ब्रह्मणश्च समीपे तु कृता ऋत्विग्विकल्पना। वस्त्रैराभरणैर्युक्ताः कृता वैश्रवणेन ते१०० 1.16.
ब्रह्मदेवाजवळ ऋत्विजांची व्यवस्था करण्यात आली; वैश्रवणाने त्यांना वस्त्रं आणि दागिन्यांनी सजवलं.
अंगुलीयैः सकटकैर्मकुटैर्भूषिता द्विजाः। चत्वारो द्वौ दशान्ये च त षोडशर्त्विजः
द्विजांना अंगठ्या, कडे आणि मुकुट घालून सजवलं होतं; चार, मग दोन आणि दहा, असे मिळून सोळा ऋत्विज होते.
ब्रह्मणा पूजिताः सर्वे प्रणिपातपुरःसरम्। अनुग्राह्यो भवद्भिस्तु सर्वैरस्मिन्क्रताविह
सर्वांना ब्रह्मदेवाने नम्रतेने सन्मान दिला; या यज्ञात तुम्ही सर्वांनी त्यांना आदर द्यावा.
पत्नी ममैषा सावित्री यूयं मे शरणंद्विजाः। विश्वकर्माणमाहूय ब्रह्मणः शीर्षमुंडनं
ही सावित्री माझी पत्नी आहे; द्विजांनो, तुम्ही माझं आश्रय आहात. विश्वकर्म्याला बोलावून ब्रह्मदेवाचं डोकं मुंडण केलं.
यज्ञे तु विहितं तस्य कारितं द्विजसत्तमैः। आतसेयानि वस्त्राणि दंपत्यर्थे तथा द्विजैः
यज्ञात, नियमानुसार, श्रेष्ठ द्विजांनी ते कार्य केलं; ब्राह्मणांनी त्या दांपत्यासाठी अत्तरेच्या वस्त्रांची तयारी केली.
ब्रह्मघोषेण ते विप्रा नादयानास्त्रिविष्टपम्। पालयंतो जगच्चेदं क्षत्रियाः सायुधाः स्थिताः
त्या ब्राह्मणांनी वेदघोषाने स्वर्ग गाजवला; क्षत्रिय शस्त्रधारी होऊन हे जग जपण्यासाठी उभे राहिले.
भक्ष्यप्रकारान्विविधिन्वैश्यास्तत्र प्रचक्रिरे। रसबाहुल्ययुक्तं च भक्ष्यं भोज्यं कृतं ततः
त्या ठिकाणी वैश्यांनी विविध प्रकारचे पदार्थ तयार केले; भरपूर रसाळ आणि स्वादिष्ट जेवण बनवण्यात आलं.
अश्रुतं प्रागदृष्टं च दृष्ट्वा तुष्टः प्रजापतिः। प्राग्वाटेति ददौ नाम वैश्यानां सृष्टिकृद्विभुः
कधीही ऐकलेलं किंवा पाहिलेलं नव्हतं असं पाहून प्रजापती आनंदी झाला; सृष्टीकर्त्याने वैश्यांना 'प्राग्वाट' हे नाव दिलं.
द्विजानां पादशुश्रूषा शूद्रैः कार्या सदा त्विह। पादप्रक्षालनं भोज्यमुच्छिष्टस्य प्रमार्जनं
द्विजांच्या पायांची सेवा शूद्रांनी नेहमी करावी; पाय धुणं, जेवण वाढणं आणि उरलेलं साफ करणं—
तेपि चक्रुस्तदा तत्र तेभ्यो भूयः पितामहः। शूश्रूषार्थं मया यूयं तुरीये तु पदे कृताः
त्यांनी तिथे तसंच केलं; मग पितामहाने पुन्हा सांगितलं— 'सेवेच्या हेतूने मी तुम्हाला चौथ्या स्थानावर नेमलं आहे.'
द्विजानां क्षत्रबन्धूनां बन्धूनां च भवद्विधैः। त्रिभ्यश्शुश्रूषणा कार्येत्युक्त्वा ब्रह्मा तथाऽकरोत्
ब्रह्मदेव म्हणाले की, तुझ्यासारख्या लोकांनी द्विज, क्षत्रियांचे नातेवाईक आणि इतर आप्त यांची सेवा करावी लागेल. असं सांगून त्यांनी तसंच केलं.
द्वाराध्यक्षं तथा शक्रं वरुणं रसदायकम्। वित्तप्रदं वैश्रवणं पवनं गंधदायिनम्
तेव्हा त्यांनी द्वारपाल म्हणून इंद्राची, पाण्याचा दाता म्हणून वरुणाची, धन देणारा म्हणून कुबेराची आणि सुगंध आणणारा म्हणून वायूची नेमणूक केली.
उद्योतकारिणं सूर्यं प्रभुत्वे माधवः स्थितः। सोमः सोमप्रदस्तेषां वामपक्ष पथाश्रितः
प्रकाश देणारा म्हणून सूर्याची नेमणूक झाली आणि माधवाने सर्व अधिकार घेतला; सोम, जो सोमरस देतो, तो त्यांच्या मार्गाच्या डाव्या बाजूला ठेवला.
सुसत्कृता च पत्नी सा सवित्री च वरांगना। अध्वर्युणा समाहूता एहि देवि त्वरान्विता
ती सन्मानित पत्नी, सावित्री, ही श्रेष्ठ स्त्री, यज्ञ करणाऱ्या ऋत्विजांनी बोलावली, 'देवी, लवकर ये.'
उत्थिताश्चाग्नयः सर्वे दीक्षाकाल उपागतः। व्यग्रा सा कार्यकरणे स्त्रीस्वभावेन नागता
दीक्षा काळात सर्व अग्नी प्रज्वलित झाले; पण ती आपली कामं करत असताना, स्त्रीसुलभ स्वभावामुळे वेळेत पोहोचली नाही.
इहवै न कृतं किंचिद्द्वारे वै मंडनं मया। भित्त्यां वैचित्रकर्माणि स्वस्तिकं प्रांगणेन तु
इथे मी दाराजवळ काही सजावट केलेली नाही, भिंतीवर काही चित्रकाम किंवा अंगणात शुभचिन्हं काढलेली नाहीत.
प्रक्षालनं च भांडानां न कृतं किमपि त्विह। लक्ष्मीरद्यापि नायाता पत्नीनारायणस्य या
इथे मी कोणतीही भांडी धुतलेली नाहीत; नारायणाची पत्नी लक्ष्मी सुद्धा अजून आलेली नाही.
अग्नेः पत्नी तथा स्वाहा धूम्रोर्णा तु यमस्य तु। वारुणी वै तथा गौरी वायोर्वै सुप्रभा तथा
अग्नीची पत्नी स्वाहा, यमाची धूम्रर्णा, वरुणाची वारुणी, वायूची गौरी आणि सुप्रभा आहेत.
ऋद्धिर्वैश्रवणी भार्या शम्भोर्गौरी जगत्प्रिया। मेधा श्रद्धा विभूतिश्च अनसूया धृतिः क्षमा
कुबेराची पत्नी ऋद्धी, शंकराची प्रिय गौरी; मेधा, श्रद्धा, विभूती, अनसूया, धैर्य आणि क्षमा सुद्धा येथे आहेत.
गंगा सरस्वती चैव नाद्या याताश्च कन्यकाः। इंद्राणी चंद्रपत्नी तु रोहिणी शशिनः प्रियाः
गंगा आणि सरस्वती, तसेच कन्या अजून आलेल्या नाहीत; इंद्राणी, चंद्राची पत्नी आणि रोहिणी, चंद्राची प्रिय, या सुद्धा नाहीत.
अरुंधती वसिष्ठस्य सप्तर्षीणां च याः स्त्रियः। अनसूयात्रिपत्नी च तथान्याः प्रमदा इह
अरुंधती, वसिष्ठाची पत्नी, सप्तर्षींच्या पत्नी, अनसूया - अत्रीची पत्नी, आणि इतर स्त्रियाही येथे आहेत.
वध्वो दुहितरश्चैव सख्यो भगिनिकास्तथा। नाद्यागतास्तु ताः सर्वा अहं तावत्स्थिता चिरं
वधू, मुली, मैत्रिणी आणि भगिनी - या सर्व अजून आलेल्या नाहीत; मी इथे खूप वेळ थांबले आहे.
नाहमेकाकिनी यास्ये यावन्नायांति ता स्त्रियः। ब्रूहि गत्वा विरंचिं तु तिष्ठ तावन्मुहूर्तकम्
त्या स्त्रिया येईपर्यंत मी एकटी जाणार नाही; तू जाऊन ब्रह्मदेवांना सांग आणि थोडा वेळ थांब.
सर्वाभिः सहिता चाहमागच्छामि त्वरान्विता। सर्वैः परिवृतः शोभां देवैः सह महामते
मी सर्वांसोबत लवकर येईन; सर्व देवतांच्या सोबत, तेजाने वेढलेली, हे बुद्धिमान.
भवान्प्राप्नोति परमां तथाहं तु न संशयः। वदमानां तथाध्वर्युस्त्यक्त्वा ब्रह्माणमागतः
तुला आणि मलाही श्रेष्ठ स्थान मिळेल, यात शंका नाही; असं सांगून ऋत्विज ब्रह्मदेवांना सोडून परत गेला.
सावित्री व्याकुला देव प्रसक्ता गृहकर्माणि। सख्यो नाभ्यागता यावत्तावन्नागमनं मम
सावित्री घरकामात गुंतून आणि व्याकुळ होऊन म्हणाली, 'माझ्या मैत्रिणी येईपर्यंत मी येऊ शकत नाही.'
एवमुक्तोस्मि वै देव कालश्चाप्यतिवर्त्तते। यत्तेद्य रुचितं तावत्तत्कुरुष्व पितामह
मला असंच सांगितलं आहे, देवा, आणि वेळही निघून जात आहे; आज तुला जे योग्य वाटतं ते कर, पितामह.
एवमुक्तस्तदा ब्रह्मा किंचित्कोपसमन्वितः। पत्नीं चान्यां मदर्थे वै शीघ्रं शक्र इहानय
असं ऐकून ब्रह्मदेव थोडे रागावले आणि म्हणाले, 'इंद्रा, माझ्यासाठी दुसरी पत्नी लवकर इथे आण.'
यथा प्रवर्तते यज्ञः कालहीनो न जायते। तथा शीघ्रं विधित्स्व त्वं नारीं कांचिदुपानय
जसं यज्ञ योग्य वेळेशिवाय सुरू होत नाही, तसंच तूही लवकर ठरव आणि एखादी स्त्री आण.
यावद्यज्ञसमाप्तिर्मे वर्णे त्वां मा कृथा मनः। भूयोपि तां प्रमोक्ष्यामि समाप्तौ तु क्रतोरिह
यज्ञ पूर्ण होईपर्यंत तिच्याबद्दल मनात काहीही विचार करू नकोस; यज्ञ झाल्यावर मी तिला परत मोकळी करीन.