आजगाम ततो ब्रह्मा भक्तिप्रीतोऽथ कंजजः। उवाच प्रणतं रुद्रमुत्थाप्य च पुनर्गुरुः
त्या वेळी भक्तीने प्रसन्न झालेला कमळातून जन्मलेला ब्रह्मा तेथे आला. त्याने वाकलेल्या रुद्राला उचलून, पुन्हा आदराने बोलू लागला.
दिव्यव्रतोपचारेण सोहमाराधितस्त्वया। भवता श्रद्धयात्यर्थं ममदर्शनकांक्षया
तू दिव्य व्रतांचे पालन करून, श्रद्धेने आणि माझ्या दर्शनाची तीव्र इच्छा ठेवून मला भक्तिभावाने पूजलेस.
व्रतस्था मां हि पश्यंति मनुष्या देवतास्तथा। तदिच्छया प्रयच्छामि वरं यत्प्रवरं वरम्
जे माणसे आणि देव व्रतात खंबीर राहतात, ते मला पाहतात. त्या इच्छेमुळे मी तुला तुझ्या मनातील सर्वोच्च वरदान देतो.
सर्वकामप्रसिद्ध्यर्थं व्रतं यस्मान्निषेवितम्। मनोवाक्कायभावैश्च संतुष्टेनांतरात्मना
सर्व इच्छा पूर्ण व्हाव्यात म्हणून तू हे व्रत मन, वाणी, शरीर आणि अंतःकरणाने समाधानाने पाळलेस.
कं ददामि च वै कामं वद भोस्ते यथेप्सितम्। रुद्र उवाच। एष एवाद्य भगवन्सुपर्याप्तो महा वरः
मग मला सांग, तुला जे हवे आहे ते वरदान मी देईन. रुद्र म्हणाला: भगवंता, आजचे हेच वरदान माझ्यासाठी पुरेसे आहे.
यद्दृष्टोसि जगद्वंद्य जगत्कर्तर्नमोस्तुते। महता यज्ञसाध्येन बहुकालार्जितेन च
जगाचा सर्जक, सर्वांनी पूजला जाणारा, तुझे दर्शन झाले म्हणून मी तुला वंदन करतो. हे सर्व मोठ्या यज्ञाने आणि दीर्घ तपश्चर्येने मिळवले आहे.
प्राणव्ययकरेण त्वं तपसा देव दृश्यते। इदं कपालं देवेश न करात्पतितं विभो
जीवनशक्ती खर्च करणाऱ्या कठोर तपाने, हे देव, तुझे दर्शन झाले. देवादिदेव, हे कवटी माझ्या हातातून अजून पडलेले नाही.
त्रपाकरा ऋषीणां च चर्यैषा कुत्सिता विभो। त्वत्प्रसादाद्व्रतं चेदं कृतं कापालिकं तु यत्
हे प्रभो, ऋषींसाठी ही कृती लाजिरवाणी आणि तुच्छ मानली जाते. तरी तुझ्या कृपेने मी हे कपालधारी व्रत पूर्ण केले.
सिद्धमेतत्प्रपन्नस्य महाव्रतमिहोच्यताम्। पुण्यप्रदेशे यस्मिंस्तु क्षिपामीदं वदस्व मे
शरण आलेल्याचे हे महाव्रत पूर्ण झाले असे जाहीर करावे. आता मला सांग, हे कवट कोणत्या पवित्र स्थळी टाकावे?
पूतो भवामि येनाहं मुनीनां भावितात्मनाम्। ब्रह्मोवाच। अविमुक्तं भगवतः स्थानमस्ति पुरातनम्
ज्यामुळे मी शुद्ध होईन, अशा पवित्र मनाच्या ऋषींमध्ये. ब्रह्मा म्हणाला: भगवंताचे एक प्राचीन स्थान आहे, त्याचे नाव अविमुक्त.
कपालमोचनं तीर्थं तव तत्र भविष्यति। अहं च त्वं स्थितस्तत्र विष्णुश्चापि भविष्यति
तेथे तुझ्यासाठी कपालमोचन हे तीर्थ असेल. मी, तू आणि विष्णू तिथे उपस्थित असू.
दर्शने भवतस्तत्र महापातकिनोपि ये। तेपि भोगान्समश्नंति विशुद्धा भवने मम
तेथे तुझ्या दर्शनाने, अगदी मोठे पापीही सुख उपभोगतात आणि माझ्या निवासात शुद्ध होतात.
वरणापि असीचापि द्वे नद्यौ सुरवल्लभे। अंतराले तयोः क्षेत्रे वध्या न विशति क्वचित्
वरुणा आणि असी या दोन देवांना प्रिय असलेल्या नद्या तेथे वाहतात. त्या दोन्ही नद्यांच्या मध्ये असलेल्या क्षेत्रात, मृत्युदंड मिळालेला कोणीही कधीच प्रवेश करत नाही.
तीर्थानां प्रवरं तीर्थं क्षेत्राणां प्रवरं तव। आदेहपतनाद्ये तु क्षेत्रं सेवंति मानवाः
तीर्थांमध्ये ते श्रेष्ठ तीर्थ आहे, आणि क्षेत्रांमध्ये तुझे श्रेष्ठ क्षेत्र आहे. देह पडल्यापासून माणसे त्या क्षेत्राची सेवा करतात.
ते मृता हंसयानेन दिवं यांत्यकुतोभयाः। पंचक्रोशप्रमाणेन क्षेत्रं दत्तं मया तव
तेथे मरण पावलेले लोक हंसाच्या रथावर बसून निर्भयपणे स्वर्गात जातात. पाच क्रोशांची लांबी असलेले हे क्षेत्र मी तुला दिले आहे.
क्षेत्रमध्याद्यदा गंगा गमिष्यति सरित्पतिम्। तदा सा महती पुण्या पुरी रुद्र भविष्यति
जेव्हा गंगा त्या क्षेत्राच्या मध्यातून नदींच्या स्वामीकडे जाईल, तेव्हा हे रुद्रा, ते शहर अत्यंत पवित्र होईल.
पुण्या चोदङ्मुखी गंगा प्राची चापि सरस्वती। उदङ्मुखी योजने द्वे गच्छते जाह्नवी नदी
पवित्र आणि उत्तरमुखी गंगा, पूर्वेकडे वाहणारी सरस्वती, आणि जाह्नवी नदी दोन योजन उत्तर दिशेला वाहते.
तत्र वै विबुधाः सर्वे मया सह सवासवाः। आगता वासमेष्यंति कपालं तत्र मोचय
तेथे सर्व देव, मी आणि इंद्रासह, येऊन वास करतील. तेथेच हे कवट सोड.
तस्मिंस्तीर्थे तु ये गत्वा पिण्डदानेन वै पितॄन्। श्राद्धैस्तु प्रीणयिष्यंति तेषां लोकोऽक्षयो दिवि
त्या तीर्थात जाऊन, जे लोक पिंडदान आणि श्राद्ध करून आपल्या पितरांना तृप्त करतात, त्यांना स्वर्गातील स्थान कधीच नाश पावत नाही.
वाराणस्यां महातीर्थे नरः स्नातो विमुच्यते। सप्तजन्मकृतात्पापाद्गमनादेव मुच्यते
वाराणसी या महान तीर्थात स्नान करणारा मनुष्य सात जन्मांची पापं सोडवतो; आणि फक्त तिथे गेलं तरीही पापातून मुक्ती मिळते.
तत्तीर्थं सर्वतीर्थानामुत्तमं परिकीर्तितम्। त्यजंति तत्र ये प्राणान्प्राणिनः प्रणतास्तव
ते तीर्थ सर्व तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ मानलं गेलं आहे; जे भक्त तिथे प्राण सोडतात, त्यांना मोठं भाग्य मिळतं.
रुद्रत्वं ते समासाद्य मोदंते भवता सह। तत्रापि हि तु यद्दत्तं दानं रुद्र यतात्मना
रुद्रपद मिळवून, ते तुझ्यासोबत आनंदात राहतात; आणि रुद्रभक्तीने तिथे दिलेलं दान फार मोठं फळ देतं.
स्यान्महच्च फलं तस्य भविता भावितात्मनः। स्वांगस्फुटित संस्कारं तत्र कुर्वंति ये नराः
ज्याचं मन शुद्ध आहे, त्याला तिथे केलेल्या कर्माचं मोठं फळ मिळतं; जे लोक स्वतःच्या विधी तिथे मनापासून करतात, त्यांना हे फळ मिळतं.
ते रुद्रलोकमासाद्य मोदंते सुखिनः सदा। तत्र पूजा जपो होमः कृतो भवति देहिनां
ते रुद्रलोकात पोहोचून नेहमी सुखात राहतात; तिथे केलेली पूजा, जप आणि होम यशस्वी होतात.
अनंतफलदः स्वर्गो रुद्रभक्तियुतात्मनः। तत्र दीपप्रदाने तु ज्ञानचक्षुर्भवेन्नरः
रुद्रभक्तांच्या मनाला स्वर्ग अनंत फळ देतो; आणि तिथे दिवा दिल्यास, मनुष्याला ज्ञानाचं डोळं मिळतं.
अव्यंगं तरुणं सौम्यं रूपवंतं तु गोसुतम्। योङ्कयित्वा मोचयति स याति परमं पदम्
जो कोणी निर्दोष, तरुण, सौम्य आणि सुंदर वासरू सोडवतो, तो मनुष्य परमपदाला पोहोचतो.
पितृभिः सहितो मोक्षं गच्छते नात्र संशयः। अथ किं बहुनोक्तेन यत्तत्र क्रियते नरैः२०० 1.14.
तो आपल्या पितरांसह मुक्तीला जातो, यात शंका नाही; तिथे जे काही लोक करतात—
कर्मधर्मं समुद्दिश्य तदनंतफलं भवेत्। स्वर्गापवर्गयोर्हेतुस्तद्धि तीर्थम्मतं भुवि
कर्तव्य म्हणून केलेल्या कर्माचं फळ अनंत असतं; ते तीर्थ पृथ्वीवर स्वर्ग आणि मुक्तीचं कारण मानलं जातं.
स्नानाज्जपात्तथा होमादनंतफलसाधनम्। गत्वा वाराणसीतीर्थं भक्त्या रुद्रपरायणाः
स्नान, जप आणि होम हे अनंत फळ मिळवण्याचे मार्ग आहेत; जे रुद्रभक्त श्रद्धेने वाराणसीच्या तीर्थात जातात—
ये तत्र पंचतां प्राप्ता भक्तास्ते नात्र संशयः। वसवः पितरो ज्ञेया रुद्राश्चैव पितामहाः
जे भक्त तिथे प्राण सोडतात, त्यांच्याबद्दल शंका नाही; ते वसु, पितर, रुद्र आणि आजोबा समजावे.