अंगस्पर्शे कृते रुद्र सचैलो जलमाविशेत्। एवं शुद्धिमवाप्नोति पूर्वं दृष्टां मनीषिभिः
शरीराला स्पर्श केल्यावर, रुद्रा, कपडे घालून पाण्यात जावं. असं केल्याने पूर्वी ज्ञानी लोकांनी सांगितल्याप्रमाणे शुद्धी मिळते.
स भवान्ब्रह्महन्तासि शुद्ध्यर्थं व्रतमाचर। चीर्णे व्रते पुनर्भूयः प्राप्स्यसि त्वं वरान्बहून्
म्हणून, तू ब्रह्महत्या केल्यामुळे शुद्धीसाठी व्रत कर. ते व्रत पूर्ण झाल्यावर तुला पुन्हा अनेक वर मिळतील.
एवमुक्त्वा गतो ब्रह्मा रुद्रस्तन्नाभिजज्ञिवान्। अचिंतयत्तदाविष्णुं ध्यानगत्या ततः स्वयं
असं सांगून ब्रह्मा निघून गेले. रुद्रांना ते कळलं नाही, मग त्यांनी ध्यानाच्या मार्गाने विष्णूचं स्मरण केलं.
लक्ष्मीसहायं वरदं देवदेवं सनातनम्। अष्टांगप्रणिपातेन देवदेवस्त्रिलोचनः
लक्ष्मी सोबत असलेल्या, वर देणाऱ्या, देवांचा देव, सनातन, अशा त्या त्रिनेत्र देवाधिदेवांना आठ प्रकारे नमस्कार केला.
तुष्टाव प्रणतो भूत्वा शंखचक्रगदाधरम्। रुद्र उवाच। परं पराणाममृतं पुराणं परात्परं विष्णुमनंतवीर्यं
रुद्रांनी वाकून शंख, चक्र आणि गदा धारण करणाऱ्या विष्णूचं स्तुती केली. रुद्र म्हणाले — मी त्या सर्वश्रेष्ठ, सर्वांच्या श्रेष्ठ, अमर, प्राचीन, सर्वांपलीकडील, अनंत सामर्थ्य असलेल्या विष्णूची स्तुती करतो.
स्मरामि नित्यं पुरुषं वरेण्यं नारायणं निष्प्रतिमं पुराणम्। परात्परं पूर्वजमुग्रवेगं गंभीरगंभीरधियां प्रधानम्
मी नेहमी त्या उत्तम पुरुषाचं, नारायणाचं, अद्वितीय आणि प्राचीन, सर्वांपलीकडील, आद्य, प्रचंड वेगवान, खोल विचार असणाऱ्यांमध्ये प्रमुख असलेल्या परमेश्वराचं स्मरण करतो.
नतोस्मि देवं हरिमीशितारं परात्परं धामपरं च धाम। परापरं तत्परमं च धाम परापरेशं पुरुषं विशालम्
मी त्या हरि देवाला वंदन करतो, जो सर्वांचा स्वामी, सर्वश्रेष्ठ, सर्वांच्या श्रेष्ठतेचं स्थान आणि त्यापलीकडील, सर्वांचा आधार आणि अंतिम ठिकाण, व्यापक पुरुष, परापरांचा स्वामी आहे.
नारायणं स्तौमि विशुद्धभावं परापरं सूक्ष्ममिदं ससर्ज। सदास्थितत्वात्पुरुषप्रधानं शांतं प्रधानं शरणं ममास्तु
मी त्या शुद्ध स्वभावाच्या, सर्वांपलीकडील, सूक्ष्म आणि या सृष्टीची निर्मिती करणाऱ्या नारायणाची स्तुती करतो. जो नेहमीच स्थिर आहे, पुरुषांमध्ये प्रमुख, शांत, सर्वांचा आधार आणि माझं आश्रयस्थान आहे.
नारायणं वीतमलं पुराणं परात्परं विष्णुमपारपारम्। पुरातनं नीतिमतां प्रधानं धृतिक्षमाशांतिपरं क्षितीशम्
मी त्या कलंकरहित, प्राचीन, सर्वश्रेष्ठ, मर्यादारहित आणि अनंत, धर्मप्रिय लोकांचा आद्य स्वामी, धैर्य, क्षमा आणि शांतीमध्ये श्रेष्ठ, पृथ्वीचा स्वामी असलेल्या नारायणाची स्तुती करतो.
शुभं सदा स्तौमि महानुभावं सहस्रमूर्द्धानमनेकपादम्। अनंतबाहुं शशिसूर्यनेत्रं क्षराक्षरं क्षीरसमुद्रनिद्रम्
मी नेहमी शुभ, महान तेज असलेल्या, हजारो डोकी आणि असंख्य पाय असलेल्या, अनंत भुजा, चंद्र-सूर्य नेत्र असलेल्या, नाशवान आणि अविनाशी, क्षीरसागरावर विश्रांती घेणाऱ्या परमेश्वराची स्तुती करतो.
नारायणं स्तौमि परं परेशं परात्परं यत्त्रिदशैरगम्यम्। त्रिसर्गसंस्थं त्रिहुताशनेत्रं त्रितत्वलक्ष्यं त्रिलयं त्रिनेत्रम्
मी त्या नारायणाची स्तुती करतो, जो परम, सर्वांचा स्वामी, सर्वश्रेष्ठ, देवतांनाही न गाठता येणारा, त्रिसृष्टीमध्ये वास करणारा, तीन यज्ञाग्नी नेत्र असलेला, तीन तत्त्वांनी ओळखला जाणारा, तीन प्रलयांचा, त्रिनेत्री आहे.
नमामि नारायणमप्रमेयं कृते सितं द्वापरतश्च रक्तम्। कलौ च कृष्णं तमथो नमामि ससर्ज यो वक्त्रत एव विप्रान्
मी त्या अमाप नारायणाला वंदन करतो, जो कृतयुगात पांढरा, द्वापरयुगात लाल, आणि कलियुगात काळा आहे; ज्याने आपल्या मुखातून ब्राह्मणांची निर्मिती केली, त्याला मी वंदन करतो.
भुजांतरात्क्षत्रमथोरुयुग्माद्विशः पदाग्राच्च तथैव शूद्रान्। नमामि तं विश्वतनुं पुराणं परात्परं पारगमप्रमेयम्
त्याच्या भुजांमधून क्षत्रिय, उरूमधून वैश्य, आणि पायांच्या टोकांमधून शूद्र उत्पन्न झाले; त्या विश्वरूप, प्राचीन, सर्वश्रेष्ठ, सर्वकाही ओलांडणाऱ्या, अमाप परमेश्वराला मी वंदन करतो.
सूक्ष्ममूर्त्तिं महामूर्त्तिं विद्यामूर्त्तिममूर्तिकम्। कवचं सर्वदेवानां नमस्ये वारिजेक्षणम्
मी त्या कमळासारख्या डोळ्यांच्या, सूक्ष्म रूप, महान रूप, ज्ञानरूप, अरूप, सर्व देवतांसाठी कवच असलेल्या परमेश्वराला वंदन करतो.
सहस्रशीर्षं देवेशं सहस्राक्षं महाभुजम्। जगत्संव्याप्य तिष्ठंतं नमस्ये परमेश्वरम्
मी त्या हजारो डोकी, हजारो डोळे, बलवान भुजा असलेल्या, संपूर्ण जग व्यापून राहणाऱ्या, सर्वत्र असणाऱ्या परमेश्वराला वंदन करतो.
शरण्यं शरणं देवं विष्णुं जिष्णुं सनातनम्। नीलमेघप्रतीकाशं नमस्ये शार्ङ्गपाणिनम्
मी त्या आश्रयदायक, शरण देणाऱ्या, विष्णू, विजयी, सनातन, गडद मेघासारखा दिसणारा, शार्ङ्गधनुष्य धारण करणारा देवाला वंदन करतो.
शुद्धं सर्वगतं नित्यं व्योमरूपं सनातनम्। भावाभावविनिर्मुक्तं नमस्ये सर्वगं हरिम्१५० 1.14.
मी त्या शुद्ध, सर्वत्र असणाऱ्या, नित्य, आकाशासारख्या, सनातन, अस्तित्व आणि अनस्तित्व यापासून मुक्त, सर्वव्यापी हरिला वंदन करतो.
न चात्र किंचित्पश्यामि व्यतिरिक्तं तवाच्युत। त्वन्मयं च प्रपश्यामि सर्वमेतच्चराचरम्
हे अच्युत, मला इथे तुझ्यापासून वेगळं काहीच दिसत नाही; हे सर्व चराचर तुझ्याने व्यापलेलं आहे असं मी पाहतो.
एवं तु वदतस्तस्य रुद्रस्य परमेष्ठिनः। इतीरितेस्तेन सनातन स्वयं परात्परस्तस्य बभूव दर्शने
रुद्र, जो सर्वश्रेष्ठ परमेश्वर आहे, असं बोलत असताना, सनातन, सर्वश्रेष्ठांमध्ये श्रेष्ठ असलेला परमेश्वर स्वतः त्याच्यासमोर प्रकट झाला.
रथांगपाणिर्गरुडासनो गिरिं विदीपयन्भास्करवत्समुत्थितः। वरं वृणीष्वेति सनातनोब्रवीद्वरस्तवाहं वरदः समागतः
हातात चक्र घेऊन, गरुडावर बसलेला, पर्वत उजळवणाऱ्या सूर्याप्रमाणे प्रकट झाला आणि सनातन परमेश्वर म्हणाला — 'वर माग, मी वर देण्यासाठी आलो आहे, मी तुझा वरदाता आहे.'
इतीरिते रुद्रवरो जगाद ममातिशुद्धिर्भविता सुरेश। न चास्य पापस्य हरं हि चान्यत्संदृश्यतेग्र्यं च ऋते भवं तम्
असं ऐकून रुद्र म्हणाले — 'हे देवांचा स्वामी, मी पूर्णपणे शुद्ध होईन; या पापासाठी तुझ्या कृपेव्यतिरिक्त दुसरं काहीही उपाय दिसत नाही.'
ब्रह्महत्याभिभूतस्य तनुर्मे कृष्णतां गता। शवगंधश्च मे गात्रे लोहस्याभरणानि मे
ब्रह्महत्या या पापामुळे माझं शरीर काळं झालं आहे; माझ्या अंगांना मृत्यूचा वास येतो आणि माझी दागिने लोखंडाची झाली आहेत.
कथं मे न भवेदेवमेतद्रूपं जनार्दनम्। किं करोमि महादेव येन मे पूर्विका तनूः
हे जनार्दन, माझं असं रूप का होत नाही? हे महादेव, माझं पूर्वीचं शरीर पुन्हा मिळावं म्हणून मी काय करावं?
त्वत्प्रसादेन भविता तन्मे कथय चाच्युत। विष्णुरुवाच। ब्रह्मवध्या परा चोग्रा सर्वकष्टप्रदा परा
तुझ्या कृपेने तसं होईल—पण हे अच्युत, ते कसं घडेल ते मला सांग. विष्णू म्हणाले: ब्रह्महत्येचं पाप फार मोठं, भयंकर आणि सगळ्या यातना देणारं आहे.
मनसापि न कुर्वीत पापस्यास्य तु भावनाम्। भवता देववाक्येन निष्ठा चैषा निबोधिता
असं पाप मनातसुद्धा आणू नये; तुझ्या शब्दांमुळे, हे देव, आता ही ठाम भावना माझ्या मनात निर्माण झाली आहे.
इदानीं त्वं महाबाहो ब्रह्मणोक्तं समाचर। भस्मसर्वाणि गात्राणि त्रिकालं घर्षयेस्तनौ
आता, हे महाबाहू, ब्रह्मदेवाने सांगितलेले नियम पाळ; दिवसातून तीन वेळा अंगभर भस्म लाव.
शिखायां कर्णयोश्चैव करे चास्थीनि धारय। एवं च कुर्वतो रुद्र कष्टं नैव भविष्यति
शिखेत, कानांवर आणि हातात हाडं धारण कर; असं केल्याने, हे रुद्र, तुला कोणतंही दुःख होणार नाही.
संदिश्यैवं स भगवांस्ततोंऽतर्द्धानमीश्वरः। लक्ष्मीसहायो गतवान्रुद्रस्तं नाभिजज्ञिवान्
भगवानाने अशी आज्ञा दिल्यावर, तो ईश्वर लक्ष्मीसमवेत निघून गेला; रुद्राने त्याला ओळखलं नाही.
कपालपाणिर्देवेशः पर्यटन्वसुधामिमाम्। हिमवंतं समैनाकं मेरुणा च सहैव तु
देवतांचा स्वामी, हातात कवटी घेऊन, हिमवंत, मैनाक आणि मेरू यांच्या सोबत या पृथ्वीवर भटकत राहिला.
कैलासं सकलं विंध्यं नीलं चैव महागिरिम्। कांचीं काशीं ताम्रलिप्तां मगधामाविलां तथा
त्याने कैलास, संपूर्ण विंध्य, नील पर्वत, कांची, काशी, ताम्रलिप्त, मगध आणि अविला हे सर्व प्रदेश फिरून पाहिले.