणी भगवंताने सांगावे."
ब्रह्मणा न कृता चर्या दर्शिता नैव विष्णुना। गिरिशेनापि देवेन ब्रह्मवध्या कृतेन तु
ब्रह्मदेवांनी अशी वागणूक कधीच केली नाही, विष्णूंनीही ती दाखवली नाही, आणि गिरिश देवानेसुद्धा ब्रह्महत्येच्या प्रसंगानंतर असं काही केलं नाही.
कथंस्विद्गर्हसे देवं वध्योस्माकं त्वमद्य वै। एवं तैर्हन्यमानस्तु ब्राह्मणैस्तत्र शंकरः
मग तू आमच्या देवाला आज शिक्षा करायची आहेस असं का म्हणतोस, असा त्याचा अपमान कसा करतोस?
स्मितं कृत्वाब्रवीत्सर्वान्ब्राह्मणान्नृपसत्तम। किं मां न वित्थ भो विप्रा उन्मत्तं नष्टचेतनम्
त्या ब्राह्मणांनी त्याला मारताना, शंकराने हसून सर्व ब्राह्मणांना म्हणाले, 'माझी ओळखत नाही का तुम्ही, हे विप्रांनो?'
यूयं कारुणिकाः सर्वे मित्रभावे व्यवस्थिताः। वदमानमिदं छद्म ब्रह्मरूपधरं हरम्
मी वेडा आहे, माझं भान हरपलं आहे; तुम्ही सर्व दयाळू आहात, मैत्रीभावाने वागता, तरीही माझ्याशी असं बोलता, मी ब्रह्मा असल्याचा भास करून, प्रत्यक्षात मी हराच आहे.
मायया तस्य देवस्य मोहितास्ते द्विजोत्तमाः। कपर्दिनं निजघ्नुस्ते पाणिपादैश्च मुष्टिभिः
त्या देवाच्या मायेमुळे ते श्रेष्ठ ब्राह्मण फसले आणि त्यांनी जटा असलेल्या त्याला हातांनी, पायांनी आणि मुठांनी मारलं.
दण्डैश्चापि च कीलैश्च उन्मत्तवेषधारिणम्। पीड्यमानस्ततस्तैस्तु द्विजैः कोपमथागमत्
काठ्या आणि काटेरी शस्त्रांनीही, वेड्याच्या वेशात असलेल्या त्याला त्या ब्राह्मणांनी मारलं; त्यामुळे त्रासून, तो रागावला.