अरुंधती वसिष्ठस्य सप्तर्षीणां च याः स्त्रियः। अनसूयात्रिपत्नी च तथान्याः प्रमदा इह
अरुंधती, वसिष्ठाची पत्नी, सप्तर्षींच्या पत्नी, अनसूया - अत्रीची पत्नी, आणि इतर स्त्रियाही येथे आहेत.
वध्वो दुहितरश्चैव सख्यो भगिनिकास्तथा। नाद्यागतास्तु ताः सर्वा अहं तावत्स्थिता चिरं
वधू, मुली, मैत्रिणी आणि भगिनी - या सर्व अजून आलेल्या नाहीत; मी इथे खूप वेळ थांबले आहे.
नाहमेकाकिनी यास्ये यावन्नायांति ता स्त्रियः। ब्रूहि गत्वा विरंचिं तु तिष्ठ तावन्मुहूर्तकम्
त्या स्त्रिया येईपर्यंत मी एकटी जाणार नाही; तू जाऊन ब्रह्मदेवांना सांग आणि थोडा वेळ थांब.
सर्वाभिः सहिता चाहमागच्छामि त्वरान्विता। सर्वैः परिवृतः शोभां देवैः सह महामते
मी सर्वांसोबत लवकर येईन; सर्व देवतांच्या सोबत, तेजाने वेढलेली, हे बुद्धिमान.
भवान्प्राप्नोति परमां तथाहं तु न संशयः। वदमानां तथाध्वर्युस्त्यक्त्वा ब्रह्माणमागतः
तुला आणि मलाही श्रेष्ठ स्थान मिळेल, यात शंका नाही; असं सांगून ऋत्विज ब्रह्मदेवांना सोडून परत गेला.
सावित्री व्याकुला देव प्रसक्ता गृहकर्माणि। सख्यो नाभ्यागता यावत्तावन्नागमनं मम
सावित्री घरकामात गुंतून आणि व्याकुळ होऊन म्हणाली, 'माझ्या मैत्रिणी येईपर्यंत मी येऊ शकत नाही.'
एवमुक्तोस्मि वै देव कालश्चाप्यतिवर्त्तते। यत्तेद्य रुचितं तावत्तत्कुरुष्व पितामह
मला असंच सांगितलं आहे, देवा, आणि वेळही निघून जात आहे; आज तुला जे योग्य वाटतं ते कर, पितामह.
एवमुक्तस्तदा ब्रह्मा किंचित्कोपसमन्वितः। पत्नीं चान्यां मदर्थे वै शीघ्रं शक्र इहानय
असं ऐकून ब्रह्मदेव थोडे रागावले आणि म्हणाले, 'इंद्रा, माझ्यासाठी दुसरी पत्नी लवकर इथे आण.'
यथा प्रवर्तते यज्ञः कालहीनो न जायते। तथा शीघ्रं विधित्स्व त्वं नारीं कांचिदुपानय
जसं यज्ञ योग्य वेळेशिवाय सुरू होत नाही, तसंच तूही लवकर ठरव आणि एखादी स्त्री आण.
यावद्यज्ञसमाप्तिर्मे वर्णे त्वां मा कृथा मनः। भूयोपि तां प्रमोक्ष्यामि समाप्तौ तु क्रतोरिह
यज्ञ पूर्ण होईपर्यंत तिच्याबद्दल मनात काहीही विचार करू नकोस; यज्ञ झाल्यावर मी तिला परत मोकळी करीन.
एवमुक्तस्तदा शक्रो गत्वा सर्वं धरातलं। स्त्रियो दृष्टाश्च यास्तेन सर्वाः परपरिग्रहाः
असं सांगितल्यावर इंद्राने सगळ्या पृथ्वीवर फेरफटका मारला; त्याला दिसलेल्या सर्व स्त्रिया आधीच दुसऱ्यांच्या होत्या.
आभीरकन्या रूपाढ्या सुनासा चारुलोचना। न देवी न च गंधर्वी नासुरी न च पन्नगी
त्याने एक सुंदर, नाकसुघड आणि मोहक डोळ्यांची आभीर कन्या पाहिली; ती ना देवी, ना गंधर्वी, ना असुरी, ना नागकन्या होती.
न चास्ति तादृशी कन्या यादृशी सा वरांगना। ददर्श तां सुचार्वंगीं श्रियं देवीमिवापराम्
तशी सुंदर कन्या दुसरी कुठेच नव्हती; तिचं रूप इतकं देखणं होतं की ती जणू लक्ष्मीच दुसरी.
संक्षिपन्तीं मनोवृत्ति विभवं रूपसंपदा। यद्यत्तु वस्तुसौंदर्याद्विशिष्टं लभ्यते क्वचित्
तिच्या मनाचा स्थैर्य आणि सौंदर्याचं वैभव एकवटलं होतं; जगात जिथे कुठे विशेष आकर्षण असतं, ते सगळं तिच्यात एकवटलं होतं.
तत्तच्छरीरसंलग्नं तन्वंग्या ददृशे वरम्। तां दृष्ट्वा चिंतयामास यद्येषा कन्यका भवेत्
ते सगळं तिच्या अंगावर लावलेलं होतं, ती कंबरबारीतली सर्वात सुंदर होती; तिला पाहून इंद्राच्या मनात आलं, 'ही जर कन्या असती तर किती बरं झालं असतं.'
तन्मत्तः कृतपुण्योन्यो न देवो भुवि विद्यते। योषिद्रत्नमिदं सेयं सद्भाग्यायां पितामहः
माझ्याशिवाय दुसऱ्या कोणत्याही देवाने इतकं पुण्य मिळवलं नाही; ही स्त्रियांचं रत्न त्या भाग्यवान पितामहासाठी आहे.
सरागो यदि वा स्यात्तु सफलस्त्वेष मे श्रमः। नीलाभ्र कनकांभोज विद्रुमाभां ददर्श तां
ती जर प्रेमळ असेल, तर माझ्या कष्टाचं फळ मिळेल; त्याने तिला निळ्या मेघासारखी, सोन्याच्या कमळासारखी आणि प्रवाळासारखी तेजस्वी पाहिलं.
त्विषं संबिभ्रतीमंगैः केशगंडे क्षणाधरैः। मन्मथाशोकवृक्षस्य प्रोद्भिन्नां कलिकामिव
तिच्या अंगावर तेज झळकत होतं, केस, गाल आणि ओठ मोहक होते; ती जणू कामवृक्षावर उमलणारी कळीच होती.
प्रदग्धहृच्छयेनैव नेत्रवह्निशिखोत्करैः। धात्रा कथं हि सा सृष्टा प्रतिरूपमपश्यता
तिचं हृदय प्रेमाने जळालेलं, डोळ्यांतून अग्नीच्या ज्वाळा निघत होत्या; सृष्टीकर्त्याने तिच्यासारखी दुसरी कुठेच न पाहता तिला कशी घडवली असेल?
कल्पिता चेत्स्वयं बुध्या नैपुण्यस्य गतिः परा। उत्तुंगाग्राविमौ सृष्टौ यन्मे संपश्यतः सुखं
ती जर त्याच्या कौशल्याने घडवली असेल, तर हेच कलेचं सर्वोच्च रूप; तिच्या उंच उंच उरोजांकडे पाहताना मला आनंद मिळतो.
पयोधरौ नातिचित्रं कस्य संजायते हृदि। रागोपहतदेहोयमधरो यद्यपि स्फुटम्
तिचे उरोज फारसे वेगळे नाहीत—कोणाचं मन हलणार नाही? तिचे ओठ मात्र प्रेमाने रंगलेले आहेत.
तथापि सेवमानस्य निर्वाणं संप्रयच्छति। वहद्भिरपि कौटिल्यमलकैः सुखमर्प्यते
तरीही, जी तिची सेवा करतो त्याला ती शांती देते; तिच्या किंचित वाकड्या केसांनीही सुख मिळतं.
दोषोपि गुणवद्भाति भूरिसौंदर्यमाश्रितः। नेत्रयोर्भूषितावंता वाकर्णाभ्याशमागतौ
खूप सौंदर्यावर आधारलेला दोषही गुणासारखा वाटतो; तिचे डोळे सजलेले, कानाजवळ पोहोचले आहेत.
कारणाद्भावचैतन्यं प्रवदंति हि तद्विदः। कर्णयोर्भूषणे नेत्रे नेत्रयोः श्रवणाविमौ
ज्यांना समज आहे ते सांगतात की कारणामुळेच चैतन्य येतं; कानांचं खरं अलंकार म्हणजे डोळे आणि डोळ्यांचं अलंकार म्हणजे कान.
कुंडलांजनयोरत्र नावकाशोस्ति कश्चन। न तद्युक्तं कटाक्षाणां यद्द्विधाकरणं हृदि
इथे कुठेही कुंडलं किंवा काजळाला जागा नाही; कटाक्ष मनात विभागले जाणं योग्य नाही.
तवसंबंधिनोयेऽत्र कथं ते दुःखभागिनः। सर्वसुंदरतामेति विकारः प्राकृतैर्गुणैः
इथे तुझ्याशी जोडलेले लोक कसे दुःखी असतील? प्रत्येक बदल नैसर्गिक गुणांनी सुंदरतेला पोहोचतो.
वृद्धे क्षणशतानां तु दृष्टमेषा मया धनम्। धात्रा कौशल्यसीमेयं रूपोत्पत्तौ सुदर्शिता
वृद्धापकाळी, शेकडो क्षणांनंतर, मी हे धन पाहिलं; हे कौशल्या प्रदेशाचं सीमारेषा आहे, जी सृष्टीकर्त्याने सौंदर्याच्या रूपात स्पष्ट दाखवली आहे.
करोत्येषा मनो नॄणां सस्नेहं कृतिविभ्रमैः। एवं विमृशतस्तस्य तद्रूपापहृतत्विषः
ही स्त्री आपल्या प्रेमळ हावभावांनी आणि लीलांनी माणसांच्या मनाला हलवते; मी असं विचार करत असताना, तिच्या सौंदर्यामुळे त्याची तेजस्विता हरवते.
निरंतरोद्गतैश्छन्नमभवत्पुलकैर्वपुः। तां वीक्ष्य नवहेमाभां पद्मपत्रायतेक्षणाम्
तिच्याकडे पाहून, जी नव्या सोन्यासारखी उजळ आणि कमळाच्या पाकळीसारखी डोळ्यांची आहे, त्याच्या अंगावर सर्वत्र रोमांच उभे राहिले.
देवानामथ यक्षाणां गंधर्वोरगरक्षसाम्। नाना दृष्टा मया नार्यो नेदृशी रूपसंपदा१५० 1.16.
देव, यक्ष, गंधर्व, सर्प आणि राक्षस यांच्या स्त्रिया मी अनेक पाहिल्या, पण अशा सौंदर्यसंपन्न स्त्री मी कधीच पाहिली नाही.