पयोधरौ नातिचित्रं कस्य संजायते हृदि। रागोपहतदेहोयमधरो यद्यपि स्फुटम्
तिचे उरोज फारसे वेगळे नाहीत—कोणाचं मन हलणार नाही? तिचे ओठ मात्र प्रेमाने रंगलेले आहेत.
तथापि सेवमानस्य निर्वाणं संप्रयच्छति। वहद्भिरपि कौटिल्यमलकैः सुखमर्प्यते
तरीही, जी तिची सेवा करतो त्याला ती शांती देते; तिच्या किंचित वाकड्या केसांनीही सुख मिळतं.
दोषोपि गुणवद्भाति भूरिसौंदर्यमाश्रितः। नेत्रयोर्भूषितावंता वाकर्णाभ्याशमागतौ
खूप सौंदर्यावर आधारलेला दोषही गुणासारखा वाटतो; तिचे डोळे सजलेले, कानाजवळ पोहोचले आहेत.
कारणाद्भावचैतन्यं प्रवदंति हि तद्विदः। कर्णयोर्भूषणे नेत्रे नेत्रयोः श्रवणाविमौ
ज्यांना समज आहे ते सांगतात की कारणामुळेच चैतन्य येतं; कानांचं खरं अलंकार म्हणजे डोळे आणि डोळ्यांचं अलंकार म्हणजे कान.
कुंडलांजनयोरत्र नावकाशोस्ति कश्चन। न तद्युक्तं कटाक्षाणां यद्द्विधाकरणं हृदि
इथे कुठेही कुंडलं किंवा काजळाला जागा नाही; कटाक्ष मनात विभागले जाणं योग्य नाही.
तवसंबंधिनोयेऽत्र कथं ते दुःखभागिनः। सर्वसुंदरतामेति विकारः प्राकृतैर्गुणैः
इथे तुझ्याशी जोडलेले लोक कसे दुःखी असतील? प्रत्येक बदल नैसर्गिक गुणांनी सुंदरतेला पोहोचतो.
वृद्धे क्षणशतानां तु दृष्टमेषा मया धनम्। धात्रा कौशल्यसीमेयं रूपोत्पत्तौ सुदर्शिता
वृद्धापकाळी, शेकडो क्षणांनंतर, मी हे धन पाहिलं; हे कौशल्या प्रदेशाचं सीमारेषा आहे, जी सृष्टीकर्त्याने सौंदर्याच्या रूपात स्पष्ट दाखवली आहे.
करोत्येषा मनो नॄणां सस्नेहं कृतिविभ्रमैः। एवं विमृशतस्तस्य तद्रूपापहृतत्विषः
ही स्त्री आपल्या प्रेमळ हावभावांनी आणि लीलांनी माणसांच्या मनाला हलवते; मी असं विचार करत असताना, तिच्या सौंदर्यामुळे त्याची तेजस्विता हरवते.
निरंतरोद्गतैश्छन्नमभवत्पुलकैर्वपुः। तां वीक्ष्य नवहेमाभां पद्मपत्रायतेक्षणाम्
तिच्याकडे पाहून, जी नव्या सोन्यासारखी उजळ आणि कमळाच्या पाकळीसारखी डोळ्यांची आहे, त्याच्या अंगावर सर्वत्र रोमांच उभे राहिले.
देवानामथ यक्षाणां गंधर्वोरगरक्षसाम्। नाना दृष्टा मया नार्यो नेदृशी रूपसंपदा१५० 1.16.
देव, यक्ष, गंधर्व, सर्प आणि राक्षस यांच्या स्त्रिया मी अनेक पाहिल्या, पण अशा सौंदर्यसंपन्न स्त्री मी कधीच पाहिली नाही.
त्रैलोक्यांतर्गतं यद्यद्वस्तुतत्तत्प्रधानतः। समादाय विधात्रास्याः कृता रूपस्य संस्थितिः
त्रैलोक्यातील सर्व गोष्टींमध्ये जे जे श्रेष्ठ आहे, ते सर्व सृष्टीकर्त्याने एकत्र करून तिच्या रूपात ठेवले आहे.
इंद्र उवाच। कासि कस्य कुतश्च त्वमागता सुभ्रु कथ्यताम्। एकाकिनी किमर्थं च वीथीमध्येषु तिष्ठसि
इंद्र म्हणाला: तू कोण आहेस, कुणाची मुलगी आहेस, आणि कुठून आली आहेस, सुंदर भुवईवाली? मला सांग. तू एकटी रस्त्याच्या मधोमध का उभी आहेस?
यान्येतान्यंगसंस्थानि भूषणानि बिभर्षि च। नैतानि तव भूषायै त्वमेतेषां हि भूषणम्
तू जी दागिने अंगावर घातली आहेत, ते तुझ्या शोभेसाठी नाहीत; उलट, तूच त्या दागिन्यांची शोभा आहेस.
न देवी न च गंधर्वी नासुरी न च पन्नगी। किन्नरी दृष्टपूर्वा वा यादृशी त्वं सुलोचने
हे सुंदर डोळ्यावाली, अशी देवी, गंधर्वी, असुरी, सर्पकन्या किंवा किन्नरी मी कधीच पाहिली नाही.
उक्ता मयापि बहुशः कस्माद्दत्से हि नोत्तरम्। त्रपान्विता तु सा कन्या शक्रं प्रोवाच वेपती
मी अनेकदा विचारलं, तरी तू उत्तर का देत नाहीस? ती कन्या लाजून, थरथरत, शक्राला बोलली.
गोपकन्या त्वहं वीर विक्रीणामीह गोरसम्। नवनीतमिदं शुद्धं दधि चेदं विमंडकम्
वीरांनो, मी गवळण आहे, इथे मी गायीचं दूध, हे शुद्ध लोणी, दही आणि ताक विकते.
दध्ना चैवात्र तक्रेण रसेनापि परंतप। अर्थी येनासि तद्ब्रूहि प्रगृह्णीष्व यथेप्सितम्
दही, ताक आणि दूध आहेच, शत्रूंचा संहार करणाऱ्या, तुला जे हवंय ते सांग; हवं ते घे.
एवमुक्तस्तदा शक्रो गृहीत्वा तां करे दृढम्। अनयत्तां विशालाक्षीं यत्र ब्रह्मा व्यवस्थितः
असं ती म्हणताच, शक्राने तिचा हात घट्ट धरून, मोठ्या डोळ्यांच्या त्या मुलीला जिथे ब्रह्मा आहेत तिथे नेलं.
नीयमाना तु सा तेन क्रोशंती पितृमातरौ। हा तात मातर्हा भ्रातर्नयत्येष नरो बलात्
ती त्याच्याबरोबर नेली जात असताना, ती वडील आणि आईला ओरडून म्हणाली: 'अहो बाबा, अहो आई, अहो भाऊ, हा पुरुष मला जबरदस्तीने नेत आहे.'
यदि वास्ति मया कार्यं पितरं मे प्रयाचय। स दास्यति हि मां नूनं भवतः सत्यमुच्यते
तुमचं माझ्याशी काही काम असेल, तर माझ्या वडिलांना विचारा; ते नक्कीच मला तुम्हाला देतील—हे मी खरं सांगते.
का हि नाभिलषेत्कन्या भर्तांरं भक्तिवत्सलम्। नादेयमपि ते किंचित्पितुर्मे धर्मवत्सल
कोणती कन्या भक्तिवंत पतीची इच्छा करीत नाही? माझे वडील धर्मनिष्ठ आहेत, ते तुम्हाला काहीही नाकारणार नाहीत.
प्रसादये तं शिरसा मां स तुष्टः प्रदास्यति। पितुश्चित्तमविज्ञाय यद्यात्मानं ददामि ते
मी वडिलांना नम्रपणे विनंती करीन; ते समाधानी झाले, तर मला देतील. वडिलांची इच्छा न विचारता मी स्वतःला तुम्हाला कशी देऊ?
धर्मो हि विपुलो नश्येत्तेन त्वां न प्रसादये। भविष्यामि वशे तुभ्यं यदि तातः प्रदास्यति
धर्म मोठा आहे, तो नष्ट होईल; म्हणून मी तुम्हाला खूश करण्याचा प्रयत्न करत नाही. वडीलांनी दिलं, तर मी तुमच्या अधीन राहीन.
इत्थमाभाष्यमाणस्तु तदा शक्रोऽनयच्च ताम्। ब्रह्मणः पुरतः स्थाप्य प्राहास्यार्थे मयाऽबले
असं बोलून, शक्राने तिला ब्रह्माच्या समोर नेलं, तिथे उभी करून, तिच्या हितासाठी बोलला.
आनीतासि विशालाक्षि मा शुचो वरवर्णिनि। गोपकन्यामसौ दृष्ट्वा गौरवर्णां महाद्युतिम्
विशाल डोळ्यांची सुंदरी, तुला इथे आणलं आहे; म्हणून दुःख करू नकोस. या गोरवर्णी, तेजस्वी गवळणीला पाहून—
कमलामेव तां मेने पुंडरीकनिभेक्षणाम्। तप्तकांचनसद्भित्ति सदृशा पीनवक्षसम्
जिच्या डोळ्यांची शोभा निळ्या कमळासारखी होती, जिची उन्नत छाती शुद्ध सोन्यासारखी झळकत होती, तिला कमलादेखील आपल्या समान समजत होती.
मत्तेभहस्तवृत्तोरुं रक्तोत्तुंग नखत्विषं। तं दृष्ट्वाऽमन्यतात्मानं सापि मन्मनथचरम्
तिच्या मांड्या मदमस्त हत्तीच्या सोंडेप्रमाणे गोल आणि बलवान होत्या, तिच्या नखांची लाल झळ वेगळीच उठून दिसत होती; तिला पाहून ती स्वतःला मागे पडल्यासारखी वाटली आणि तिचं मन पूर्णपणे हरपून गेलं.
तत्प्राप्तिहेतु क धिया गतचित्तेव लक्ष्यते। प्रभुत्वमात्मनो दाने गोपकन्याप्यमन्यत
तिला मिळवण्याच्या इच्छेने ती जणू मन हरवून बसली होती; आणि गवळणीला दानाच्या बाबतीत स्वतःचं श्रेष्ठत्व वाटलं.
यद्येष मां सुरूपत्वादिच्छत्यादातुमाग्रहात्। नास्ति सीमंतिनी काचिन्मत्तो धन्यतरा भुवि
जर तो माझ्या सौंदर्यामुळे मला मिळवू इच्छित असेल, तर या पृथ्वीवर माझ्याहून अधिक भाग्यवान स्त्री दुसरी नाही.
अनेनाहं समानीता यच्चक्षुर्गोचरं गता। अस्य त्यागे भवेन्मृत्युरत्यागे जीवितं सुखम्
त्याने मला इथे आणलं आणि त्याच्या नजरेत मी आले; त्याने मला सोडलं तर ते मृत्यूसमान, पण त्याने मला स्वीकारलं तर तेच खरं सुख.