कृतश्चानेन वै यज्ञः सर्वं शंसितुमर्हसि। शतरूपा च या नारी सावित्री सा त्विहोच्यते
त्यांनी जो यज्ञ केला, तो सर्व तू सविस्तर सांग. आणि शतरूपा नावाची स्त्री येथे सावित्री म्हणून ओळखली जाते.
भार्या सा ब्रह्मणः प्रोक्ताः ऋषीणां जननी च सा। पुलस्त्याद्यान्मुनीन्सप्त दक्षाद्यांस्तु प्रजापतीन्
ती ब्रह्माची पत्नी आणि ऋषींची जननी म्हणून ओळखली जाते; तिने पुलस्त्यादी सात ऋषी आणि दक्षादी प्रजापतींना जन्म दिला.
स्वायंभुवादींश्च मनून्सावित्री समजीजनत्। धर्मपत्नीं तु तां ब्रह्मा पुत्रिणीं ब्रह्मणः प्रियः
सावित्रीने स्वयंभुवादी मनूंनाही जन्म दिला; ब्रह्मदेवाने तिला आपली धर्मपत्नी आणि प्रिय पुत्रजननी म्हणून स्वीकारले.
पतिव्रतां महाभागां सुव्रतां चारुहासिनीं। कथं सतीं परित्यज्य भार्यामन्यामविंदत
पतीव्रता, महाभाग्यवती, उत्तम व्रतांची आणि सुंदर हास्य असलेल्या पत्नीला सोडून ब्रह्मदेवाने दुसरी पत्नी कशी शोधली?
किं नाम्नी किं समाचारा कस्य सा तनया विभोः। क्व सा दृष्टा हि देवेन केन चास्य प्रदर्शिता
तिचे नाव काय, तिचे गुणधर्म कसे, ती कोणाची कन्या आहे? त्या देवीला देवाने कुठे पाहिले आणि तिला कोण दाखवले?
किं रूपा सा तु देवेशी दृष्टा चित्तविमोहिनी। यां तु दृष्ट्वा स देवेशः कामस्य वशमेयिवान्
ती देवी कशी दिसते, जी मनाला मोहून टाकणारी आहे, जिला पाहून देवांचा देव कामाच्या वश झाला?
वर्णतो रूपतश्चैव सावित्र्यास्त्वधिका मुने। या मोहितवती देवं सर्वलोकेश्वरं विभुम्
मुनी, रंगरूपात ती सावित्रीपेक्षा श्रेष्ठ आहे; तिने सर्व लोकांचा स्वामी असलेल्या देवालाही मोहून टाकले.
यथा गृहीतवान्देवो नारीं तां लोकसुंदरीं। यथा प्रवृत्तो यज्ञोसौ तथा सर्वं प्रकीर्तय
त्या लोकसुंदरी स्त्रीला देवाने कसा वश केले आणि त्यानंतर यज्ञ कसा सुरू झाला, हे सर्व सविस्तर सांग.
तां दृष्ट्वा ब्रह्मणः पार्श्वे सावित्री किं चकार ह। सावित्र्यां तु तदा ब्रह्मा कां तु वृत्तिमवर्त्तत
ती ब्रह्मदेवाजवळ असताना सावित्रीने काय केले? आणि त्या वेळी ब्रह्मदेवाने सावित्रीशी कसा वागणूक दिली?
सन्निधौ कानि वाक्यानि सावित्री ब्रह्मणा तदा। उक्ताप्युक्तवती भूयः सर्वं शंसितुमर्हसि
त्या वेळी सावित्रीने ब्रह्मदेवाच्या उपस्थितीत कोणती वचने बोलली? तिने काही बोलले असो वा नसो, सर्व काही तू सांग.
किं कृतं तत्र युष्माभिः कोपो वाथ क्षमापि वा। यत्कृतं तत्र यद्दृष्टं यत्तवोक्तं मया त्विह
तुम्ही तिथे काय केलं? राग दाखवला का, की क्षमा केली? तिथे जे काही केलं, पाहिलं, किंवा बोललं, ते सगळं मला इथे सांग.
विस्तरेणेह सर्वाणि कर्माणि परमेष्ठिनः। श्रोतुमिच्छाम्यशेषेण विधेर्यज्ञविधिं परं
इथे मला विस्तारानं त्या पितामहाचं सगळं कृत्य ऐकायचं आहे, आणि यज्ञविधीचं श्रेष्ठ स्वरूप पूर्णपणे जाणून घ्यायचं आहे.
कर्मणामानुपूर्व्यं च प्रारंभो होत्रमेव च। होतुर्भक्षो यथाऽचापि प्रथमा कस्य कारिता
कर्मांची क्रमवारी, त्याची सुरुवात, होतारी, होताराचं जे भाग आहे, आणि पहिलं अर्पण कोणासाठी केलं, हे सगळं सांग.
कथं च भगवान्विष्णुः साहाय्यं केन कीदृशं। अमरैर्वा कृतं यच्च तद्भवान्वक्तुमर्हति
भगवान विष्णूनं कसा, कोणाच्या मदतीनं, आणि कशा प्रकारे सहाय्य केलं, तसेच देवांनी काय केलं, हे सर्व तू सांग.
देवलोकं परित्यज्य कथं मर्त्यमुपागतः। गार्हपत्यं च विधिना अन्वाहार्यं च दक्षिणम्
त्यांनी देवांचं लोक सोडून मर्त्य लोकात कसे आले? गार्हपत्य, विधीनुसार अन्वाहार्य आणि दक्षिण अग्नी हे कसे होते, तेही सांग.
अग्निमाहवनीयं च वेदीं चैव तथा स्रुवम्। प्रोक्षणीयं स्रुचं चैव आवभृथ्यं तथैव च
आहवनीय अग्नी, वेदी, स्रुव, प्रोक्षणासाठीचं पात्र, स्रुच, आणि आवभृथ्य विधी हे सगळं कसं होतं, ते सांग.
अग्नींस्त्रींश्च यथा चक्रे हव्यभागवहान्हि वै। हव्यादांश्च सुरांश्चक्रे कव्यादांश्च पितॄनपि
तीन अग्नी कसे तयार केले, जे खरंच हविर्भाग वाहणारे आहेत; देवांना अर्पण घेणारे, आणि पितरांना पिंड अर्पण मिळणारे कसे केले, हेही सांग.
भागार्थं यज्ञविधिना ये यज्ञा यज्ञकर्मणि। यूपान्समित्कुशं सोमं पवित्रं परिधीनपि
भागासाठी यज्ञविधीनुसार कोणते यज्ञ आणि यज्ञकर्म केले गेले, यूप, समिधा, कुश, सोम, पवित्र आणि परिधी कशा होत्या, हे सांग.
यज्ञियानि च द्रव्याणि यथा ब्रह्मा चकार ह। विबभ्राज पुरा यश्च पारमेष्ठ्येन कर्मणा
यज्ञासाठी लागणारी द्रव्यं ब्रह्म्यानं कशी तयार केली, आणि पूर्वी पितामहाच्या कर्मानं कोण तेजस्वी झाला, हेही सांग.
क्षणा निमेषाः काष्ठाश्च कलास्त्रैकाल्यमेव च। मुहूर्तास्तिथयो मासा दिनं संवत्सरस्तथा
क्षण, निमिष, काष्ठ, कला, एकत्रित काळ, मुहूर्त, तिथी, महिना, दिवस आणि वर्ष, हे सर्व कसे आहेत, ते सांग.
ऋतवः कालयोगाश्च प्रमाणं त्रिविधं पुरा। आयुः क्षेत्राण्यपचयं लक्षणं रूपसौष्ठवम्
ऋतू, काळाचे संयोग, पूर्वीची त्रिविध प्रमाणं, आयुष्य, क्षेत्र, क्षय, चिन्हं आणि रूपाची सुंदरता, हे सर्व कसं आहे, ते सांग.
त्रयो वर्णास्त्रयो लोकास्त्रैविद्यं पावकास्त्रयः। त्रैकाल्यं त्रीणि कर्माणि त्रयो वर्णास्त्रयो गुणाः
तीन वर्ण, तीन लोक, त्रैविद्य, तीन अग्नी, त्रैकालिक, तीन कर्म, तीन वर्ण, तीन गुण, हे सर्व कसे आहेत, ते सांग.
सृष्टा लोकाः पराः स्रष्ट्रा ये चान्येनल्पचेतसा। या गतिर्धर्मयुक्तानां या गतिः पापकर्मणां
सृष्टी केलेली लोकं, श्रेष्ठ स्रष्टे, आणि अल्पबुद्धी असलेले, धर्मयुक्तांची गती आणि पापकर्म करणाऱ्यांची गती, हे सर्व सांग.
चातुर्वर्ण्यस्य प्रभवश्चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता। चतुर्विद्यस्य यो वेत्ता चतुराश्रमसंश्रयः
चातुर्वर्ण्याचा उद्गम, त्याचा रक्षक, चार विद्यांचा जाणणारा, आणि चार आश्रमांमध्ये वास करणारा, हे सर्व सांग.
यः परं श्रूयते ज्योतिर्यः परं श्रूयते तपः। यः परं परतः प्राह परं यः परमात्मवान्
जो परम तेज म्हणतो, जो परम तप म्हणतो, जो परात्पर म्हणून ओळखला जातो, आणि जो परमात्मा आहे, तो कोण, ते सांग.
सेतुर्यो लोकसेतूनां मेध्यो यो मेध्यकर्मणाम्। वेद्यो यो वेदविदुषां यः प्रभुः प्रभवात्मनाम्
जो सर्व लोकांचा पूल आहे, पवित्र कर्म करणाऱ्यांत पवित्र आहे, वेद जाणणाऱ्यांना जाणण्यासारखा आहे, आणि प्रभुत्व असणाऱ्यांचा स्वामी आहे, तो कोण, ते सांग.
असुभूतश्च भूतानामग्निभूतोग्निवर्चसाम्। मनुष्याणां मनोभूतस्तपोभूतस्तपस्विनाम्
जो भूतांमध्ये अभूत आहे, अग्निवंतांमध्ये अग्नी आहे, माणसांमध्ये मन आहे, आणि तपस्वींमध्ये तप आहे, तो कोण, ते सांग.
विनयो नयवृत्तीनां तेजस्तेजस्विनामपि। इत्येतत्सर्वमखिलान्सृजन्लोकपितामहः
नयाचं पालन करणाऱ्यांमध्ये विनय, तेजस्वींमध्ये तेज, हे सर्व सृष्टीचे पितामह, जगाचा पिता, यांनी निर्माण केलं.
यज्ञाद्गतिं कामन्वैच्छत्कथं यज्ञे मतिः कृता। एष मे संशयो ब्रह्मन्नेष मे संशयः परः
त्याने यज्ञाचे फळ कसे मिळवायचे हे कसे शोधले, आणि त्याची बुद्धी यज्ञाकडे कशी वळली? हे मला समजत नाही, हेच माझे मोठे शंका आहे, हे ब्राह्मण.
आश्चर्यः परमो ब्रह्मा देवैर्दैत्यैश्च पठ्यते। कर्मणाश्चर्यभूतोपि तत्त्वतः स इहोच्यते
परम ब्रह्म हे खरोखर अद्भुत आहे, देव आणि दैत्य दोघेही त्याचे गुणगान करतात. त्याची कृत्येही आश्चर्यकारक आहेत, आणि येथे त्याचे खरे स्वरूप सांगितले आहे.