नानेन कार्यमस्माकं या तु ह्येष यथागतः। सक्रोधमशपत्काव्यो दानवेंद्रान्समागतान्
आमचं त्याच्याशी आता काही देणंघेणं नाही; तो जसा आला तसा जाऊ द्या. मग काव्याने रागाने एकत्र जमलेल्या दानवांना शाप दिला.
त्यक्तो यथाहं युष्माभिस्तथा सर्वांश्चिरादिव। गतश्रीकान्गतप्राणान्पश्येयं दुःखजीविकान्
जसं तुम्ही मला टाकून दिलंत, तसंच मीही तुम्हा सर्वांना दीर्घकाळ दु:खात, ऐश्वर्य आणि प्राण गमावलेलं, पाहू दे.
सुघोरामापदं प्राप्तानचिरादेव सर्वशः। एवमुक्त्वा गतः काव्यो यदृच्छातस्तपोवनम्
लवकरच तुम्हा सर्वांवर भीषण संकट येवो! असं म्हणून काव्य आपल्याच इच्छेनं तपोवनात निघून गेला.
तस्मिन्गते ततः शुक्रे स्थितस्तत्र बृहस्पतिः। पालयन्दानवांस्तत्र किंचित्कालमतिष्ठत
तो गेल्यावर तिथे बृहस्पती शुक्राच्या जागी राहिला आणि काही काळ दानवांचं रक्षण करत राहिला.
ततो बहुतिथे काले अतिक्रांते नरेश्वर। संभूय दानवाः सर्वे पर्यपृछंस्तदा गुरुम्
राजाधिराज, बराच काळ गेल्यावर सर्व दानव एकत्र आले आणि आपल्या गुरूला विचारू लागले.
संसारेस्मिन्नसारे तु किंचिज्ज्ञानं प्रयच्छ नः। येन मोक्षं व्रजामश्च प्रसादात्तव सुव्रत
या निरर्थक संसारात आम्हाला असं काही ज्ञान दे, ज्यामुळे तुझ्या कृपेने आम्ही मुक्ती मिळवू शकू.
ततः सुरगुरुः प्राह काव्यरूपी तदा गुरुः। ममाप्येषा मतिः पूर्वं या युष्माभिरुदाहृता
तेव्हा देवांचा गुरू, जो त्या वेळी काव्याच्या रूपात होता, म्हणाला, 'तुम्ही जी इच्छा बोललीत, तीच पूर्वी माझ्याही मनात आली होती.'
क्षणं कुर्वंतु सहिताश्शुचीभूय समाहिताः। ज्ञानं वक्ष्यामि वो दैत्या अहं वै मोक्षदायि यत्
थोडा वेळ एकत्र राहा, मन शुद्ध करून लक्ष द्या; मी तुम्हा दैत्यांना मुक्ती देणारं ज्ञान सांगतो.
एषा श्रुतिर्वैदिकी या ऋग्यजुःसामसंज्ञिता। वैश्वानरप्रसादात्तु दुःखदा प्राणिनामिह
हीच ती वैदिक वाणी आहे, जी ऋग्वेद, यजुर्वेद आणि सामवेद म्हणून ओळखली जाते; वैश्वानराच्या कृपेने ती इथे जीवांना दु:ख देते.
यज्ञश्राद्धं कृतं क्षुद्रैरैहिकस्वार्थतत्परैः। ये त्वमी वैष्णवा धर्मा ये च रुद्रकृतास्तथा
जे यज्ञ आणि श्राद्ध लहान मनाचे, फक्त या जगातील स्वार्थासाठी करणारे लोक करतात, तसेच वैष्णव धर्म आणि रुद्रांनी घालून दिलेले नियम—
कुधर्मा दारसहितैर्हिंसाप्रायाः कृताहितैः। अर्द्धनारीश्वरो रुद्र कथं मोक्षं गमिष्यति
अर्धनारीश्वर असलेल्या रुद्राने, जेव्हा तो आपल्या पत्नीसमवेत अधर्म, हिंसा आणि वाईट कृत्यांमध्ये गुंततो, तेव्हा त्याला मुक्ती कशी मिळेल?
वृतो भूतगणैर्भूरिभूषितश्चास्थिभिस्तथा। न स्वर्गो नैव मोक्षोत्र लोकाः क्लिश्यंति वै तथा
तो भूतांच्या झुंडीने वेढलेला आहे, आणि अनेक हाडांनी मढवलेला आहे; त्याला ना स्वर्ग मिळतो, ना इथे मुक्ती, उलट सगळे लोक यात त्रासले जातात.
हिंसायामास्थितो विष्णुः कथं मोक्षं गमिष्यति। रजोगुणात्मको ब्रह्मा स्वां सृष्टिमुपजीवति
हिंसेच्या मार्गावर असलेला विष्णू मुक्ती कशी मिळवेल? आणि राजोगुणांनी भरलेला ब्रह्मा आपली सृष्टी चालवतो.
देवर्षयोथ ये चान्ये वैदिकं पक्षमाश्रिताः। हिंसाप्रायाः सदा क्रूरा मांसादाः पापकारिणः
देव, ऋषी आणि जे इतर वैदिक मार्गावर आहेत, ते बहुतेक वेळा हिंसक, नेहमीच क्रूर, मांसाहारी आणि पाप करणारे आहेत.
सुरास्तु मद्यपानेन मांसादा ब्राह्मणास्त्वमी। धर्मेणानेन कः स्वर्गं कथं मोक्षं गमिष्यति
हे देव मद्यपान करतात, हे ब्राह्मण मांस खातात — अशा धर्माने कोणाला स्वर्ग मिळेल, आणि मुक्ती कशी साधता येईल?
यच्च यज्ञादिकं कर्म स्मार्तं श्राद्धादिकं तथा। तत्र नैवापवर्गोस्ति यत्रैषा श्रूयते श्रुतिः
यज्ञ, श्राद्ध यांसारखी जी कर्मे स्मृतिप्रमाणे सांगितली आहेत, त्यात जिथे अशी शिकवण ऐकायला मिळते, तिथे कुठेही मुक्ती नाही.
यज्ञं कृत्वा पशुं हत्वा कृत्वा रुधिरकर्दमम्। यद्येवं गम्यते स्वर्गो नरकः केन गम्यते
जर यज्ञ करून, प्राणी मारून, रक्ताने सांडून स्वर्ग मिळत असेल, तर नरकात कसे जायचे, हे कोण सांगेल?
यदि भुक्तमिहान्येन तृप्तिरन्यस्य जायते। दद्यात्प्रवसतः श्राद्धं न स भोजनमाहरेत्
इथे जर दुसऱ्याने खाल्ल्याने कुणाला तृप्ती मिळत असेल, तर जे दूर आहेत त्यांच्यासाठी श्राद्ध द्यावे, पण स्वतःने ते जेवण घेऊ नये.
आकाशगामिनो विप्राः पतिता मांसभक्षणात्। तेषां न विद्यते स्वर्गो मोक्षो नैवेह दानवाः
आकाशात जाणारे ब्राह्मण मांसभक्षणामुळे पतित झाले; त्यांना, दानवांनो, ना स्वर्ग मिळतो, ना इथे मुक्ती.
जातस्य जीवितं जंतोरिष्टं सर्वस्य जायते। आत्ममांसोपमं मांसं कथं खादेत पंडितः
ज्या प्रत्येक जीवाचा जन्म होतो, त्याला आपले जीवन प्रिय असते; मग ज्ञानी माणूस आपल्या स्वतःच्या मांसासारखे मांस कसे खाऊ शकेल?
योनिजास्तु कथं योनिं सेवंते जंतवस्त्वमी। मैथुनेन कथं स्वर्गं यास्यंते दानवेश्वर। मृद्भस्मना यत्रशुद्धिस्तत्र शुद्धिस्तु का भवेत्
ज्यांचा जन्म गर्भातून झाला, ते पुन्हा गर्भाची सेवा कशी करतात? दानवाधिपती, मैथुनाने स्वर्ग कसा मिळेल? जिथे माती आणि राखेने शुद्धी होते, तिथे खरी शुद्धी कशी असू शकते?
विपरीततमं लोकं पश्य दानव यादृशम्। विण्मूत्रस्य कृतोत्सर्गे शिश्नापाने तु शोधनम्
दानवा, पाहा हा जग कसा उलटा आहे — जिथे विष्ठा आणि मूत्र सोडल्यावर, त्या अंगातून मूत्र पिऊन शुद्धी केली जाते.
भुक्ते वा भोजने राजन्कथं नापानशिश्नयोः
राजा, जेव्हा जेवण घेतले जाते, तेव्हा तोंड आणि मूत्रमार्ग यांची शुद्धी का होत नाही?
क्रियते शोधनं तद्वद्विपरीता स्थितिस्त्वियम्। यत्र प्रक्षालनं प्रोक्तं तत्र तेनैव कुर्वते
जशी तिथे शुद्धी केली जाते, तशीच ही उलटी प्रथा येथे रूढ झाली आहे; जिथे धुण्याची आज्ञा आहे, तिथे तसंच करतात.
तारां बृंहस्पतेर्भार्यां हृत्वा सोमः पुरा गतः। तस्यां जातो बुधः पुत्रो गुरुर्जग्राह तां पुनः
पूर्वी सोमाने बृहस्पतीची पत्नी तारा हिला पळवली; तिच्या पोटी बुध जन्मला, आणि नंतर गुरूने तिला परत घेतले.
गौतमस्य मुनेः पत्नीमहल्यां नाम नामतः। अगृह्णात्तां स्वयं शक्रः पश्य धर्मो यथाविधः
गौतम ऋषीची पत्नी अहल्या हिला, स्वतः इंद्राने घेतले; पाहा, धर्म कसा पाळला जातो.
एतदन्यच्च जगति दृश्यते पापदायकम्। एवंविधो यत्र धर्मः परमार्थो मतस्तु कः
अशा आणि इतरही पापाला कारणीभूत गोष्टी जगात दिसतात; जिथे असा धर्म आहे, तिथे खरा अर्थ काय आहे, तुझे मत काय?
वदस्व त्वं दानवेंद्र वद भूयो वदामि ते। गुरोस्तु गदितं श्रुत्वा परमार्थान्वितं वचः
दानवेंद्र, सांग, पुन्हा सांग, मी तुला सांगतो; गुरूचे जे वचन ऐकलेस, ते खऱ्या अर्थाने युक्त आहे.
जातकौतूहलास्तत्र विविक्तास्तु भवार्णवात्। दानवा ऊचुः। दीक्षयस्व गुरो सर्वान्प्रपन्नान्भक्तितः स्थितान्
ज्यांना आपल्या जन्माबद्दल कुतूहल वाटू लागलं होतं आणि जे संसाराच्या समुद्रापासून दूर झाले होते, त्या दानवांनी म्हटलं, "गुरुजी, जे सर्वजण भक्तीभावाने इथे आले आहेत आणि उभे आहेत, त्यांना कृपया दीक्षा द्या."
येन वै न पुनर्मोहं व्रजामस्तव शासनात्। सुविरक्ताः स्म संसारे शोकमोहप्रदायिनि
"आपल्या आज्ञेने आम्ही पुन्हा कधीच मोहात पडू नये; हा संसार दुःख आणि गोंधळ देणारा आहे, त्यामुळे आम्ही त्याच्यापासून पूर्णपणे विरक्त झालो आहोत."