उद्धरस्व गुरो सर्वान्केशाकर्षेण कूपतः। कस्य देवस्य शरणं गच्छामो ब्राह्मणोत्तम
"गुरुजी, आम्हा सर्वांना या खोल विहिरीतून केसांनी ओढून वर काढा; श्रेष्ठ ब्राह्मण, आम्ही कोणत्या देवतेच्या आश्रयाला जावं?"
दैवतं च प्रपन्नानां प्रकाशय महामते। स्मरणेनोपवासेन ध्यानधारणया तथा
"महामती, जे शरण आले आहेत त्यांच्यासाठी कोणती देवता आहे ते आम्हाला सांगा; स्मरण, उपवास, ध्यान, धारणा यांद्वारेही."
पूजोपहारे च कृते अपवर्गस्तु लभ्यते। विरक्तास्स्म कुटुंबे तु भूयो नात्र यतामहे
"पूजा आणि दान केल्यानेही मुक्ती मिळते; आम्ही घरदारापासून विरक्त झालो आहोत आणि पुन्हा त्यासाठी प्रयत्न करणार नाही."
एवं चैव गुरुश्छन्नस्तैरुक्तो दनुपुंगवैः। चिंतयामास तत्कार्यं कथमेतत्करोम्यहम्
अशा प्रकारे, गुरुच्या रूपात लपून असताना, त्या दानवांच्या प्रमुखांनी त्याला विचारलं; तेव्हा त्याने मनात विचार केला, 'हे काम मी कसं पूर्ण करू?'
कथमेते मया पापाः कर्तव्या नरकौकसः। विडंबनाच्छ्रुतेर्बाह्यास्त्रैलोक्ये हास्यकारिणः
'हे नरकात राहणारे पापी मी कसे हाताळू? हे वेदमार्गाबाहेरचे असून, तीनही लोकांत त्यांची हसण्याचीच पात्रता आहे.'
इत्युक्त्वा धिषणो राजंश्चिन्तयामास केशवम्। तस्य तच्चिंतितं ज्ञात्वा मायामोहं जनार्दनः
असं म्हणून, तो बुद्धिमान राजा केशवाचा विचार करू लागला; त्याचे हे विचार समजून जनार्दनाने एक मोठा मोह निर्माण केला.
समुत्पाद्य ददौ तस्य प्राह चेदं बृहस्पतिम्। मायामोहोयमखिलांस्तान्दैत्यान्मोहयिष्यति
तो मोह निर्माण करून त्याने बृहस्पतीला दिला आणि म्हणाला, "ही सगळी मायामोहाची जाळं त्या दैत्यांना गुंगीत टाकेल."
भवता सहितः सर्वान्वेदमार्गबहिष्कृतान्। एवमादिश्य भगवानंतर्द्धानं जगाम ह
"तुमच्यासह सर्वजण वेदमार्गाबाहेर जातील." असं सांगून भगवान अदृश्य झाले.
तपस्यभिरतान्सोथ मायामोहो गतोऽसुरान्। तेषां समीपमागत्य बृहस्पतिरुवाच ह
ते असुर तपश्चर्येला लागलेले असताना, त्यांना मायामोहाने वेढलं; त्यांच्याजवळ जाऊन बृहस्पती म्हणाले,
अनुग्रहार्थं युष्माकं भक्त्या प्रीतस्त्विहागतः। योगी दिगम्बरो मुण्डो बर्हिपत्रधरो ह्ययम्
"तुमच्या कृपेसाठी आणि भक्तीने मी येथे आलो आहे; हा योगी नग्न आहे, डोक्यावर केस नाहीत आणि तो मोरपिस घालतो."
इत्युक्ते गुरुणा पश्चान्मायामोहोब्रवीद्वचः। भो भो दैत्याधिपतयः प्रब्रूत तपसि स्थिताः
गुरुजींनी असं सांगितल्यावर, नंतर मायामोहाने बोलायला सुरुवात केली, "हे दैत्यांचे प्रमुख, तुम्ही तपश्चर्येत मग्न आहात, सांगा काय हवं आहे."
एहिकार्थं तु पारक्यं तपसः फलमिच्छथ। दानवा ऊचुः। पारक्यधर्मलाभाय तपश्चर्या हि नो मता
"तुम्हाला तपश्चर्येचं फळ या जगासाठी हवं आहे की परलोकासाठी?" दानव म्हणाले, "आम्ही परलोकधर्म मिळवण्यासाठी तप करतो."
अस्माभिरियमारब्धा किं वा तत्र विवक्षितम्। दिगंबर उवाच। कुरुध्वं मम वाक्यानि यदि मुक्तिमभीप्सथ
"हे आम्ही सुरू केलं आहे; अजून काही सांगायचं आहे का?" त्या नग्न योगीने सांगितलं, "मुक्ती हवी असेल तर माझं बोलणं पाळा."
आर्हतं सर्वमेतच्च मुक्तिद्वारमसंवृतम्। धर्माद्विमुक्तेरर्होयं नैतस्मादपरः परः३५० 1.13.
"हे सगळं अरहंतांसाठी योग्य आहे; मुक्तीचं दार उघडं आहे. धर्मानेच मुक्ती मिळते; याहून श्रेष्ठ दुसरं काही नाही."
अत्रैवावस्थिताः स्वर्गं मुक्तिं चापि गमिष्यथ। एवंप्रकारैर्बहुभिर्मुक्तिदर्शनवर्जितैः
"इथेच राहून, तुम्ही अशा अनेक मार्गांनी, जिथे मुक्तीचं खरं दर्शन नाही, स्वर्ग आणि मोक्ष मिळवाल."
मायामोहेन ते दैत्याः वेदमार्गबहिष्कृताः। धर्मायैतदधर्माय सदेतदसदित्यपि
मायामोहामुळे त्या दैत्यांना वेदमार्गातून बाहेर टाकलं गेलं; धर्मासाठी हे अधर्म आहे, आणि सत्यासाठी हे असत्य आहे.
विमुक्तये त्विदं नैतद्विमुक्तिं संप्रयच्छति। परमार्थोयमत्यर्थं परमार्थो न चाप्ययम्
मुक्तीसाठी हे नाही; हे मुक्ती देत नाही. हेच खरे सत्य आहे असं म्हटलं जातं, पण खरंतर हेच सर्वोच्च सत्य नाही.
कार्यमेतदकार्यं हि नैतदेतत्स्फुटं त्विदम्। दिग्वाससामयं धर्मो धर्मोयं बहुवाससाम्
हे कर्तव्य आहे असं म्हणतात, पण खरंतर हे कर्तव्य नाही; हे काहीच स्पष्ट नाही. एक वस्त्र घालणाऱ्यांसाठी एक नियम आहे, आणि अनेक वस्त्र घालणाऱ्यांसाठी दुसरा नियम आहे.
इत्यनेकार्थवादांस्तु मायामोहेन ते यतः। उक्तास्ततोऽखिला दैत्याः स्वधर्मांस्त्याजिता नृप
माया आणि मोहामुळे त्यांनी अनेक विरुद्ध मतं मांडली; म्हणून, राजन, सर्व दैत्यांनी आपापला धर्म सोडला.
अर्हध्वं मामकं धर्मं मायामोहेन ते यतः। उक्तास्तमाश्रिता धर्ममार्हतास्तेन तेभवन्
माया आणि मोहामुळे त्यांनी माझा धर्म योग्य आहे असं जाहीर केलं; आणि जो तो धर्म स्वीकारतो, तो त्यानेच योग्य ठरतो.
त्रयीमार्गं समुत्सृज्य मायामोहेन तेसुराः। कारितास्तन्मया ह्यासंस्तथान्ये तत्प्रबोधिताः
तीन वेदांचा मार्ग सोडून, त्या देवांना मी मायेमुळे वेगळं वागवलं; तसेच इतरांनाही त्याच्यामुळे जागृती मिळाली.
तैरप्यन्ये परे तैश्च तैरन्योन्यैस्तथापरे। नमोऽर्हते चेति सर्वे संगमे स्थिरवादिनः
त्यांनी, इतरांनी, आणि पुन्हा दुसऱ्यांनी, असे सर्वजण आपल्या मतावर ठाम राहून, सभेत 'अरहताला नमस्कार' असं म्हटलं.
अल्पैरहोभिः संत्यक्ता तैर्दैत्यैः प्रायशस्त्रयी। पुनश्च रक्तांबरधृन्मायामोहो जितेक्षणः
थोड्याच दिवसांत त्या दैत्यांनी त्रैविद्य सोडली; पुन्हा लाल वस्त्र घालणाऱ्या, विजयी दृष्टिकोन असणाऱ्याने त्यांना मायेमध्ये गुंतवलं.
सोन्यानप्यसुरान्गत्वा ऊचेन्यन्मधुराक्षरम्। स्वर्गार्थं यदि वो वाञ्छा निर्वाणार्थाय वा पुनः
तो इतर असुरांकडे गेला आणि गोड शब्दांनी म्हणाला: 'जर तुम्हाला स्वर्गाची इच्छा असेल किंवा पुन्हा मुक्ती हवी असेल—'
तदलं पशुघातादि दुष्टधर्मैर्निबोधत। विज्ञानमयमेतद्वै त्वशेषमधिगच्छत
मग पशूहत्या वगैरे वाईट कृत्ये पुरे झाली; हे समजा—हे सगळं ज्ञानानेच भरलेलं आहे, उरलेलं मिळवा.
बुध्यध्वं मे वचः सम्यग्बुधैरेवमिहोदितम्। जगदेतदनाधारं भ्रांतिज्ञानानुतत्परम्
माझं बोलणं नीट ऐका, जसं इथे ज्ञानी लोकांनी सांगितलं; हे जग आधारविरहित आहे, भ्रमित ज्ञानाने त्याचं सर्वोच्च मिळत नाही.
रागादिदुष्टमत्यर्थं भ्राम्यते भवसंकटे। नानाप्रकारं वचनं स तेषां मुक्तियोजितम्
राग वगैरे दोषांनी मन फारच दूषित झालं की, जन्ममरणाच्या यातनेत माणूस भटकतो; त्यांना मुक्तीसाठी वेगवेगळी शिकवण दिली गेली.
तथा तथावदद्धर्मं तत्यजुस्ते यथायथा। केचिद्विनिंदां वेदानां देवानामपरे नृप
त्याने जसा धर्म सांगितला, तसं त्यांनी तो सोडला; काहींनी वेदांची निंदा केली, काहींनी देवांची, राजन.
यज्ञकर्मकलापस्य तथा चान्ये द्विजन्मनाम्। नैतद्युक्तिसहं वाक्यं हिंसा धर्माय जायते
काहींनी यज्ञकर्म आणि द्विजांचा देखील तिरस्कार केला; ही गोष्ट योग्य नाही, कारण हिंसा धर्म आहे असं म्हटलं जात नाही.
हवींष्यनलदग्धानि फलान्यर्हंति कोविदाः। निहतस्य पशोर्यज्ञे स्वर्गप्राप्तिर्यदीष्यते
ज्ञानी लोक म्हणतात की, अग्नीत अर्पण केलेली हविष्य फळ देते; जर यज्ञात पशू मारल्याने स्वर्ग मिळतो असं मानलं—