वसंतमहमासाद्य पुरुषान्स्पर्द्धयंति हि। पुष्पशोभाभरनतैः शिखरैर्वायुकंपितैः
वसंत ऋतू येताच झाडे फुलांच्या शोभेने डोलत, त्यांच्या शिखरांवर फुलांची माळ घातल्यासारखी, वाऱ्यात हेलकावत माणसांशी स्पर्धा करतात.
नृत्यंतीव नराः प्रीताः स्रगलंकृतशेखराः। शृंगाग्रपवनक्षिप्ताः पुष्पावलियुता द्रुमाः
फुलांच्या माळांनी शिरोभूषित होऊन, वाऱ्याच्या झुळुकीने त्यांच्या टोकांवर डोलणारी झाडे, जणू आनंदाने नाचणारे माळ घातलेले पुरुष दिसतात.
सवल्लीकाः प्रनृत्यंति मानवा इव सप्रियाः। स्वपुष्पनतवल्लीभिः पादपाः क्वचिदावृताः
फुलांनी डवरलेल्या वेलींनी झाडे जणू आपल्या प्रियतमेबरोबर नाचणाऱ्या पुरुषांसारखी वाटतात; कुठे कुठे झाडे आपल्या फुलांनी डवरलेल्या वेलींनी झाकली गेली आहेत.
भांति तारागणैश्चित्रैः शरदीव नभस्तलम्। द्रुमाणामथवाग्रेषु पुष्पिता मालती लताः
शरद ऋतूच्या आकाशात ताऱ्यांचे झुंबर जसे चमकते तसे, झाडांच्या टोकांवर फुललेल्या मोगऱ्याच्या वेलींनी सारा परिसर उजळून गेला आहे.
शेखराइव शोभंते रचिता बुद्धिपूर्वकम्। हरिताः कांचनच्छायाः फलिताः पुष्पिता द्रुमाः
विचारपूर्वक मांडलेली झाडे जणू मुकुटासारखी शोभून दिसतात; हिरवीगार, सोन्यासारखी छटा असलेली झाडे फुलांनी आणि फळांनी डवरलेली आहेत.
सौहृदं दर्शयंतीव नराः साधुसमागमे। पुष्पकिंजल्ककपिला गताः सर्वदिशासु च
सज्जनांच्या संगतीत जशी मैत्री प्रकट होते तशी, फुलांच्या केशराचा सुवर्ण रंग सर्व दिशांना पसरला आहे.
कदंबपुष्पस्य जयं घोषयंतीव षट्पदाः। क्वचित्पुष्पासवक्षीबाः संपतंति ततस्ततः
कदंबाच्या फुलाचा विजय जाहीर करत असल्यासारख्या, फुलांच्या मधाने मस्त झालेल्या मधमाशा इकडून तिकडे उडत आहेत.
पुंस्कोकिलगणावृक्ष गहनेष्विव सप्रियाः। शिरीषपुष्पसंकाशाः शुका मिथुनशः क्वचित्
झाडांच्या दाटीत नर कोकीळ आपल्या सोबतीनी आहेत; कुठे कुठे शिरीष फुलांसारखे दिसणारे पोपटांचे जोडपेही दिसतात.
कीर्तयंति गिरश्चित्राः पूजिता ब्राह्मणा यथा। सहचारिसुसंयुक्ता मयूराश्चित्रबर्हिणः
आपल्या सोबत्यांसह असलेले, रंगीबेरंगी पिसाऱ्याचे मोर विविध आवाजात गातात, जणू सन्मानित ब्राह्मण स्तुती म्हणत आहेत.
वनांतेष्वपि नृत्यंति शोभंत इव नर्त्तकाः। कूजंतःपक्षिसंघाता नानारुतविराविणः५० 1.15.
वनाच्या कडेलाही, विविध आवाजांनी गूंजणारे पक्ष्यांचे थवे, जणू नर्तकासारखे नाचत आणि शोभून दिसतात.
कुर्वंति रमणीयं वै रमणीयतरं वनम्। नानामृगगणाकीर्णं नित्यं प्रमुदितांडजम्
त्या रम्य वनाला ते आणखी सुंदर करतात, कारण तिथे नेहमीच अनेक प्राण्यांचे थवे आणि आनंदी पक्षी भरलेले असतात.
तद्वनं नंदनसमं मनोदृष्टिविवर्द्धनम्। पद्मयोनिस्तु भगवांस्तथा रूपं वनोत्तमम्
ते वन नंदनासारखेच असून मनाला अधिक आनंद देणारे आहे; कमळातून जन्मलेले भगवंत त्या उत्तम वनरूपाचे दर्शन घेतात.
ददर्शादर्शवद्दृष्ट्या सौम्ययापा पयन्निव। ता वृक्षपंक्तयः सर्वा दृष्ट्वा देवं तथागतम्
त्यांनी त्या झाडांच्या सर्व रांगा जणू आरशात पाहाव्यात तशा शांत नजरेने, मनापासून पाहिल्या; त्या झाडांनी देवाचे आगमन पाहिले.
निवेद्य ब्रह्मणे भक्त्या मुमुचुः पुष्पसंपदः। पुष्पप्रतिग्रहं कृत्वा पादपानां पितामहः
त्या झाडांनी भक्तीने ब्रह्मदेवाला कळवून पुष्पांची समृद्धी ओतली; पितामहाने झाडांकडून फुलांचा स्वीकार केला.
वरं वृणीध्वं भद्रं वः पादपानित्युवाच सः। एवमुक्ता भगवता तरवो निरवग्रहाः
"वर मागा, तुम्हाला कल्याण लाभो," असे त्यांनी झाडांना सांगितले; भगवंताने असे म्हटल्यावर झाडे कोणतीही शंका न ठेवता उत्तर देऊ लागली.
ऊचुः प्रांजलयः सर्वे नमस्कृत्वा विरिंचनम्। वरं ददासि चेद्देव प्रपन्नजनवत्सल
सर्व झाडांनी हात जोडून विरिञ्चिला नमस्कार केला आणि म्हणाली, "देवा, तू जर वर देत असशील, शरण आलेल्यांवर प्रेम करणाऱ्या..."
इहैव भगवन्नित्यं वने संनिहितो भव। एष नः परमः कामः पितामह नमोस्तु ते
"भगवंत, तू नेहमी या वनात वास करावा, हीच आमची सर्वात मोठी इच्छा आहे. पितामहा, तुला आमचा नमस्कार असो."
त्वं चेद्वससि देवेश वनेस्मिन्विश्वभावन। सर्वात्मना प्रपन्नानां वांछतामुत्तमं वरम्
"देवाधिदेव, विश्वनिर्माता, तू जर येथे राहिलास तर शरण आलेल्यांना त्यांच्या इच्छेनुसार सर्वोच्च वर दे."
वरकोटिभिरन्याभिरलं नो दीयतां वरम्। सन्निधानेन तीर्थेभ्य इदं स्यात्प्रवरं महत्
"दुसरा कोणताही वर, अगदी कोट्यवधी वरे असले तरी, आम्हाला नको; तुझ्या उपस्थितीमुळे हे स्थान सर्वात मोठे तीर्थक्षेत्र होवो."
ब्रह्मोवाच। उत्तमं सर्वक्षेत्राणां पुण्यमेतद्भविष्यति। नित्यं पुष्पफलोपेता नित्यसुस्थिरयौवनाः
ब्रह्मदेव म्हणाले, "हे स्थान सर्व क्षेत्रांमध्ये श्रेष्ठ आणि पवित्र ठरेल; नेहमी फुलांनी आणि फळांनी युक्त, आणि सदैव ताजेतवाने राहील."
कामगाः कामरूपाश्च कामरूपफलप्रदाः। कामसंदर्शनाः पुंसां तपःसिद्ध्युज्वला नृणाम्
"तुम्ही इच्छेनुसार जाऊ शकता, हवी तशी रूपे घेऊ शकता, आणि हवी ती फळे देऊ शकता; लोकांच्या इच्छा पूर्ण करणारे आणि तपश्चर्येच्या तेजाने उजळलेले व्हाल."
श्रिया परमया युक्ता मत्प्रसादाद्भविष्यथ। एवं स वरदो ब्रह्मा अनुजग्राह पादपान्
"माझ्या कृपेने तुम्ही अत्युच्च ऐश्वर्याने युक्त व्हाल." असे वर देणाऱ्या ब्रह्मदेवाने झाडांना आशीर्वाद दिला.
स्थित्वा वर्ष सहस्रं तु पुष्करं प्रक्षिपद्भुवि। क्षितिर्निपतिता तेन व्यकंपत रसातलम्
हजार वर्षे तिथे राहून त्यांनी कमळ पृथ्वीवर टाकले; त्याच्या पडण्याने भूमी खालीपर्यंत हादरली.
विवशास्तत्यजुर्वेलां सागराः क्षुभितोर्मयः। शक्राशनि हतानीव व्याघ्र व्याला वृतानि च
सागरांच्या लाटा अस्वस्थ होऊन किनारे सोडून गेल्या; इंद्राच्या वज्राने घायाळ झाल्यासारखे वाघ आणि इतर हिंस्र प्राणी पळाले.
शिखराण्यप्यशीर्यंत पर्वतानां सहस्रशः। देवसिद्धविमानानि गंधर्वनगराणि च
हजारो पर्वतशिखरे तुटली; देव, सिद्ध यांच्या विमानांचे आणि गंधर्वांच्या नगरींचे नुकसान झाले.
प्रचेलुर्बभ्रमुः पेतुर्विविशुश्च धरातलम्। कपोतमेघाः खात्पेतुः पुटसंघातदर्शिनः
ती सर्व उडू लागली, भटकली, खाली पडली आणि पृथ्वीमध्ये शिरली; आकाशातून कपोतासारखे मेघ पंखांच्या झुंडीप्रमाणे खाली पडले.
ज्योतिर्गणांश्छादयंतो बभूवुस्तीव्र भास्कराः। महता तस्य शब्देन मूकांधबधिरीकृतम्
ताऱ्यांचे समूह झाकले गेले, सूर्य प्रखर झाले; त्या मोठ्या आवाजाने सर्वजण मुके, आंधळे आणि बहिरे झाले.
बभूव व्याकुलं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्। सुरासुराणां सर्वेषां शरीराणि मनांसि च
संपूर्ण त्रैलोक्य, जडजंगम सृष्टी अस्वस्थ झाली; सर्व देव आणि असुर यांच्या देहात आणि मनात गोंधळ उडाला.
अवसेदुश्च किमिति किमित्येतन्न जज्ञिरे। धैर्यमालंब्य सर्वेऽथ ब्रह्माणं चाप्यलोकयन्
हे काय आहे, हे काय आहे, असे सर्वजण विचार करू लागले, पण त्यांना काहीच समजले नाही. मग धीर धरून, त्यांनी सर्वांनी ब्रह्मांकडे पाहिले.
न च ते तमपश्यंत कुत्र ब्रह्मागतो ह्यभूत्। किमर्थं कंपिता भूमिर्निमित्तोत्पातदर्शनम्
पण तिथे ब्रह्मा दिसला नाही—तो कुठे गेला? पृथ्वी का थरथरत होती, आणि हे अपशकुनाचे चिन्हे का दिसत होती?