कुधर्मा दारसहितैर्हिंसाप्रायाः कृताहितैः। अर्द्धनारीश्वरो रुद्र कथं मोक्षं गमिष्यति
अर्धनारीश्वर असलेल्या रुद्राने, जेव्हा तो आपल्या पत्नीसमवेत अधर्म, हिंसा आणि वाईट कृत्यांमध्ये गुंततो, तेव्हा त्याला मुक्ती कशी मिळेल?
वृतो भूतगणैर्भूरिभूषितश्चास्थिभिस्तथा। न स्वर्गो नैव मोक्षोत्र लोकाः क्लिश्यंति वै तथा
तो भूतांच्या झुंडीने वेढलेला आहे, आणि अनेक हाडांनी मढवलेला आहे; त्याला ना स्वर्ग मिळतो, ना इथे मुक्ती, उलट सगळे लोक यात त्रासले जातात.
हिंसायामास्थितो विष्णुः कथं मोक्षं गमिष्यति। रजोगुणात्मको ब्रह्मा स्वां सृष्टिमुपजीवति
हिंसेच्या मार्गावर असलेला विष्णू मुक्ती कशी मिळवेल? आणि राजोगुणांनी भरलेला ब्रह्मा आपली सृष्टी चालवतो.
देवर्षयोथ ये चान्ये वैदिकं पक्षमाश्रिताः। हिंसाप्रायाः सदा क्रूरा मांसादाः पापकारिणः
देव, ऋषी आणि जे इतर वैदिक मार्गावर आहेत, ते बहुतेक वेळा हिंसक, नेहमीच क्रूर, मांसाहारी आणि पाप करणारे आहेत.
सुरास्तु मद्यपानेन मांसादा ब्राह्मणास्त्वमी। धर्मेणानेन कः स्वर्गं कथं मोक्षं गमिष्यति
हे देव मद्यपान करतात, हे ब्राह्मण मांस खातात — अशा धर्माने कोणाला स्वर्ग मिळेल, आणि मुक्ती कशी साधता येईल?
यच्च यज्ञादिकं कर्म स्मार्तं श्राद्धादिकं तथा। तत्र नैवापवर्गोस्ति यत्रैषा श्रूयते श्रुतिः
यज्ञ, श्राद्ध यांसारखी जी कर्मे स्मृतिप्रमाणे सांगितली आहेत, त्यात जिथे अशी शिकवण ऐकायला मिळते, तिथे कुठेही मुक्ती नाही.
यज्ञं कृत्वा पशुं हत्वा कृत्वा रुधिरकर्दमम्। यद्येवं गम्यते स्वर्गो नरकः केन गम्यते
जर यज्ञ करून, प्राणी मारून, रक्ताने सांडून स्वर्ग मिळत असेल, तर नरकात कसे जायचे, हे कोण सांगेल?
यदि भुक्तमिहान्येन तृप्तिरन्यस्य जायते। दद्यात्प्रवसतः श्राद्धं न स भोजनमाहरेत्
इथे जर दुसऱ्याने खाल्ल्याने कुणाला तृप्ती मिळत असेल, तर जे दूर आहेत त्यांच्यासाठी श्राद्ध द्यावे, पण स्वतःने ते जेवण घेऊ नये.
आकाशगामिनो विप्राः पतिता मांसभक्षणात्। तेषां न विद्यते स्वर्गो मोक्षो नैवेह दानवाः
आकाशात जाणारे ब्राह्मण मांसभक्षणामुळे पतित झाले; त्यांना, दानवांनो, ना स्वर्ग मिळतो, ना इथे मुक्ती.
जातस्य जीवितं जंतोरिष्टं सर्वस्य जायते। आत्ममांसोपमं मांसं कथं खादेत पंडितः
ज्या प्रत्येक जीवाचा जन्म होतो, त्याला आपले जीवन प्रिय असते; मग ज्ञानी माणूस आपल्या स्वतःच्या मांसासारखे मांस कसे खाऊ शकेल?
योनिजास्तु कथं योनिं सेवंते जंतवस्त्वमी। मैथुनेन कथं स्वर्गं यास्यंते दानवेश्वर। मृद्भस्मना यत्रशुद्धिस्तत्र शुद्धिस्तु का भवेत्
ज्यांचा जन्म गर्भातून झाला, ते पुन्हा गर्भाची सेवा कशी करतात? दानवाधिपती, मैथुनाने स्वर्ग कसा मिळेल? जिथे माती आणि राखेने शुद्धी होते, तिथे खरी शुद्धी कशी असू शकते?
विपरीततमं लोकं पश्य दानव यादृशम्। विण्मूत्रस्य कृतोत्सर्गे शिश्नापाने तु शोधनम्
दानवा, पाहा हा जग कसा उलटा आहे — जिथे विष्ठा आणि मूत्र सोडल्यावर, त्या अंगातून मूत्र पिऊन शुद्धी केली जाते.
भुक्ते वा भोजने राजन्कथं नापानशिश्नयोः
राजा, जेव्हा जेवण घेतले जाते, तेव्हा तोंड आणि मूत्रमार्ग यांची शुद्धी का होत नाही?
क्रियते शोधनं तद्वद्विपरीता स्थितिस्त्वियम्। यत्र प्रक्षालनं प्रोक्तं तत्र तेनैव कुर्वते
जशी तिथे शुद्धी केली जाते, तशीच ही उलटी प्रथा येथे रूढ झाली आहे; जिथे धुण्याची आज्ञा आहे, तिथे तसंच करतात.
तारां बृंहस्पतेर्भार्यां हृत्वा सोमः पुरा गतः। तस्यां जातो बुधः पुत्रो गुरुर्जग्राह तां पुनः
पूर्वी सोमाने बृहस्पतीची पत्नी तारा हिला पळवली; तिच्या पोटी बुध जन्मला, आणि नंतर गुरूने तिला परत घेतले.
गौतमस्य मुनेः पत्नीमहल्यां नाम नामतः। अगृह्णात्तां स्वयं शक्रः पश्य धर्मो यथाविधः
गौतम ऋषीची पत्नी अहल्या हिला, स्वतः इंद्राने घेतले; पाहा, धर्म कसा पाळला जातो.
एतदन्यच्च जगति दृश्यते पापदायकम्। एवंविधो यत्र धर्मः परमार्थो मतस्तु कः
अशा आणि इतरही पापाला कारणीभूत गोष्टी जगात दिसतात; जिथे असा धर्म आहे, तिथे खरा अर्थ काय आहे, तुझे मत काय?
वदस्व त्वं दानवेंद्र वद भूयो वदामि ते। गुरोस्तु गदितं श्रुत्वा परमार्थान्वितं वचः
दानवेंद्र, सांग, पुन्हा सांग, मी तुला सांगतो; गुरूचे जे वचन ऐकलेस, ते खऱ्या अर्थाने युक्त आहे.
जातकौतूहलास्तत्र विविक्तास्तु भवार्णवात्। दानवा ऊचुः। दीक्षयस्व गुरो सर्वान्प्रपन्नान्भक्तितः स्थितान्
ज्यांना आपल्या जन्माबद्दल कुतूहल वाटू लागलं होतं आणि जे संसाराच्या समुद्रापासून दूर झाले होते, त्या दानवांनी म्हटलं, "गुरुजी, जे सर्वजण भक्तीभावाने इथे आले आहेत आणि उभे आहेत, त्यांना कृपया दीक्षा द्या."
येन वै न पुनर्मोहं व्रजामस्तव शासनात्। सुविरक्ताः स्म संसारे शोकमोहप्रदायिनि
"आपल्या आज्ञेने आम्ही पुन्हा कधीच मोहात पडू नये; हा संसार दुःख आणि गोंधळ देणारा आहे, त्यामुळे आम्ही त्याच्यापासून पूर्णपणे विरक्त झालो आहोत."
उद्धरस्व गुरो सर्वान्केशाकर्षेण कूपतः। कस्य देवस्य शरणं गच्छामो ब्राह्मणोत्तम
"गुरुजी, आम्हा सर्वांना या खोल विहिरीतून केसांनी ओढून वर काढा; श्रेष्ठ ब्राह्मण, आम्ही कोणत्या देवतेच्या आश्रयाला जावं?"
दैवतं च प्रपन्नानां प्रकाशय महामते। स्मरणेनोपवासेन ध्यानधारणया तथा
"महामती, जे शरण आले आहेत त्यांच्यासाठी कोणती देवता आहे ते आम्हाला सांगा; स्मरण, उपवास, ध्यान, धारणा यांद्वारेही."
पूजोपहारे च कृते अपवर्गस्तु लभ्यते। विरक्तास्स्म कुटुंबे तु भूयो नात्र यतामहे
"पूजा आणि दान केल्यानेही मुक्ती मिळते; आम्ही घरदारापासून विरक्त झालो आहोत आणि पुन्हा त्यासाठी प्रयत्न करणार नाही."
एवं चैव गुरुश्छन्नस्तैरुक्तो दनुपुंगवैः। चिंतयामास तत्कार्यं कथमेतत्करोम्यहम्
अशा प्रकारे, गुरुच्या रूपात लपून असताना, त्या दानवांच्या प्रमुखांनी त्याला विचारलं; तेव्हा त्याने मनात विचार केला, 'हे काम मी कसं पूर्ण करू?'
कथमेते मया पापाः कर्तव्या नरकौकसः। विडंबनाच्छ्रुतेर्बाह्यास्त्रैलोक्ये हास्यकारिणः
'हे नरकात राहणारे पापी मी कसे हाताळू? हे वेदमार्गाबाहेरचे असून, तीनही लोकांत त्यांची हसण्याचीच पात्रता आहे.'
इत्युक्त्वा धिषणो राजंश्चिन्तयामास केशवम्। तस्य तच्चिंतितं ज्ञात्वा मायामोहं जनार्दनः
असं म्हणून, तो बुद्धिमान राजा केशवाचा विचार करू लागला; त्याचे हे विचार समजून जनार्दनाने एक मोठा मोह निर्माण केला.
समुत्पाद्य ददौ तस्य प्राह चेदं बृहस्पतिम्। मायामोहोयमखिलांस्तान्दैत्यान्मोहयिष्यति
तो मोह निर्माण करून त्याने बृहस्पतीला दिला आणि म्हणाला, "ही सगळी मायामोहाची जाळं त्या दैत्यांना गुंगीत टाकेल."
भवता सहितः सर्वान्वेदमार्गबहिष्कृतान्। एवमादिश्य भगवानंतर्द्धानं जगाम ह
"तुमच्यासह सर्वजण वेदमार्गाबाहेर जातील." असं सांगून भगवान अदृश्य झाले.
तपस्यभिरतान्सोथ मायामोहो गतोऽसुरान्। तेषां समीपमागत्य बृहस्पतिरुवाच ह
ते असुर तपश्चर्येला लागलेले असताना, त्यांना मायामोहाने वेढलं; त्यांच्याजवळ जाऊन बृहस्पती म्हणाले,
अनुग्रहार्थं युष्माकं भक्त्या प्रीतस्त्विहागतः। योगी दिगम्बरो मुण्डो बर्हिपत्रधरो ह्ययम्
"तुमच्या कृपेसाठी आणि भक्तीने मी येथे आलो आहे; हा योगी नग्न आहे, डोक्यावर केस नाहीत आणि तो मोरपिस घालतो."