स्वेदतः कुंडली जज्ञे सधनुष्को महेषुधिः। सहस्रकवची वीरः किंकरोमीत्युवाच ह
त्या घामातून धनुष्य आणि मोठे बाण घेऊन कुंडळी नावाचा वीर जन्माला आला, ज्याच्या अंगावर हजार कवच होते. त्याने विचारले, 'मी काय करू?'
तमुवाच विरिंचस्तु दर्शयन्रुद्रमोजसा। हन्यतामेष दुर्बुद्धिर्जायते न यथा पुनः
मग ब्रह्मदेवाने त्याला, रुद्राचे सामर्थ्य दाखवत, असे सांगितले : 'हा दुष्ट बुद्धीचा आहे, याचा वध कर, म्हणजे तो पुन्हा जन्म घेणार नाही.'
ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा धनुरुद्यम्य पृष्ठतः। संप्रतस्थे महेशस्य बाणहस्तोतिरौद्रदृक्
ब्रह्मदेवाचे बोल ऐकून, त्याने धनुष्य उचलले आणि हातात बाण घेऊन, रौद्र दृष्टीने महेशाच्या मागे गेला.
दृष्ट्वा पुरुषमत्युग्रं भीतस्तस्य त्रिलोचनः। अपक्रांतस्ततो वेगाद्विष्णोराश्रममभ्यगात्
तो अतिशय भयंकर पुरुष पाहून त्रिनेत्रधारी घाबरला; तो वेगाने पळून विष्णूच्या आश्रमात गेला.
त्राहित्राहीति मां विष्णो नरादस्माच्च शत्रुहन्। ब्रह्मणा निर्मितः पापो म्लेच्छरूपो भयंकरः
'विष्णू, शत्रूंचा संहार करणारा, मला या पुरुषापासून वाचवा! ब्रह्मदेवाने निर्माण केलेला, पापी, म्लेच्छ रूपाचा आणि भयंकर आहे.'
यथा हन्यान्न मां क्रुद्धस्तथा कुरु जगत्पते। हुंकारध्वनिना विष्णुर्मोहयित्वा तु तं नरम्
'जगाच्या स्वामी, असा उपाय कर की तो रागावून मला ठार मारू नये.' मग विष्णूने हुंकाराने त्या पुरुषाला मोहात पाडले.
अदृश्यः सर्वभूतानां योगात्मा विश्वदृक्प्रभुः। तत्र प्राप्तं विरूपाक्षं सांत्वयामास केशवः
सर्व प्राण्यांना अदृश्य असलेला, योगाचा स्वामी, सर्वत्र पाहणारा प्रभू केशव, तेथे आलेल्या विकृत डोळ्याच्या त्या व्यक्तीला शांत केले.
ततस्स प्रणतो भूमौ दृष्टो देवेन विष्णुना। विष्णुरुवाच। पौत्रो हि मे भवान्रुद्र कं ते कामं करोम्यहम्
मग तो पृथ्वीवर वाकून नमस्कार करताना विष्णूने पाहिला. विष्णू म्हणाला : 'रुद्र, तू माझा नातू आहेस. तुला कोणता वर द्यावा?'
दृष्ट्वा नारायणं देवं भिक्षां देहीत्युवाच ह। कपालं दर्शयित्वाग्रे प्रज्वलंस्तेजसोत्कटम्
नारायण देवाला पाहून त्याने पुढे तेजाने झळाळणारे कवटी दाखवत, 'मला भिक्षा द्या' असे म्हटले.
कपालपाणिं संप्रेक्ष्य रुद्रं विष्णुरचिन्तयत्। कोन्यो योग्यो भवेद्भिक्षुर्भिक्षादानस्य सांप्रतम्
कवटी हातात धरलेला रुद्र पाहून विष्णू मनात विचार करू लागले, 'आता माझ्याकडून भिक्षा घेण्यास याहून योग्य दुसरा कोण असू शकतो?'
योग्योऽयमिति संकल्प्य दक्षिणं भुजमर्पयत्। तद्बिभेदातितीक्ष्णेन शूलेन शशिशेखरः
'हा योग्य आहे' असे ठरवून त्याने आपला उजवा हात पुढे केला; आणि चंद्रकोरी मस्तकी असलेल्या शंकराने तीक्ष्ण त्रिशूळाने तो हात भेदला.
प्रावर्तत ततो धारा शोणितस्य विभोर्भुजात्। जांबूनदरसाकारा वह्निज्वालेव निर्मिता
मग प्रभूच्या हातातून जांबूनद सोन्यासारखा, अग्नीच्या ज्वाळेसारखा रक्ताचा प्रवाह वाहू लागला.
निपपात कपालांतश्शम्भुना सा प्रभिक्षिता। ऋज्वी वेगवती तीव्रा स्पृशंती त्वांबरं जवात्
तो प्रवाह शंभूनं कवटीत घेतला, तो सरळ, वेगाने आणि जोरात आकाशाला स्पर्श करत झपाट्याने खाली पडला.
पंचाशद्योजना दैर्घ्याद्विस्ताराद्दशयोजना। दिव्यवर्षसहस्रं सा समुवाह हरेर्भुजात्
तो प्रवाह पन्नास योजन लांब आणि दहा योजन रुंद असा, हजार दिव्य वर्षे हरिच्या हातातून वाहत राहिला.
इयंतं कालमीशोसौ भिक्षां जग्राह भिक्षुकः। दत्ता नारायणेनाथ कापाले पात्र उत्तमे
इतक्या काळासाठी प्रभू भिक्षुक म्हणून भिक्षा घेत राहिले; नारायणाने ती उत्तम कवटीच्या पात्रात दिली.
ततो नारायणः प्राह शंभुं परमिदं वचः। संपूर्णं वा न वा पात्रं ततो वै परमीश्वरः
मग नारायणाने शंभूला श्रेष्ठ असे शब्द सांगितले, 'हे परमेश्वरा, पात्र भरले आहे का नाही?'
सतोयांबुदनिर्घोषं श्रुत्वा वाक्यं हरेर्हरः। शशिसूर्याग्निनयनः शशिशेखरशोभितः
पाण्याने भरलेल्या मेघांसारखा हरिचा आवाज ऐकून, चंद्र, सूर्य आणि अग्नी डोळ्यांत असलेला, चंद्रकोरीने शोभणारा हर प्रसन्न झाला.
कपाले दृष्टिमावेश्य त्रिभिर्नेत्रैर्जनार्दनम्। अंगुल्या घटयन्प्राह कपालं परिपूरितम्
शंकराने आपल्या तीन डोळ्यांनी जनार्दनाकडे पाहून, बोटाने कवटी वाजवत म्हटले, 'कवटी भरली आहे.'
श्रुत्वा शिवस्य तां वाणीं विष्णुर्धारां समाहरत्। पश्तोऽथ हरेरीशः स्वांगुल्या रुधिरं तदा
शिवाची ती वाणी ऐकून विष्णूने प्रवाह थांबवला; मग प्रभूने स्वतःच्या बोटाने ते रक्त दाबले.
दिव्यवर्षसहस्रं च दृष्टिपातैर्ममंथ सः। मथ्यमाने ततो रक्ते कलिलं बुद्बुदं क्रमात्
हजार दिव्य वर्षे त्याने आपल्या कटाक्षांनी ते रक्त ढवळले; ढवळताना हळूहळू रक्तात फेसाळ गोळा तयार झाला.
बभूव च ततः पश्चात्किरीटी सशरासनः। बद्धतूणीरयुगलो वृषस्कंधोङ्गुलित्रवान्
मग त्यातून मुकुटधारी, धनुष्यबाण घेणारा, दोन तरकस बांधलेला, वृषभासारख्या खांद्याचा आणि बोटांचे चिन्ह असलेला पुरुष प्रकट झाला.
पुरुषो वह्निसंकाशः कपाले संप्रदृश्यते। तं दृष्ट्वा भगवान्विष्णुः प्राह रुद्रमिदं वचः
कवटीत अग्नीप्रमाणे तेजस्वी पुरुष दिसला; तो पाहून भगवान विष्णूने रुद्राला विचारले,
कपाले भव को वाऽयं प्रादुर्भूतोऽभवन्नरः। वचः श्रुत्वा हरेरीशस्तमुवाच विभो शृणु
'हे भव, या कवटीत प्रकट झालेला हा पुरुष कोण आहे?' हरिचे हे शब्द ऐकून प्रभू म्हणाले, 'हे महाबळा, ऐक.'
नरो नामैष पुरुषः परमास्त्रविदां वरः। भवतोक्तो नर इति नरस्तस्माद्भविष्यति
'हा पुरुष 'नर' नावाने ओळखला जाईल, श्रेष्ठ अस्त्रविद्येत निपुण आहे; तू त्याला नर म्हणालास म्हणून तो नर म्हणून ओळखला जाईल.'
नरनारायणौ चोभौ युगे ख्यातौ भविष्यतः। संग्रामे देवकार्येषु लोकानां परिपालने
'नर आणि नारायण हे दोघेही युगात प्रसिद्ध होतील, देवांच्या कार्यासाठीच्या युद्धात, लोकांचे रक्षण करण्यासाठी.'
एष नारायणसखो नरस्तस्माद्भविष्यति। अथासुरवधे साह्यं तव कर्ता महाद्युतिः
'हा नर नारायणाचा सखा असेल; मग असुरांचा संहार करताना हा तेजस्वी तुझा साथीदार होईल.'
मुनिर्ज्ञानपरीक्षायां जेता लोके भविष्यति। तेजोधिकमिदं दिव्यं ब्रह्मणः पंचमं शिरः
एक ऋषी ज्ञानाची परीक्षा घेताना जगात सर्वश्रेष्ठ ठरेल; हे दिव्य, तेजस्वी, ब्रह्मदेवाच्या पाचव्या शिराचं तेज—
तेजसो ब्रह्मणो दीप्ताद्भुजस्य तव शोणितात्। मम दृष्टि निपाताच्च त्रीणि तेजांसि यानि तु
ब्रह्मदेवाच्या प्रखर तेजातून, तुझ्या भुजेतील रक्तातून आणि माझ्या डोळ्याच्या कटाक्षातून जी तीन तेजं निर्माण झाली—
तत्संयोगसमुत्पन्नः शत्रुं युद्धे विजेष्यति। अवध्या ये भविष्यंति दुर्जया अपि चापरे
त्यांच्या संयोगातून जो जन्मेल, तो युद्धात शत्रूवर विजय मिळवेल; जे मारता येत नाहीत, जिंकता कठीण आहेत, त्यांनाही तो हरवू शकेल.
शक्रस्य चामराणां च तेषामेष भयंकरः। एवमुक्त्वा स्थितः शंभुर्विस्मितश्च हरिस्तदा
तो इंद्र आणि मरुतांसाठीही भयावह ठरेल; असं सांगून शंभू तिथे उभा राहिला आणि त्या वेळी हरि आश्चर्यचकित झाला.