छिन्ने वक्त्रे ततो देवा हृष्टास्तं वृषभध्वजम्। तुष्टुवुर्विविधैस्तोत्रैर्देवदेवं कपर्दिनम्
शिर कापल्यावर देवता अत्यंत आनंदित झाल्या आणि वृषभध्वज, जटाधारी देवाधिदेवाचं विविध स्तोत्रांनी स्तवन करू लागल्या.
देवा ऊचुः। नमः कपालिने नित्यं महाकालस्य कालिने। ऐश्वर्यज्ञानयुक्ताय सर्वभागप्रदायिने
देवतांनी म्हटलं, "नेहमी कपालीला नमस्कार असो, जो महाकाळाचाही काळ आहे, ऐश्वर्य आणि ज्ञानाने युक्त आहे, सर्वांना भाग देणारा आहे."
नमो हर्षविलासाय सर्वदेवमयाय च। कलौ संहारकर्ता त्वं महाकालः स्मृतो ह्यसि
"आनंदात रमणारा, सर्व देवांचा मूळस्वरूप असलेला, कलियुगात संहार करणारा, आणि खरोखरच महाकाळ म्हणून ओळखला जाणारा तुला नमस्कार."
भक्तानामार्तिनाशस्त्वं दुःखांतस्तेन चोच्यसे। शंकरोष्याशुभक्तानां तेन त्वं शंकरः स्मृतः
"भक्तांच्या दु:खाचा नाश करणारा म्हणून तुला दु:खाचा अंत करणारा म्हणतात; भक्तांना सुख देणारा म्हणूनच तुझं शंकर हे नाव आहे."
छिन्नं ब्रह्मशिरो यस्मात्त्वं कपालं बिभर्षि च। तेन देव कपाली त्वं स्तुतो ह्यद्य प्रसीद नः
"तू ब्रह्माचं शिर कापून कपाळ धारण केलंस म्हणून, आज आम्ही तुला कपाली म्हणतो, हे देव, आमच्यावर कृपा कर."
एवं स्तुतः प्रसन्नात्मा देवान्प्रस्थाप्य शंकरः। स्वानि धिष्ण्यानि भगवांस्तत्रैवासीन्मुदान्वितः
अशा प्रकारे स्तुती झाल्यावर, प्रसन्न मनाने शंकराने देवतांना त्यांच्या जागी पाठवलं आणि स्वतः आनंदाने तिथेच आपल्या आसनावर राहिला.
विज्ञाय ब्रह्मणो भावं ततो वीरस्य जन्म च। शिरो नीरस्य वाक्यात्तु लोकानां कोपशांतये
ब्रह्मदेवांचा स्वभाव आणि त्या वीराचा जन्म समजून, मग त्या शिरच्छेद झालेल्याच्या वचनामुळे, लोकांचा राग शांत व्हावा म्हणून—
शिरस्यंजलिमाधाय तुष्टावाथ प्रणम्य तम्। तेजोनिधि परं ब्रह्म ज्ञातुमित्थं प्रजापतिम्
शिर हातात घेऊन, त्याने त्यांना वंदन केले आणि स्तुती केली. तेजाचा सागर, परब्रह्म, प्रजापती यांना ओळखून त्याने नमस्कार केला.
निरुक्तसूक्तरहस्यैर्ऋग्यजुः सामभाषितैः। रुद्र उवाच। अप्रमेय नमस्तेस्तु परमस्य परात्मने
निरुक्त, सूक्त, ऋग्वेद, यजुर्वेद आणि सामवेदातील गूढ शब्दांनी रुद्र म्हणाले— 'अपरिमित परमात्म्या, तुला नमस्कार.'
अद्भुतानां प्रसूतिस्त्वं तेजसां निधिरक्षयः। विजयाद्विश्वभावस्त्वं सृष्टिकर्ता महाद्युते
तू अद्भुत गोष्टींचा मूळ आहेस, तेजाचा अखंड साठा आहेस. तुझ्या विजयातून हे विश्व निर्माण होते, तूच सृष्टीकर्ता आहेस, महातेजस्वी आहेस.
ऊर्द्ध्ववक्त्र नमस्तेस्तु सत्वात्मकधरात्मक। जलशायिन्जलोत्पन्न जलालय नमोस्तु ते
वर पाहणाऱ्या, सत्त्वस्वरूप आणि पृथ्वीला आधार देणाऱ्या, पाण्यात निवास करणाऱ्या, पाण्यातून जन्मलेल्या, पाण्यातच राहणाऱ्या, तुला नमस्कार.
जलजोत्फुल्लपत्राक्ष जय देव पितामह। त्वया ह्युत्पादितः पूर्वं सृष्ट्यर्थमहमीश्वर
कमळासारख्या फुललेल्या डोळ्यांनो, देवांमध्ये श्रेष्ठ, पितामह, तुला विजय मिळो. सृष्टीसाठी मी तुझ्यामुळेच पूर्वी निर्माण झालो, हे ईश्वर.
यज्ञाहुतिसदाहार यज्ञांगेश नमोऽस्तु ते। स्वर्णगर्भ पद्मगर्भ देवगर्भ प्रजापते
यज्ञातील नेहमीचा हव्याचा स्वीकार करणारा, यज्ञाच्या सर्व अंगांचा स्वामी, तुला नमस्कार. सुवर्णगर्भ, कमळातून जन्मलेला, देवांचा गर्भ, प्रजापती, तुला नमस्कार.
त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारः स्वधा त्वं पद्मसंभव। वचनेन तु देवानां शिरश्छिन्नं मया प्रभो
तूच यज्ञ आहेस, तूच वषट्कार आहेस, तूच स्वधा आहेस, कमळातून जन्मलेला. देवांच्या आज्ञेने, प्रभो, मी ते शिर छाटले.
ब्रह्महत्याभिभूतोस्मि मां त्वं पाहि जगत्पते। इत्युक्तो देवदेवेन ब्रह्मा वचनमब्रवीत्
मी ब्रह्महत्या या पापाने ग्रासलो आहे; जगाच्या स्वामी, मला वाचवा! असं देवाधिदेवाने म्हटल्यावर, ब्रह्मदेवाने उत्तर दिलं—
ब्रह्मोवाच। सखा नाराणो देवः स त्वां पूतं करिष्यति। कीर्तनीयस्त्वया धन्यः स मे पूज्यः स्वयं विभुः
ब्रह्मा म्हणाले— 'माझा मित्र नारायण देव तुला शुद्ध करील. तू त्याची कीर्ती गात जा, तो धन्य आहे, मीही त्याची पूजा करतो, तो सर्वत्र व्यापलेला आहे.'
अनुध्यातोऽसि वै नूनं तेन देवेन विष्णुना। येन ते भक्तिरुत्पन्ना स्तोतुं मां मतिरुत्थिता
तुला तो विष्णू देव नेहमीच आठवतो, त्याच्यामुळे तुझ्यात भक्ती निर्माण झाली आणि मला स्तुती करण्याची इच्छा जागी झाली.
शिरश्छेदात्कपाली त्वं सोमसिद्धांतकारकः। कोटीः शतं च विप्राणामुद्धर्तासि महाद्युते
शिर छाटल्यामुळे तू 'कपाली' म्हणून ओळखला जाशील, सोमयज्ञाची पूर्णता करणारा आहेस. तू शंभर कोटी ब्राह्मणांना तारशील, हे महातेजस्वी.
ब्रह्महत्याव्रतं कुर्या नान्यत्किंचन विद्यते। अभाष्याः पापिनः क्रूरा ब्रह्मघ्नाः पापकारिणः
ब्रह्महत्या प्रायश्चित्ताचं व्रत करावं लागेल; दुसरा कोणताही उपाय नाही. पापी, क्रूर, ब्रह्महत्या करणाऱ्यांशी बोलू नये.
वैतानिका विकर्मस्था न ते भाष्याः कथंचन। तैस्तु दृष्टैस्तथा कार्यं भास्करस्यावलोकनम्
वैतानिक कर्म करणारे पण वाईट वागणारे, यांच्याशी कधीच बोलू नये. असे कुणी दिसले तर सूर्याकडे पाहावं.
अंगस्पर्शे कृते रुद्र सचैलो जलमाविशेत्। एवं शुद्धिमवाप्नोति पूर्वं दृष्टां मनीषिभिः
शरीराला स्पर्श केल्यावर, रुद्रा, कपडे घालून पाण्यात जावं. असं केल्याने पूर्वी ज्ञानी लोकांनी सांगितल्याप्रमाणे शुद्धी मिळते.
स भवान्ब्रह्महन्तासि शुद्ध्यर्थं व्रतमाचर। चीर्णे व्रते पुनर्भूयः प्राप्स्यसि त्वं वरान्बहून्
म्हणून, तू ब्रह्महत्या केल्यामुळे शुद्धीसाठी व्रत कर. ते व्रत पूर्ण झाल्यावर तुला पुन्हा अनेक वर मिळतील.
एवमुक्त्वा गतो ब्रह्मा रुद्रस्तन्नाभिजज्ञिवान्। अचिंतयत्तदाविष्णुं ध्यानगत्या ततः स्वयं
असं सांगून ब्रह्मा निघून गेले. रुद्रांना ते कळलं नाही, मग त्यांनी ध्यानाच्या मार्गाने विष्णूचं स्मरण केलं.
लक्ष्मीसहायं वरदं देवदेवं सनातनम्। अष्टांगप्रणिपातेन देवदेवस्त्रिलोचनः
लक्ष्मी सोबत असलेल्या, वर देणाऱ्या, देवांचा देव, सनातन, अशा त्या त्रिनेत्र देवाधिदेवांना आठ प्रकारे नमस्कार केला.
तुष्टाव प्रणतो भूत्वा शंखचक्रगदाधरम्। रुद्र उवाच। परं पराणाममृतं पुराणं परात्परं विष्णुमनंतवीर्यं
रुद्रांनी वाकून शंख, चक्र आणि गदा धारण करणाऱ्या विष्णूचं स्तुती केली. रुद्र म्हणाले — मी त्या सर्वश्रेष्ठ, सर्वांच्या श्रेष्ठ, अमर, प्राचीन, सर्वांपलीकडील, अनंत सामर्थ्य असलेल्या विष्णूची स्तुती करतो.
स्मरामि नित्यं पुरुषं वरेण्यं नारायणं निष्प्रतिमं पुराणम्। परात्परं पूर्वजमुग्रवेगं गंभीरगंभीरधियां प्रधानम्
मी नेहमी त्या उत्तम पुरुषाचं, नारायणाचं, अद्वितीय आणि प्राचीन, सर्वांपलीकडील, आद्य, प्रचंड वेगवान, खोल विचार असणाऱ्यांमध्ये प्रमुख असलेल्या परमेश्वराचं स्मरण करतो.
नतोस्मि देवं हरिमीशितारं परात्परं धामपरं च धाम। परापरं तत्परमं च धाम परापरेशं पुरुषं विशालम्
मी त्या हरि देवाला वंदन करतो, जो सर्वांचा स्वामी, सर्वश्रेष्ठ, सर्वांच्या श्रेष्ठतेचं स्थान आणि त्यापलीकडील, सर्वांचा आधार आणि अंतिम ठिकाण, व्यापक पुरुष, परापरांचा स्वामी आहे.
नारायणं स्तौमि विशुद्धभावं परापरं सूक्ष्ममिदं ससर्ज। सदास्थितत्वात्पुरुषप्रधानं शांतं प्रधानं शरणं ममास्तु
मी त्या शुद्ध स्वभावाच्या, सर्वांपलीकडील, सूक्ष्म आणि या सृष्टीची निर्मिती करणाऱ्या नारायणाची स्तुती करतो. जो नेहमीच स्थिर आहे, पुरुषांमध्ये प्रमुख, शांत, सर्वांचा आधार आणि माझं आश्रयस्थान आहे.
नारायणं वीतमलं पुराणं परात्परं विष्णुमपारपारम्। पुरातनं नीतिमतां प्रधानं धृतिक्षमाशांतिपरं क्षितीशम्
मी त्या कलंकरहित, प्राचीन, सर्वश्रेष्ठ, मर्यादारहित आणि अनंत, धर्मप्रिय लोकांचा आद्य स्वामी, धैर्य, क्षमा आणि शांतीमध्ये श्रेष्ठ, पृथ्वीचा स्वामी असलेल्या नारायणाची स्तुती करतो.
शुभं सदा स्तौमि महानुभावं सहस्रमूर्द्धानमनेकपादम्। अनंतबाहुं शशिसूर्यनेत्रं क्षराक्षरं क्षीरसमुद्रनिद्रम्
मी नेहमी शुभ, महान तेज असलेल्या, हजारो डोकी आणि असंख्य पाय असलेल्या, अनंत भुजा, चंद्र-सूर्य नेत्र असलेल्या, नाशवान आणि अविनाशी, क्षीरसागरावर विश्रांती घेणाऱ्या परमेश्वराची स्तुती करतो.