एवं चिंतयतस्तस्य ब्रह्मणस्तु प्रजापतेः। मतिरेषा समुत्पन्ना व्रजाम्येष धरातले
अशा प्रकारे ब्रह्मदेव, प्रजापती, विचार करत असताना त्याच्या मनात असा विचार आला — 'मी आता पृथ्वीवर जाईन.'
प्राक्स्थानं स समासाद्य प्रविष्टस्तद्वनोत्तमम्। नानाद्रुमलताकीर्णं नानापुष्पोपशोभितम्
पूर्वेकडील मार्ग गाठून, तो त्या सुंदर वनात शिरला, जिथे विविध झाडे, वेलींनी आणि अनेक प्रकारच्या फुलांनी ते वन सजलेलं होतं.
नानापक्षिरवाकीर्णं नानामृगगणाकुलम्। द्रुमपुष्पभरामोदैर्वासयद्यत्सुरासुरान्
त्या वनात अनेक पक्ष्यांच्या आवाजांनी आणि वेगवेगळ्या प्राण्यांच्या समूहांनी गजबजलेलं होतं; झाडांच्या फुलांच्या सुगंधाने देव आणि दैत्य दोघांनाही आनंद मिळत होता.
बुद्धिपूर्वमिव न्यस्तैः पुष्पैर्भूषितभूतलम्। नानागंधरसैः पक्वापक्वैश्च षडृतूद्भवैः
जणू काही विचारपूर्वक सजवल्यासारखं, त्या भूमीवर विविध रंगांची फुलं, सहा ऋतूंच्या पिकलेल्या आणि न पिकलेल्या फळांचा सुगंध आणि चव पसरलेली होती.
फलैः सुवर्णरूपाढ्यैर्घ्राणदृष्टिमनोहरैः। जीर्णं पत्रं तृणं यत्र शुष्ककाष्ठफलानि च
तेथे सोन्यासारख्या रंगाची, मनाला आणि नाकाला आनंद देणारी फळं होती; तिथेच गळलेली पानं, गवत, सुकलेली लाकूड आणि फळं विखुरलेली होती.
बहिः क्षिपति जातानि मारुतोनुग्रहादिव। नानापुष्पसमूहानां गंधमादाय मारुतः
वाऱ्याने जणू आपली कृपा दाखवत बाहेर पडलेली वस्तू दूर फेकली; विविध फुलांच्या गंधाने भरलेला तो वारा सर्वत्र फिरत होता.
शीतलो वाति खं भूमिं दिशो यत्राभिवासयन्। हरितस्निग्ध निश्छिद्रैरकीटकवनोत्कटैः
थंडगार वारा वाहत होता, जो आकाश, पृथ्वी आणि सर्व दिशांना ताजेतवाने करत होता; तिथे हिरवी, तजेलदार, डाग नसलेली आणि किड्यांपासून मुक्त अशी दाट झाडी होती.
वृक्षैरनेकसंज्ञैर्यद्भूषितं शिखरान्वितैः। अरोगैर्दर्शनीयैश्च सुवृत्तैः कैश्चिदुज्ज्वलैः
अनेक प्रकारच्या, वेगवेगळ्या नावांच्या, उंच फांद्या असलेल्या, निरोगी, सुंदर दिसणाऱ्या, नीटस आणि काही झाडे तेजस्वी अशा झाडांनी ते वन सजलेलं होतं.
कुटुंबमिव विप्राणामृत्विग्भिर्भाति सर्वतः। शोभंते धातुसंकाशैरंकुरैः प्रावृता द्रुमाः
ते वन सर्वत्र जणू ब्राह्मणांच्या घरासारखं, ऋत्विजांनी भरलेलं भासत होतं; झाडांवर खनिजांसारखे दिसणारे कोवळे कोंब त्यांची शोभा वाढवत होते.
कुलीनैरिव निश्छिद्रैः स्वगुणैः प्रावृता नराः। पवनाविद्धशिखरैः स्पृशंतीव परस्परम्
स्वतःच्या गुणांनी सजलेले, कुलीन आणि निर्दोष माणसं जशी असतात, तशी झाडं वाऱ्याने हलणाऱ्या टोकांनी एकमेकांना जणू स्पर्श करत होती.
आजिघ्रंती वचाऽन्योन्यं पुष्पशाखावतंसकाः। नागवृक्षाः क्वचित्पुष्पैर्द्रुमवानीरकेसरैः
फुलांनी भरलेल्या फांद्यांनी सजलेली नागवृक्ष जणू एकमेकांचा सुगंध घेत होती; तर कुठे झाडांवर फुलं आणि वनीराच्या पिवळ्या केसरांची शोभा दिसत होती.
नयनैरिव शोभंते चंचलैः कृष्णतारकैः। पुष्पसंपन्नशिखराः कर्णिकारद्रुमाः क्वचित्
कुठे कर्णिकार झाडं फुलांनी बहरलेली, त्यांच्या हलणाऱ्या काळ्या कळ्या जणू डोळ्यांतील फिरणाऱ्या काळ्या बिंदूसारख्या भासत होत्या.
युग्मयुग्माद्विधा चेह शोभन्त इव दंपती। सुपुष्पप्रभवाटोपैस्सिंदुवार द्रुपंक्तयः
नदीच्या काठीच्या दाराशी झाडांच्या रांगा जोडजोडीने, जणू काही नवरा-बायका एकत्र उभ्या आहेत असे भासते, सुंदर फुलांनी सजलेली झाडे तिथे खुलून दिसतात.
मूर्तिमत्य इवाभांति पूजिता वनदेवताः। क्वचित्क्वचित्कुंदलताः सपुष्पाभरणोज्वलाः
जणू काही वनदेवता साक्षात प्रकट झाल्यासारख्या भासतात; कुठे कुठे फुलांनी मढवलेल्या वेलींनी सारा परिसर उजळून निघाला आहे.
दिक्षु वृक्षेषु शोभंते बालचंद्रा इवोच्छ्रिताः। सर्जार्जुनाः क्वचिद्भान्ति वनोद्देशेषु पुष्पिताः
चारही दिशांना झाडे जणू कोवळ्या चंद्रासारखी उंच उभी आहेत; कुठे कुठे फुलांनी डवरलेली सरज आणि अर्जुनाची झाडे वनात शोभा वाढवतात.
धौतकौशेयवासोभिः प्रावृताः पुरुषा इव। अतिमुक्तकवल्लीभिः पुष्पिताभिस्तथा द्रुमाः
जणू धुतलेल्या रेशमी वस्त्रांनी माणसे झाकली आहेत तशी, फुलांनी बहरलेल्या अतिमुक्ता वेलींनी झाडे झाकली गेली आहेत.
उपगूढा विराजंते स्वनारीभिरिव प्रियाः। अपरस्परसंसक्तैः सालाशोकाश्च पल्लवैः
आपल्या प्रियतमेच्या मिठीत लीन झाल्यासारखे साला आणि अशोकाची झाडे, आपापल्या पानांनी एकमेकांना न भिडता सजली आहेत.
हस्तैर्हस्तान्स्पृशंतीव सुहृदश्चिरसंगताः। फलपुष्पभरानम्राः पनसाः सरलार्जुनाः
जुन्या मित्रांनी एकमेकांना हात लावावा तसे फांद्या एकमेकांना स्पर्श करतात; फळफुलांच्या ओझ्याने वाकलेली फणस, साल आणि अर्जुनाची झाडे तिथे दिसतात.
अन्योन्यमर्चयंतीव पुष्पैश्चैव फलैस्तथा। मारुतावेगसंश्लिष्टैः पादपास्सालबाहुभिः
फुलांनी आणि फळांनी एकमेकांचा सन्मान करत असल्यासारखी झाडे, वाऱ्याच्या झुळुकीने त्यांचे हात एकमेकांत गुंतले आहेत.
अभ्याशमागतं लोकं प्रतिभावैरिवोत्थिताः। पुष्पाणामवरोधेन सुशोभार्थं निवेशिताः
कोणी जवळ येत आहे हे पाहून स्वागत करायला उभी राहिल्यासारखी झाडे, फुलांच्या घेरात सुंदरपणे मांडलेली आहेत.
वसंतमहमासाद्य पुरुषान्स्पर्द्धयंति हि। पुष्पशोभाभरनतैः शिखरैर्वायुकंपितैः
वसंत ऋतू येताच झाडे फुलांच्या शोभेने डोलत, त्यांच्या शिखरांवर फुलांची माळ घातल्यासारखी, वाऱ्यात हेलकावत माणसांशी स्पर्धा करतात.
नृत्यंतीव नराः प्रीताः स्रगलंकृतशेखराः। शृंगाग्रपवनक्षिप्ताः पुष्पावलियुता द्रुमाः
फुलांच्या माळांनी शिरोभूषित होऊन, वाऱ्याच्या झुळुकीने त्यांच्या टोकांवर डोलणारी झाडे, जणू आनंदाने नाचणारे माळ घातलेले पुरुष दिसतात.
सवल्लीकाः प्रनृत्यंति मानवा इव सप्रियाः। स्वपुष्पनतवल्लीभिः पादपाः क्वचिदावृताः
फुलांनी डवरलेल्या वेलींनी झाडे जणू आपल्या प्रियतमेबरोबर नाचणाऱ्या पुरुषांसारखी वाटतात; कुठे कुठे झाडे आपल्या फुलांनी डवरलेल्या वेलींनी झाकली गेली आहेत.
भांति तारागणैश्चित्रैः शरदीव नभस्तलम्। द्रुमाणामथवाग्रेषु पुष्पिता मालती लताः
शरद ऋतूच्या आकाशात ताऱ्यांचे झुंबर जसे चमकते तसे, झाडांच्या टोकांवर फुललेल्या मोगऱ्याच्या वेलींनी सारा परिसर उजळून गेला आहे.
शेखराइव शोभंते रचिता बुद्धिपूर्वकम्। हरिताः कांचनच्छायाः फलिताः पुष्पिता द्रुमाः
विचारपूर्वक मांडलेली झाडे जणू मुकुटासारखी शोभून दिसतात; हिरवीगार, सोन्यासारखी छटा असलेली झाडे फुलांनी आणि फळांनी डवरलेली आहेत.
सौहृदं दर्शयंतीव नराः साधुसमागमे। पुष्पकिंजल्ककपिला गताः सर्वदिशासु च
सज्जनांच्या संगतीत जशी मैत्री प्रकट होते तशी, फुलांच्या केशराचा सुवर्ण रंग सर्व दिशांना पसरला आहे.
कदंबपुष्पस्य जयं घोषयंतीव षट्पदाः। क्वचित्पुष्पासवक्षीबाः संपतंति ततस्ततः
कदंबाच्या फुलाचा विजय जाहीर करत असल्यासारख्या, फुलांच्या मधाने मस्त झालेल्या मधमाशा इकडून तिकडे उडत आहेत.
पुंस्कोकिलगणावृक्ष गहनेष्विव सप्रियाः। शिरीषपुष्पसंकाशाः शुका मिथुनशः क्वचित्
झाडांच्या दाटीत नर कोकीळ आपल्या सोबतीनी आहेत; कुठे कुठे शिरीष फुलांसारखे दिसणारे पोपटांचे जोडपेही दिसतात.
कीर्तयंति गिरश्चित्राः पूजिता ब्राह्मणा यथा। सहचारिसुसंयुक्ता मयूराश्चित्रबर्हिणः
आपल्या सोबत्यांसह असलेले, रंगीबेरंगी पिसाऱ्याचे मोर विविध आवाजात गातात, जणू सन्मानित ब्राह्मण स्तुती म्हणत आहेत.
वनांतेष्वपि नृत्यंति शोभंत इव नर्त्तकाः। कूजंतःपक्षिसंघाता नानारुतविराविणः५० 1.15.
वनाच्या कडेलाही, विविध आवाजांनी गूंजणारे पक्ष्यांचे थवे, जणू नर्तकासारखे नाचत आणि शोभून दिसतात.