कपालस्थः स तत्रैव तुष्टाव हरकेशवौ। शिरस्यंजलिमाधाय तदा वीर उदारधीः
त्या वीराने, ज्याचं मन मोठं होतं, कपाळावर उभं राहून, दोन्ही हात जोडून, हर आणि केशव यांची स्तुती केली.
किंकरोमीति तौ प्राह इत्युक्त्वा प्रणतः स्थितः। तमुवाच हरः श्रीमान्ब्रह्मणा स्वेन तेजसा
'मी काय करू?' असं त्याने दोघांना विचारलं आणि नम्रतेने उभा राहिला; त्यावर तेजस्वी हराने, ब्रह्मदेवाच्या रूपात, त्याला उत्तर दिलं.
सृष्टो नरो धनुष्पाणिस्त्वमेनं तु निषूदय। इत्थमुक्त्वांजलिधरं स्तुवंतं शंकरो नरम्
'मी एक धनुष्यधारी पुरुष निर्माण केला आहे; त्याला तू पराभूत कर.' असं सांगून, हात जोडून स्तुती करणाऱ्या त्या पुरुषाला शंकराने संबोधलं.
तथैवांजलिसंबद्धं गृहीत्वा च करद्वयम्। उद्धृत्याथ कपालात्तं पुनर्वचनमब्रवीत्
मग त्याचे दोन्ही जोडलेले हात धरून, कपाळातून त्याला वर उचललं आणि पुन्हा त्याच्याशी बोलला—
स एष पुरुषो रौद्रो यो मया वेदितस्तव। विष्णुहुंकाररचितमोहनिद्रां प्रवेशितः
हा रौद्र पुरुष, जो मी तुझा आहे असं ओळखलं, त्याला विष्णूच्या हुंकाराने निर्माण झालेल्या मोह निद्रेत टाकलं आहे.
विबोधयैनं त्वरितमित्युक्त्वान्तर्दधे हरः। नारायणस्य प्रत्यक्षं नरेणानेन वै तदा
'त्याला लवकर जागं कर,' असं सांगून हर अदृश्य झाला; मग नारायणाच्या समोर त्या पुरुषाने—
वामपादहतः सोपि समुत्तस्थौ महाबलः। ततो युद्धं समभवत्स्वेदरक्तजयोर्महत्
डाव्या पायाने मारल्यावर तोही, मोठ्या बळाचा, उठून उभा राहिला; त्यानंतर घामातून आणि रक्तातून जन्मलेल्या दोघांमध्ये मोठं युद्ध झालं.
विस्फारितधनुः शब्दं नादिताशेषभूतलम्। कवचं स्वेदजस्यैकं रक्तजेन त्वपाकृतम्
त्यांच्या ताणलेल्या धनुष्याचा आवाज संपूर्ण पृथ्वीवर घुमला; घामातून जन्मलेल्या वीराचं कवच रक्तातून जन्मलेल्या वीराने फोडलं.
एवं समेतयोर्युद्धे दिव्यं वर्षद्वयं तयोः। युध्यतोः समतीतं च स्वेदरक्तजयोर्नृप
अशा प्रकारे, दोघांच्या युद्धात, राजन, दोन दिव्य वर्षं लोटली, घामातून आणि रक्तातून जन्मलेले दोघे सतत लढत राहिले.
रक्तजं द्विभुजं दृष्ट्वा स्वेदजं चैव संगतौ। विचिन्त्य वासुदेवोगाद्ब्रह्मणः सदनं परम्
रक्तातून जन्मलेला दोन हातांचा आणि घामातून जन्मलेला युद्धात गुंतलेला पाहून, वासुदेवाने विचार करून ब्रह्मदेवाच्या परम स्थानाकडे गेला.
ससंभ्रममुवाचेदं ब्रह्माणं मधुसूदनः। रक्तजेनाद्य भो ब्रह्मन्स्वेदजोयं निपातितः
मधुसूदनाने घाईने ब्रह्मदेवास असं सांगितलं: 'ब्रह्मदेवा, आज रक्तातून जन्मलेल्याने घामातून जन्मलेल्याला पराभूत केलं आहे.'
श्रुत्वैतदाकुलो ब्रह्मा बभाषे मधुसूदनम्। हरे द्यजन्मनि नरो मदीयो जीवतादयम्
हे ऐकून ब्रह्मदेव व्याकुळ झाला आणि मधुसूदनाला म्हणाला: 'हरी, तुझ्या पुढच्या जन्मात हा पुरुष माझा होईल, आजपासून तो जिवंत राहील.'
तथा तुष्टोऽब्रवीत्तं च विष्णुरेवं भविष्यति। गत्वा तयो रणमपि निवार्याऽऽह च तावुभौ
त्यावर विष्णू समाधानी होऊन म्हणाला, 'तसं होईल.' मग तिथे जाऊन त्याने त्यांचं युद्ध थांबवलं आणि दोघांशी बोलला.
अन्यजन्मनि भविता कलिद्वापरयोर्मिथः। संधौ महारणे जाते तत्राहं योजयामि वां
दुसऱ्या जन्मात, कलियुग आणि द्वापारयुग यांच्या संधिकाळात, जेव्हा तुमच्यात मोठं युद्ध होईल, तेव्हा मी तुम्हा दोघांना एकत्र आणीन.
विष्णुना तु समाहूय ग्रहेश्वरसुरेश्वरौ। उक्ताविमौ नरौ भद्रौ पालनीयौ ममाज्ञया
त्यावेळी विष्णूंनी ग्रहांचे आणि देवांचे अधिपती बोलावले आणि सांगितले, "हे दोन उत्तम पुरुष माझ्या आज्ञेने तुमच्याकडून जपले गेले पाहिजेत."
सहस्रांशो स्वेदजोयं स्वकीयोंऽशो धरातले। द्वापरांतेवतार्योयं देवानां कार्यसिद्धये
हा जो पुरुष आहे, तो सहस्रकिरण सूर्याच्या घामातून जन्मलेला आहे आणि द्वापारयुगाच्या शेवटी, देवांच्या कार्यासाठी पृथ्वीवर अवतरणार आहे.
यदूनां तु कुले भावी शूरोनाम महाबलः। तस्य कन्या पृथा नाम रूपेणाप्रतिमा भुवि५० 1.14.
यदू वंशात शूर नावाचा एक बलवान पुरुष जन्मेल; त्याची कन्या पृथानावाची असेल, जिला पृथ्वीवर सौंदर्यात तोड नाही.
उत्पत्स्यति महाभागा देवानां कार्यसिद्धये। दुर्वासास्तु वरं तस्यै मंत्रग्रामं प्रदास्यति
ती अत्यंत भाग्यवती कन्या देवांच्या कार्यसिद्धीसाठी जन्म घेईल; दुर्वास ऋषी तिला एक वर देतील आणि मंत्रांचा संग्रह देतील.
मंत्रेणानेन यं देवं भक्त्या आवाहयिष्यति। देवि तस्य प्रसादात्तु तव पुत्रो भविष्यति
या मंत्राने ती जी कोणतीही देवता भक्तीने आवाहन करेल, त्या देवतेच्या कृपेने, देवी, तुझा पुत्र होईल.
सा च त्वामुदये दृष्ट्वा साभिलाषा रजस्वला। चिंताभिपन्ना तिष्ठंती भजितव्या विभावसो
ती कन्या, सूर्योदयाच्या वेळी तुला पाहून, इच्छा मनात घेऊन आणि ऋतुमती अवस्थेत असताना, चिंतेने भरून, तुझी उपासना करील, हे तेजस्वी सूर्यदेवा.
तस्या गर्भे त्वयं भावी कानीनः कुंतिनंदनः। भविष्यति सुतो देवदेवकार्यार्थसिद्धये
तिच्या गर्भात, लग्नाआधीच, तुझा जन्म होईल, हे कुंतीपुत्रा, देवकार्यसिद्धीसाठी तू तिचा पुत्र होशील.
तथेति चोक्त्वा प्रोवाच तेजोराशिर्दिवाकरः। पुत्रमुत्पादयिष्यामि कानीनं बलगर्वितम्
"तसेच होवो," असे म्हणून तेजाचा सागर असलेल्या सूर्याने सांगितले, "मी लग्नाआधी जन्मणारा, बलाचा गर्व असलेला पुत्र उत्पन्न करीन."
यस्य कर्णेति वै नाम लोकः सर्वो वदिष्यति। मत्प्रसादादस्य विष्णो विप्राणां भावितात्मनः
"त्याचे नाव कर्ण असेल, कारण सर्व लोक त्याला ह्याच नावाने ओळखतील; माझ्या कृपेने, हे विष्णू, तो ब्राह्मणांचा भक्त आणि उत्तम स्वभावाचा असेल."
अदेयं नास्ति वै लोके वस्तु किंचिच्च केशव। एवं प्रभावं चैवैनं जनये वचनात्तव
"केशवा, या जगात त्याच्यासाठी काहीही अप्राप्य राहणार नाही; तुझ्या वचनामुळे मी त्याला असा सामर्थ्यशाली जन्म देईन."
एवमुक्त्वा सहस्रांशुर्देवं दानवघातिनम्। नारायणं महात्मानं तत्रैवांतर्दधे रविः
असे सांगून, सहस्रकिरण सूर्याने दानवांचा संहार करणाऱ्या, महान आत्मा असलेल्या नारायणाला वंदन करून तिथेच अदृश्य झाला.
अदर्शनं गते देवे भास्करे वारितस्करे। वृद्धश्रवसमप्येवमुवाच प्रीतमानसः
जेव्हा अंधार दूर करणारा भगवान भास्कर अदृश्य झाला, तेव्हा तो आनंदी मनाने वृद्धश्रवसालाही असे म्हणाला.
सहस्रनेत्ररक्तोत्थो नरोऽयं मदनुग्रहात्। स्वांशभूतो द्वापरांते योक्तव्यो भूतले त्वया
"हा पुरुष, सहस्र नेत्र असलेल्या इंद्राच्या रक्तातून माझ्या कृपेने जन्मलेला, माझाच अंश आहे; द्वापारयुगाच्या शेवटी तू त्याचा उपयोग पृथ्वीवर करावा."
यदा पांडुर्महाभागः पृथां भार्यामवाप्स्यति। माद्रीं चापि महाभाग तदारण्यं गमिष्यति
"जेव्हा महाभाग पांडू पृथेला पत्नी म्हणून मिळवेल आणि नंतर मद्रीलाही, तेव्हा तो वनात जाईल."
तस्याप्यरण्यसंस्थस्य मृगः शापं प्रदास्यति। तेन चोत्पन्नवैराग्यः शतशृगं गमिष्यति
"तो वनात असताना, एक हरिण त्याला शाप देईल; त्या शापामुळे त्याच्या मनात वैराग्य येईल आणि तो शतशृंग पर्वताकडे जाईल."
पुत्रानभीप्सन्क्षेत्रोत्थान्भार्यां स प्रवदिष्यति। अनीप्संती तदा कुंती भर्त्तारं सा वदिष्यति
"स्वतःच्या वीर्यापासून पुत्र नको असे त्याला वाटेल, म्हणून तो आपल्या पत्नीला सांगेल; तेव्हा कुंती, अनिच्छेने, पतीशी बोलेल."