तस्यां विष्टः प्रसुप्तश्च दानवो हंतुमुद्यतः । महायुद्धेन तेनैव श्रांतोऽसौ योगमायया
त्या गुहेत विष्णू झोपलेला असताना, दानव त्याला मारायला सज्ज झाला; त्या मोठ्या युद्धाने तो थकला आणि योगमायेने गुंग झाला.
दानवः पृष्ठतो लग्नो प्रविष्टः स तदा गुहाम् । प्रसुप्तं तत्र मां दृष्ट्वा दानवो हर्षमागतः
तो दानव मागून हळूच गुहेत शिरला; तिथे मला झोपलेले पाहून तो दानव फार आनंदी झाला.
इत्थं मां निर्जितं मत्वा प्रविष्टं शंकया हरिम् । निःसंदेहं हनिष्यामि दानवानां भयंकरम्
मला हरवले असे समजून, तो शंकेने गुहेत शिरला आणि म्हणाला, 'आता मी नक्कीच दानवांचा भयकारी हरिला मारेन.'
निर्गता कन्यका तत्र विष्णुदेहाद्युधिष्ठिर । रूपवती सुसौभाग्या दिव्यप्रहरणायुधा
त्या वेळी, युधिष्ठिरा, विष्णूच्या देहातून एक सुंदर, भाग्यवती आणि दिव्य शस्त्रांनी सजलेली कन्या बाहेर आली.
तस्य तेजोंऽशसंभूता महाबलपराक्रमा । दृष्टा सा दानवेंद्रेण मुरनाम्ना धनंजय
ती कन्या त्याच्या तेजाचा अंश घेऊन जन्मली होती, तिच्यात प्रचंड बळ आणि शौर्य होते; तिला मुर नावाच्या दानवराजाने पाहिले, धनंजया.
युद्धं समाहितं तेन स्त्रिया चैव प्रयाचितम् । कन्यका युध्यते तत्र सर्वयुद्धविशारदा
त्या दानवाने युद्ध सुरू केले आणि त्या स्त्रीनेही त्याला आव्हान दिले; ती कन्या सर्व प्रकारच्या युद्धात पारंगत होती आणि तिथे लढली.
हुंकारैर्भस्मसाज्जातो मुर नामा महासुरः । निहते दानवे तस्मिंस्तत्र देवस्त्वबुध्यत
तिच्या हुंकाराने मुर नावाचा मोठा असुर राख झाला; तो दानव मारला गेल्यावर तिथे देव जागा झाला.
पतितं दानवं दृष्ट्वा ततो विस्मयमागतः । केनायं च हतो रौद्रो ह्यत्युग्रो मम शात्रवः
पडलेला दानव पाहून तो आश्चर्यचकित झाला; 'हा माझा भयंकर आणि क्रूर शत्रू कोणाच्या हातून मारला गेला?'
अत्युग्रं च कृतं कर्म मम कारुण्यतः कृतम् । कन्योवाच- तेन देवाश्च गंधर्वा सयक्षोरगराक्षसाः
हे फार भयंकर कृत्य मी केवळ दयेमुळे केले. मग ती कन्या म्हणाली — त्याने देव, गंधर्व, यक्ष, नाग आणि राक्षस यांनाही जिंकले.
इंद्राद्याः सकला जित्वा स्वर्गाच्चैव निराकृताः । हरिः सुप्तो मया दृष्टो मुरः पृष्ठे समागतः
इंद्र आणि इतर सर्वांना जिंकून त्यांना स्वर्गातून हाकलून दिले; मी हरिला झोपलेला पाहिला आणि मुर मागून आला होता.
संहरिष्यति त्रैलोक्यं सुप्ते चैव जर्नादने । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा विष्णुर्वचनमब्रवीत्
झोप आणि वार्धक्य काढून टाकल्यास ती तीनही लोकांचा संहार करील. तिचे हे बोलणे ऐकून विष्णूंनी पुढील शब्द सांगितले.
अहं च निर्जितो येन कथं सोऽपि त्वया जितः । एकादश्युवाच- त्वत्प्रसादाच्च भो स्वामिन्महादैत्यो मया हतः
ज्याने मलाही हरवले, तो तुझ्यामुळे कसा जिंकला गेला? एकादशी म्हणाली— प्रभो, तुमच्या कृपेने मी तो मोठा दैत्य मारला.
श्रीभगवानुवाच- आनंदं त्रिषु लोकेषु मुनयो देवता गताः । ब्रूहि त्वं च मया भद्रे यत्ते मनसि रोचते । ददामि च न संदेहो यत्सुरैरपि दुर्ल्लभम्
श्रीभगवान म्हणाले— तीनही लोकांत ऋषी आणि देवता आनंदी झाले आहेत. हे शुभे, तुझ्या मनात काय आहे ते सांग. मी ते नक्कीच देईन, जरी ते देवांनाही कठीण असेल.
एकादश्युवाच- यदि तुष्टोऽसि मे देव सत्यमुक्तं जनार्दन । वरमेकं तु वांच्छामि हृदये च जगत्पते
एकादशी म्हणाली— देवा, जर तुम्ही माझ्यावर प्रसन्न असाल आणि मी जे बोलले ते खरे असेल, तर हे जगाच्या स्वामी, माझ्या हृदयात एकच वर मागते.
प्रार्थयामि च देवेश ईप्सितं च मया प्रभो । यदि सत्यं जगन्नाथ तिस्रो वाचो ददासि मे
मी, देवाधिदेव, माझ्या इच्छेचा वर मागते. हे प्रभो, जर हे खरे असेल तर, हे जगनाथा, मला तीन वर द्या.
श्रीभगवानुवाच- सत्यं सत्यं मया प्रोक्तं अवश्यं तव सुव्रते । तिस्रो वाचो मया दत्ता न चावाक्यं भवेदिह
श्रीभगवान म्हणाले— मी खरेच बोललो आहे, हे सुभगे, मी तुला नक्कीच तीन वर देतो. येथे काहीही खोटे होणार नाही.
एकादश्युवाच- त्रिभुवनेषु च देवेश चतुर्युगेषु सांप्रतम् । त्रिषु लोकेषु सर्वत्र तादृशं कुरु मे प्रभो
एकादशी म्हणाली— हे देवाधिदेव, तीनही लोकांत आणि चारही युगांत, सर्वत्र असेच होऊ दे, हे प्रभो.
सर्वतीर्थप्रधानं हि सर्वविघ्नविनाशिनी । सर्वसिद्धिकरी देवी त्वत्प्रसादाद्भवाम्यहम्
तुमच्या कृपेने मी सर्व तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ, सर्व विघ्नांचा नाश करणारी आणि सर्व सिद्धी देणारी देवी होऊ दे.
मामुपोष्यंति ये भक्त्या तव भक्त्या जनार्दन । सर्वसिद्धिर्भवेत्तेषां यदि तुष्टोऽसि मे प्रभो 6.38.
जे लोक भक्तीने मला पाळतील आणि जे तुझी भक्ती करतील, हे जनार्दना, जर तू माझ्यावर प्रसन्न असशील तर त्यांना सर्व सिद्धी मिळू दे.
उपवासं च नक्तं च एकभक्तं करोति च । तस्य वित्तं च धर्मं च मोक्षं वै देहि माधव
जो उपवास करतो, रात्रभर जागतो किंवा एकदाच जेवतो, त्याला, हे माधवा, धन, धर्म आणि मोक्ष दे.
विष्णुरुवाच-। यत्त्वं वदसि कल्याणि तत्सर्वं च भविष्यति । सर्वान्मनोरथान्भद्रे दास्यसि त्वं च नान्यथा
विष्णू म्हणाले— हे कल्याणी, तू जे काही मागितलेस ते सर्व नक्कीच घडेल. तू सर्व मनोकामना पूर्ण करशील, हे शुभे, आणि ते कधीच वेगळे होणार नाही.
मम भक्ताश्च ये लोके ये च भक्तास्तु कार्त्तिके । चतुर्युगेषु विख्यातास्त्रिषु लोकेषु वै प्रभो
माझे जे भक्त या जगात आहेत, आणि जे कार्तिक महिन्यात भक्ती करतात, ते चारही युगांत आणि तीनही लोकांत प्रसिद्ध होतील, हे प्रभो.
त्वां च शक्तिमहं मन्ये एकादशीव्रतस्थिताः । मम पूजां करिष्यंति मोक्षगास्ते न संशयः
मी तुला मोठी शक्तिवान समजतो, कारण तू एकादशीचे व्रत पाळतेस. जे माझी पूजा करतील त्यांना मोक्ष मिळेल—याबद्दल काहीच शंका नाही.
तृतीया चाष्टमी चैव नवमी च चतुर्दशी । एकादशी विशेषेण तिथिरेषा हरिप्रिया । सर्वतीर्थाधिकं पुण्यं सत्यं सत्यं न संशयः
तृतीया, अष्टमी, नवमी आणि चतुर्दशी या तिथी, आणि विशेषतः एकादशी—ही तिथी हरिप्रिय आहे. सर्व तीर्थांपेक्षा जास्त पुण्य मिळते; हे खरे आहे, यात शंका नाही.
इदं दत्त्वा वरं तस्यै तिस्रो वाचो न संशयः । हृष्टा पुष्टा च संजाता एकादशीमहाव्रता
तीला तीन वर निःसंशय दिल्यावर, एकादशी हे महाव्रत आनंदी आणि बळकट झाली.
शत्रुं हंसि परां तस्य ददासि परमां गतिम् । त्वं हंसि सर्वविघ्नानि सर्वसिद्धिवरप्रदा
तू शत्रूचा नाश करतेस आणि त्याला परमपद देतेस; तू सर्व विघ्न दूर करतेस आणि सर्व सिद्धीचे वर देतेस.
उभयोः पक्षयोः पार्थ तुल्या एकादशी शुभा । न शुक्ला नैव कृष्णा च विभेदं नैव कारयेत्
हे पार्था, दोन्ही पक्षांत एकादशी शुभ आणि समान आहे; ती ना शुक्ल ना कृष्ण आहे, आणि कोणताही भेद करु नये.
विभेदो नैव कर्त्तव्यः समस्तव्रतकारिभिः । दिवा वा यदि वा रात्रौ शृणोति भक्तितत्परः
सर्व व्रत करणाऱ्यांनी कोणताही भेद करू नये. दिवसा असो वा रात्री, जो भक्तीने ऐकतो—
तिथिरेका भवेत्सर्वा पक्षयोरुभयोरपि । उभयैकादशी स्वल्पा ह्यंते चैव त्रयोदशी
दोन्ही पक्षांत एक अशी तिथी असते, जिच्या दिवशी एकादशी थोडीशी कमी असते आणि शेवटी त्रयोदशी येते.
मध्ये तु द्वादशी पूर्णा त्रिस्पृशा सा हरिप्रिया । एकामुपोषयेत्तां वै सहस्रैकादशीफलम्
मधल्या दिवशी द्वादशी पूर्ण असते, ती तीन तिथींना स्पर्श करणारी आणि हरिला प्रिय असते. त्या दिवशी उपवास केल्यास, हजार एकादशींचे फळ मिळते.