इत्युक्ते गुरुणा पश्चान्मायामोहोब्रवीद्वचः। भो भो दैत्याधिपतयः प्रब्रूत तपसि स्थिताः
गुरुजींनी असं सांगितल्यावर, नंतर मायामोहाने बोलायला सुरुवात केली, "हे दैत्यांचे प्रमुख, तुम्ही तपश्चर्येत मग्न आहात, सांगा काय हवं आहे."
एहिकार्थं तु पारक्यं तपसः फलमिच्छथ। दानवा ऊचुः। पारक्यधर्मलाभाय तपश्चर्या हि नो मता
"तुम्हाला तपश्चर्येचं फळ या जगासाठी हवं आहे की परलोकासाठी?" दानव म्हणाले, "आम्ही परलोकधर्म मिळवण्यासाठी तप करतो."
अस्माभिरियमारब्धा किं वा तत्र विवक्षितम्। दिगंबर उवाच। कुरुध्वं मम वाक्यानि यदि मुक्तिमभीप्सथ
"हे आम्ही सुरू केलं आहे; अजून काही सांगायचं आहे का?" त्या नग्न योगीने सांगितलं, "मुक्ती हवी असेल तर माझं बोलणं पाळा."
आर्हतं सर्वमेतच्च मुक्तिद्वारमसंवृतम्। धर्माद्विमुक्तेरर्होयं नैतस्मादपरः परः३५० 1.13.
"हे सगळं अरहंतांसाठी योग्य आहे; मुक्तीचं दार उघडं आहे. धर्मानेच मुक्ती मिळते; याहून श्रेष्ठ दुसरं काही नाही."
अत्रैवावस्थिताः स्वर्गं मुक्तिं चापि गमिष्यथ। एवंप्रकारैर्बहुभिर्मुक्तिदर्शनवर्जितैः
"इथेच राहून, तुम्ही अशा अनेक मार्गांनी, जिथे मुक्तीचं खरं दर्शन नाही, स्वर्ग आणि मोक्ष मिळवाल."
मायामोहेन ते दैत्याः वेदमार्गबहिष्कृताः। धर्मायैतदधर्माय सदेतदसदित्यपि
मायामोहामुळे त्या दैत्यांना वेदमार्गातून बाहेर टाकलं गेलं; धर्मासाठी हे अधर्म आहे, आणि सत्यासाठी हे असत्य आहे.
विमुक्तये त्विदं नैतद्विमुक्तिं संप्रयच्छति। परमार्थोयमत्यर्थं परमार्थो न चाप्ययम्
मुक्तीसाठी हे नाही; हे मुक्ती देत नाही. हेच खरे सत्य आहे असं म्हटलं जातं, पण खरंतर हेच सर्वोच्च सत्य नाही.
कार्यमेतदकार्यं हि नैतदेतत्स्फुटं त्विदम्। दिग्वाससामयं धर्मो धर्मोयं बहुवाससाम्
हे कर्तव्य आहे असं म्हणतात, पण खरंतर हे कर्तव्य नाही; हे काहीच स्पष्ट नाही. एक वस्त्र घालणाऱ्यांसाठी एक नियम आहे, आणि अनेक वस्त्र घालणाऱ्यांसाठी दुसरा नियम आहे.
इत्यनेकार्थवादांस्तु मायामोहेन ते यतः। उक्तास्ततोऽखिला दैत्याः स्वधर्मांस्त्याजिता नृप
माया आणि मोहामुळे त्यांनी अनेक विरुद्ध मतं मांडली; म्हणून, राजन, सर्व दैत्यांनी आपापला धर्म सोडला.
अर्हध्वं मामकं धर्मं मायामोहेन ते यतः। उक्तास्तमाश्रिता धर्ममार्हतास्तेन तेभवन्
माया आणि मोहामुळे त्यांनी माझा धर्म योग्य आहे असं जाहीर केलं; आणि जो तो धर्म स्वीकारतो, तो त्यानेच योग्य ठरतो.
त्रयीमार्गं समुत्सृज्य मायामोहेन तेसुराः। कारितास्तन्मया ह्यासंस्तथान्ये तत्प्रबोधिताः
तीन वेदांचा मार्ग सोडून, त्या देवांना मी मायेमुळे वेगळं वागवलं; तसेच इतरांनाही त्याच्यामुळे जागृती मिळाली.
तैरप्यन्ये परे तैश्च तैरन्योन्यैस्तथापरे। नमोऽर्हते चेति सर्वे संगमे स्थिरवादिनः
त्यांनी, इतरांनी, आणि पुन्हा दुसऱ्यांनी, असे सर्वजण आपल्या मतावर ठाम राहून, सभेत 'अरहताला नमस्कार' असं म्हटलं.
अल्पैरहोभिः संत्यक्ता तैर्दैत्यैः प्रायशस्त्रयी। पुनश्च रक्तांबरधृन्मायामोहो जितेक्षणः
थोड्याच दिवसांत त्या दैत्यांनी त्रैविद्य सोडली; पुन्हा लाल वस्त्र घालणाऱ्या, विजयी दृष्टिकोन असणाऱ्याने त्यांना मायेमध्ये गुंतवलं.
सोन्यानप्यसुरान्गत्वा ऊचेन्यन्मधुराक्षरम्। स्वर्गार्थं यदि वो वाञ्छा निर्वाणार्थाय वा पुनः
तो इतर असुरांकडे गेला आणि गोड शब्दांनी म्हणाला: 'जर तुम्हाला स्वर्गाची इच्छा असेल किंवा पुन्हा मुक्ती हवी असेल—'
तदलं पशुघातादि दुष्टधर्मैर्निबोधत। विज्ञानमयमेतद्वै त्वशेषमधिगच्छत
मग पशूहत्या वगैरे वाईट कृत्ये पुरे झाली; हे समजा—हे सगळं ज्ञानानेच भरलेलं आहे, उरलेलं मिळवा.
बुध्यध्वं मे वचः सम्यग्बुधैरेवमिहोदितम्। जगदेतदनाधारं भ्रांतिज्ञानानुतत्परम्
माझं बोलणं नीट ऐका, जसं इथे ज्ञानी लोकांनी सांगितलं; हे जग आधारविरहित आहे, भ्रमित ज्ञानाने त्याचं सर्वोच्च मिळत नाही.
रागादिदुष्टमत्यर्थं भ्राम्यते भवसंकटे। नानाप्रकारं वचनं स तेषां मुक्तियोजितम्
राग वगैरे दोषांनी मन फारच दूषित झालं की, जन्ममरणाच्या यातनेत माणूस भटकतो; त्यांना मुक्तीसाठी वेगवेगळी शिकवण दिली गेली.
तथा तथावदद्धर्मं तत्यजुस्ते यथायथा। केचिद्विनिंदां वेदानां देवानामपरे नृप
त्याने जसा धर्म सांगितला, तसं त्यांनी तो सोडला; काहींनी वेदांची निंदा केली, काहींनी देवांची, राजन.
यज्ञकर्मकलापस्य तथा चान्ये द्विजन्मनाम्। नैतद्युक्तिसहं वाक्यं हिंसा धर्माय जायते
काहींनी यज्ञकर्म आणि द्विजांचा देखील तिरस्कार केला; ही गोष्ट योग्य नाही, कारण हिंसा धर्म आहे असं म्हटलं जात नाही.
हवींष्यनलदग्धानि फलान्यर्हंति कोविदाः। निहतस्य पशोर्यज्ञे स्वर्गप्राप्तिर्यदीष्यते
ज्ञानी लोक म्हणतात की, अग्नीत अर्पण केलेली हविष्य फळ देते; जर यज्ञात पशू मारल्याने स्वर्ग मिळतो असं मानलं—
स्वपिता यजमानेन किं वा तत्र न हन्यते। तृप्तये जायते पुंसो भुक्तमन्येन चेद्यदि
तर यजमानाने स्वतःच्या वडिलांना का मारत नाही? जर दुसऱ्याने खाल्लं, तर ते त्या माणसाच्या तृप्तीसाठीच आहे.
दद्याच्छ्राद्धं प्रवसतो न वहेयुः प्रवासिनः। यज्ञैरनेकैर्देवत्वमवाप्येंद्रेण भुज्यते
प्रवास करणाऱ्यांसाठी श्राद्ध केलं, तरी प्रवासी ते घेऊन जात नाहीत; अनेक यज्ञांनी देवपद मिळतं आणि इंद्रासोबत भोग मिळतो.
शम्यादि यदि चेत्काष्ठं तद्वरं पत्रभुक्पशुः। जना श्रद्धेयमित्येतदवगम्य तु तद्वचः
शमीसारखं लाकूड खाल्लं, तर पानं खाणारा पशू जास्त चांगला; लोकांनी हे बोलणं समजून त्यावर श्रद्धा ठेवावी.
उपेक्ष्य श्रेयसे वाक्यं रोचतां यन्मयेरितम्। न ह्याप्तवादा नभसो निपतंति महासुराः
माझं बोलणं तुमच्या कल्याणासाठी नसेल तर दुर्लक्ष करा; कारण विश्वासार्ह लोकांच्या बोलण्याने मोठे देव आकाशातून पडत नाहीत.
युक्तिमद्वचनं ग्राह्यं मयान्यैश्च भवद्विधैः। दानवा ऊचुः। तत्ववादे वयं सर्वे प्रपन्नास्तव भक्तितः
युक्तीने सांगितलेली गोष्ट मी आणि तुमच्यासारख्या इतरांनीही स्वीकारली पाहिजे. दानव म्हणाले, आम्ही सर्वजण तत्त्वज्ञानाने आणि भक्तीने तुझ्या चरणी शरण आलो आहोत.
कुरुष्वानुग्रहं चाद्य प्रसन्नोसि यदि प्रभो। संभारानाहरामोद्य दीक्षायोग्यांश्च सर्वशः
प्रभो, जर तुम्ही आज प्रसन्न असाल तर आम्हांवर कृपा करा. आम्ही आजच दीक्षेसाठी लागणारी सर्व सामग्री आणि पात्र वस्तू आणू.
प्रसादात्तव येनाशु मोक्षो हस्तगतो भवेत्। ततस्तानब्रवीत्सर्वान्मायामोहोसुरांस्तदा
तुमच्या कृपेने आम्हाला लवकरच मुक्ती मिळो. मग त्या मायेने मोहग्रस्त असलेल्या सर्व दानवांना त्यांनी बोलावले.
प्रपन्नः शासनं ह्येष मदीयो गुरुरग्र्यधीः। दीक्षां दास्यति युष्माकं निदेशान्मम सत्तमः
हा माझ्या आज्ञेला मानणारा, माझा श्रेष्ठ आणि बुद्धिमान गुरु आहे. माझ्या सांगण्यावरून तो तुम्हा सर्वांना दीक्षा देईल.
एतान्दीक्षय भो ब्रह्मन्वचनान्मम पुत्रकान्। गते मोहे दानवास्ते भार्गवं वाक्यमब्रुवन्
ब्रह्मण, माझ्या वचनावरून या माझ्या मुलांना दीक्षा द्या. मोह गेल्यावर त्या दानवांनी भृगुपुत्र उशनाला असे सांगितले.
देहि दीक्षां महाभाग सर्वसंसारमोचनीम्। तथेत्याहोशना दैत्यान्गच्छामो नर्मदामनु
महाभागा, आम्हाला अशी दीक्षा द्या जी सर्व संसारातून मुक्त करणारी आहे. उशना म्हणाले, 'तसेच होईल', चला आपण नर्मदेच्या काठी जाऊया.