देवानां दानवानां च मनुष्योरगरक्षसाम्। भूतग्रामस्य सर्वस्य समोस्मि त्रिदिवौकसः
देव, दानव, माणसे, सर्प, राक्षस आणि सर्व प्राण्यांमध्ये, मी सर्वांसाठी सारखाच आहे, हे स्वर्गवासी देवांनो.
युष्मद्धितार्थं पापोऽसौ मया मंत्रेण घातितः। प्राप्तः पुण्यकृतान्लोकान्कमलस्यास्य दर्शनात्
तुमच्या भल्यासाठी, त्या पापी असुराचा मी मंत्राने नाश केला; या कमळाचे दर्शन केल्याने त्याला पुण्यवान लोकांना मिळणारी लोकं मिळाली.
यन्मया पद्ममुक्तं तु तेनेदं पुष्करं भुवि। ख्यातं भविष्यते तीर्थं पावनं पुण्यदं महत्
मी सोडलेल्या कमळामुळे, पृथ्वीवरील हे स्थान 'पुष्कर' म्हणून प्रसिद्ध होईल, हे महान आणि पवित्र तीर्थ सर्वांना पुण्य देणारे ठरेल.
पृथिव्यां सर्वजंतूनां पुण्यदं परिपठ्यते। कृतो ह्यनुग्रहो देवा भक्तानां भक्तिमिच्छताम्
पृथ्वीवरील सर्व जीवांना हे पुण्य देणारे मानले जाते; भक्तीची इच्छा असणाऱ्या भक्तांना मी हे वर दिले आहे, हे देवांनो.
वनेस्मिन्नित्यवासेन वृक्षैरभ्यर्थितेन च। महाकालो वनेऽत्रागादागतस्य ममानघाः
या वनात सतत वास केल्यामुळे आणि झाडांच्या विनंतीने, पवित्र महाकाळ माझ्यासाठी या वनात आले.
तपस्यतां च भवतां महज्ज्ञानं प्रदर्शितम्। कुरुध्वं हृदये देवाः स्वार्थं चैव परार्थकम्
तुम्ही तप करणाऱ्यांना मोठे ज्ञान दाखवले गेले आहे; देवांनो, आपल्या आणि इतरांच्या भल्याचा विचार नेहमी मनात ठेवा.
भवद्भिर्दर्शनीयं तु नानारूपधरैर्भुवि। द्विषन्वै ज्ञानिनं विप्रं पापेनैवार्दितो नरः
तुम्ही वेगवेगळ्या रूपांनी पृथ्वीवर दिसा; जो कोणी द्वेषाने ज्ञानी ब्राह्मणाला त्रास देतो, तो पापाने ग्रासला जातो.
न विमुच्येत पापेन जन्मकोटिशतैरपि। वेदांगपारगं विप्रं न हन्यान्न च दूषयेत्
शंभर कोटी जन्म झाले तरी तो पापातून मुक्त होऊ शकत नाही; वेद आणि त्यांची अंगे जाणणाऱ्या ब्राह्मणाला मारू नये किंवा निंदा करू नये.
एकस्मिन्निहते यस्मात्कोटिर्भवति घातिता। एकं वेदांतगं विप्रं भोजयेच्छ्रद्धयान्वितः
एकजण मारला गेला, तर जणू शंभर कोटी जण मारले गेले असे होते; श्रद्धेने वेदज्ञ ब्राह्मणाला जेवू घालावे.
तस्य भुक्ता भवेत्कोटिर्विप्राणां नात्र संशयः। यः पात्रपूरणीं भिक्षां यतीनां तु प्रयच्छति
जो ब्राह्मण जेवतो, त्याने जणू शंभर कोटी ब्राह्मणांना जेवू घातले, यात काहीच शंका नाही; आणि जो योग्यांना त्यांच्या भिक्षापात्रात भिक्षा देतो,
विमुक्तः सर्वपापेभ्यो नाऽसौ दुर्गतिमाप्नुयात्। यथाहं सर्वदेवानां ज्येष्ठः श्रेष्ठः पितामहः
जो सर्व पापांपासून मुक्त होतो, त्याला कधीही वाईट अवस्था येत नाही, जशी मी सर्व देवतांचा ज्येष्ठ, श्रेष्ठ आणि पितामह आहे.
तथा ज्ञानी सदा पूज्यो निर्ममो निः परिग्रहः। संसारबंधमोक्षार्थं ब्रह्मगुप्तमिदं व्रतम्
त्याचप्रमाणे, ज्ञानी नेहमीच पूजनीय असतो, त्याला काहीही आपलेपण नसते, तो कोणत्याही वस्तूचा संग्रह करत नाही; संसाराच्या बंधनातून मुक्त होण्यासाठी हे व्रत ब्रह्मदेवाने मान्य केले आहे.
मया प्रणीतं विप्राणामपुनर्भवकारणम्। अग्निहोत्रमुपादाय यस्त्यजेदजितेंद्रियः
हे व्रत मी द्विजांसाठी सांगितले आहे, जे पुनर्जन्म टाळण्याचे कारण आहे; ज्याने इंद्रियांवर विजय मिळवलेला नाही, असा मनुष्य जर अग्निहोत्र सोडून देतो,
रौरवं स प्रयात्याशु प्रणीतो यमकिंकरैः। लोकयात्रावितंडश्च क्षुद्रं कर्म करोति यः
तर तो यमाच्या सेवकांनी लगेच रौरव नरकात नेला जातो; आणि जो केवळ उदरनिर्वाहासाठी क्षुल्लक कर्मे करतो,
स रागचित्तः शृंगारी नारीजन धनप्रियः। एकभोजी सुमिष्टाशी कृषिवाणिज्यसेवकः
ज्याचे मन आसक्त आहे, जो कामुक आहे, स्त्रिया आणि धन यांना प्रिय मानतो, जो एकटाच खातो, चविष्ट अन्नावर तृप्त होतो, आणि शेती किंवा व्यापारात गुंततो,
अवेदो वेदनिंदी च परभार्यां च सेवते। इत्यादिदोषदुष्टो यस्तस्य संभाषणादपि
जो वेदाचा अज्ञान आहे, वेदाची निंदा करतो किंवा दुसऱ्याच्या पत्नीशी संबंध ठेवतो—अशा दोषांनी भ्रष्ट झालेल्या व्यक्तीशी,
नरो नरकगामी स्याद्यश्च सद्व्रतदूषकः। असंतुष्टं भिन्नचित्तं दुर्मतिं पापकारिणम्
जो मनुष्य संवाद साधतो किंवा जो चांगल्या व्रताचा भंग करतो, तो नरकात जातो; तसेच जो असंतुष्ट आहे, ज्याचे मन अस्थिर आहे, जो दुष्ट आणि पाप करणारा आहे,
न स्पृशेदंगसंगेन स्पृष्ट्वा स्नानेन शुद्ध्यति। एवमुक्त्वा स भगवान्ब्रह्मा तैरमरैः सह
अशा व्यक्तीला स्पर्श करू नये; स्पर्श केल्यास स्नान करून शुद्ध व्हावे. असे सांगून त्या भगवंत ब्रह्मदेवाने अमरांसह,
क्षेत्रं निवेशयामास यथावत्कथयामि ते। उत्तरे चंद्रनद्यास्तु प्राची यावत्सरस्वती
योग्य रीतीने क्षेत्राची स्थापना केली; मी तुला त्याचे वर्णन करतो. उत्तर दिशेला चंद्रनदी आहे, पूर्वेला सरस्वतीपर्यंत,
पूर्वं तु नंदनात्कृत्स्नं यावत्कल्पं सपुष्करम्। वेदी ह्येषा कृता यज्ञे ब्रह्मणा लोककारिणा१५० 1.15.
पूर्वेला नंदनापासून संपूर्ण कल्प आणि पुष्करापर्यंत; हे वेदी ब्रह्मदेवाने, सर्व जगाचा सर्जक, यज्ञासाठी निर्माण केली.
ज्येष्ठं तु प्रथमं ज्ञेयं तीर्थं त्रैलोक्यपावनम्। ख्यातं तद्ब्रह्मदैवत्यं मध्यमं वैष्णवं तथा
ज्येष्ठ तीर्थ हे प्रथम आणि त्रैलोक्य शुद्ध करणारे मानावे; ते ब्रह्मदेवाचे पवित्र स्थान म्हणून प्रसिद्ध आहे, मधले विष्णूचे आहे,
कनिष्ठं रुद्रदैवत्यं ब्रह्मपूर्वमकारयत्। आद्यमेतत्परं क्षेत्रं गुह्यं वेदेषु पठ्यते
कनिष्ठ तीर्थ हे रुद्राचे आहे; ब्रह्मदेवाने प्रथम हे निर्माण केले. हे क्षेत्र सर्वश्रेष्ठ आणि गुप्त मानले जाते, वेदांतही त्याचा उल्लेख आहे.
अरण्यं पुष्कराख्यं तु ब्रह्मा सन्निहितः प्रभुः। अनुग्रहो भूमिभागे कृतो वै ब्रह्मणा स्वयम्
पुष्कर नावाचे जे अरण्य आहे, तिथे ब्रह्मदेव स्वतः वास करतो; ब्रह्मदेवाने या भूमीवर स्वतः कृपा केली आहे.
अनुग्रहार्थं विप्राणां सर्वेषां भूमिचारिणाम्। सुवर्णवज्रपर्यंता वेदिकांका मही कृता
द्विज आणि सर्व भूमिवासीयांच्या कल्याणासाठी, सोन्या-हिर्यांनी वेढलेली वेदी असलेली ही भूमी निर्माण केली आहे.
विचित्रकुट्टिमारत्नैः कारिता सर्वशोभना। रमते तत्र भगवान्ब्रह्मा लोकपितामहः
रंगीत रत्नांनी सजवलेली, सर्व प्रकारे सुंदर बनवलेली; तिथेच जगाचा पितामह, भगवंत ब्रह्मदेव आनंदाने वास करतो.
विष्णुरुद्रौ तथा देवौ वसवोप्यश्विनावपि ?। मरुतश्च महेंद्रेण रमंते च दिवौकसः
विष्णू, रुद्र, वसु, अश्विनी, मरुतगण आणि बलवान इंद्र, तसेच स्वर्गातील सर्व देवताही तिथे आनंदाने वावरतात.
एतत्ते तथ्यमाख्यातं लोकानुग्रहकारणम्। संहितानुक्रमेणात्र मंत्रैश्च विधिपूर्वकम्
हे सर्व मी तुला सत्य सांगितले, जगाच्या कल्याणासाठी, संहितेच्या क्रमाने आणि योग्य मंत्र-क्रियांनी.
वेदान्पठंति ये विप्रा गुरुशुश्रूषणे रताः। वसंति ब्रह्मसामीप्ये सर्वे तेनानुभाविताः
जे द्विज वेदांचे पठण करतात, गुरूची सेवा करण्यात रममाण असतात, ते सर्व ब्रह्मदेवाच्या सान्निध्यात राहतात आणि त्याच्या कृपेने पावन होतात.
भीष्म उवाच। भगवन्केन विधिना अरण्ये पुष्करे नरैः। ब्रह्मलोकमभीप्सद्भिर्वस्तव्यं क्षेत्रवासिभिः
भीष्म म्हणाले: प्रभो, ब्रह्मलोक मिळवू इच्छिणाऱ्या पवित्र क्षेत्रात राहणाऱ्यांनी, अरण्यात किंवा पुष्कर येथे कोणत्या पद्धतीने वागावे?
किं मनुष्यैरुतस्त्रीभिरुत वर्णाश्रमान्वितैः। वसद्भिः किमनुष्ठेयमेतत्सर्वं ब्रवीहि मे
हे पुरुषांनी करावे का, स्त्रियांनी करावे का, की वर्णाश्रम पाळणाऱ्यांनी करावे? तिथे राहणाऱ्यांनी नेमके काय करावे? हे सर्व मला सांग.