किमर्थं भवता त्यक्तः कृतश्चान्यः पुरोहितः। देवाचार्यॐगिरःपुत्रएषएवबृहस्पतिः
"तू मला का सोडलंस आणि दुसऱ्याला पुरोहित केलंस? हा अंगिरसपुत्र बृहस्पती, देवांचा आचार्य आहे."
वंचितोसि न संदेहो हितार्थं तु दिवौकसाम्। त्यजस्वैनं महाभाग शत्रुपक्षजयावहम्
"तुला फसवलं गेलं यात शंका नाही, पण ते देवांच्या भल्यासाठीच होतं. महाभागा, शत्रूच्या बाजूला विजय मिळवून देणाऱ्याला सोडून दे."
अनुशिष्यभयाद्यातः पूर्वमेवमहं प्रभो। जलमध्येस्थितः पीतो महादेवेन शंभुना
प्रभो, तुझ्या आज्ञेची भीती वाटून मी आधीच असाच निघून गेलो होतो; मग पाण्यात असताना महादेव शंभूनं मला प्यायलं.
उदरस्थस्य मे जातं साग्रं वर्षशतं किल। उदराच्छुक्ररूपेण शिश्नेनाहं विसर्जितः३०० 1.13.
माझं शंभर वर्षं महादेवानच्या पोटात राहणं झालं; मग त्यांच्या शरीरातून वीर्याच्या रूपानं मी बाहेर पडलो.
वरदः प्राह मां देवश्शुक्रेष्टं त्वं वरं वृणु। मयावृतो वरं राजन्देवदेवः पिनाकधृत्
वर देणारा देव मला म्हणाला, 'तुला वीर्यासंबंधी जो वर हवा आहे तो माग; मी तुझ्यावर खूश आहे. राजन, देवांचा देव, पिनाकधारीनं तुला वर दिला आहे.'
मनसा चिंतिता ह्यर्था मानसे ये स्थिता वराः। भवंतु मयि ते सर्वे प्रसादात्तव शंकर
शंकरा, मनात जे इच्छितं आहे, ज्या इच्छा मनात घर करून राहिल्या आहेत, त्या सर्व तुझ्या कृपेने मला मिळू देत.
एवमस्त्विति देवेन प्रेषितोऽस्मि तवांतिकम्। तावदत्राभवच्चायं पुरोधास्ते बृहस्पतिः
देवानं 'तसं होवो' असं म्हणून मला तुझ्या भेटीसाठी पाठवलं; आणि इथे तोपर्यंत बृहस्पती तुझा पुरोहित झाला.
दृष्टः सत्यं दानवेंद्र मयोक्तं त्वं निशामय। बृहस्पतिस्तदा वाक्यं प्रह्लादं प्रत्यभाषत
दानवेंद्र, मी हे प्रत्यक्ष पाहिलं आणि सत्य सांगितलं आहे, ऐक. त्यानंतर बृहस्पतीनं प्रह्लादाला हे शब्द सांगितले.
नाहमेतं प्रजानामि देवं वा दानवं नरम्। मद्रूपधारिणं राजन्वंचनार्थं तवागतम्
राजा, माझ्या रूपात जो तुझ्याकडे आला आहे, तो देव आहे की दानव की माणूस, मला माहीत नाही; तो फसवण्यासाठी आला आहे.
ततस्ते दानवाः सर्वे साधुसाध्विति वादिनः। पुरोधाः पौर्विको नोस्तु यो वा को वा भवत्विति
मग सर्व दानव म्हणाले, 'छान बोललात! जुना पुरोहित कोण असेल तो जाऊ द्या.'
नानेन कार्यमस्माकं या तु ह्येष यथागतः। सक्रोधमशपत्काव्यो दानवेंद्रान्समागतान्
आमचं त्याच्याशी आता काही देणंघेणं नाही; तो जसा आला तसा जाऊ द्या. मग काव्याने रागाने एकत्र जमलेल्या दानवांना शाप दिला.
त्यक्तो यथाहं युष्माभिस्तथा सर्वांश्चिरादिव। गतश्रीकान्गतप्राणान्पश्येयं दुःखजीविकान्
जसं तुम्ही मला टाकून दिलंत, तसंच मीही तुम्हा सर्वांना दीर्घकाळ दु:खात, ऐश्वर्य आणि प्राण गमावलेलं, पाहू दे.
सुघोरामापदं प्राप्तानचिरादेव सर्वशः। एवमुक्त्वा गतः काव्यो यदृच्छातस्तपोवनम्
लवकरच तुम्हा सर्वांवर भीषण संकट येवो! असं म्हणून काव्य आपल्याच इच्छेनं तपोवनात निघून गेला.
तस्मिन्गते ततः शुक्रे स्थितस्तत्र बृहस्पतिः। पालयन्दानवांस्तत्र किंचित्कालमतिष्ठत
तो गेल्यावर तिथे बृहस्पती शुक्राच्या जागी राहिला आणि काही काळ दानवांचं रक्षण करत राहिला.
ततो बहुतिथे काले अतिक्रांते नरेश्वर। संभूय दानवाः सर्वे पर्यपृछंस्तदा गुरुम्
राजाधिराज, बराच काळ गेल्यावर सर्व दानव एकत्र आले आणि आपल्या गुरूला विचारू लागले.
संसारेस्मिन्नसारे तु किंचिज्ज्ञानं प्रयच्छ नः। येन मोक्षं व्रजामश्च प्रसादात्तव सुव्रत
या निरर्थक संसारात आम्हाला असं काही ज्ञान दे, ज्यामुळे तुझ्या कृपेने आम्ही मुक्ती मिळवू शकू.
ततः सुरगुरुः प्राह काव्यरूपी तदा गुरुः। ममाप्येषा मतिः पूर्वं या युष्माभिरुदाहृता
तेव्हा देवांचा गुरू, जो त्या वेळी काव्याच्या रूपात होता, म्हणाला, 'तुम्ही जी इच्छा बोललीत, तीच पूर्वी माझ्याही मनात आली होती.'
क्षणं कुर्वंतु सहिताश्शुचीभूय समाहिताः। ज्ञानं वक्ष्यामि वो दैत्या अहं वै मोक्षदायि यत्
थोडा वेळ एकत्र राहा, मन शुद्ध करून लक्ष द्या; मी तुम्हा दैत्यांना मुक्ती देणारं ज्ञान सांगतो.
एषा श्रुतिर्वैदिकी या ऋग्यजुःसामसंज्ञिता। वैश्वानरप्रसादात्तु दुःखदा प्राणिनामिह
हीच ती वैदिक वाणी आहे, जी ऋग्वेद, यजुर्वेद आणि सामवेद म्हणून ओळखली जाते; वैश्वानराच्या कृपेने ती इथे जीवांना दु:ख देते.
यज्ञश्राद्धं कृतं क्षुद्रैरैहिकस्वार्थतत्परैः। ये त्वमी वैष्णवा धर्मा ये च रुद्रकृतास्तथा
जे यज्ञ आणि श्राद्ध लहान मनाचे, फक्त या जगातील स्वार्थासाठी करणारे लोक करतात, तसेच वैष्णव धर्म आणि रुद्रांनी घालून दिलेले नियम—
कुधर्मा दारसहितैर्हिंसाप्रायाः कृताहितैः। अर्द्धनारीश्वरो रुद्र कथं मोक्षं गमिष्यति
अर्धनारीश्वर असलेल्या रुद्राने, जेव्हा तो आपल्या पत्नीसमवेत अधर्म, हिंसा आणि वाईट कृत्यांमध्ये गुंततो, तेव्हा त्याला मुक्ती कशी मिळेल?
वृतो भूतगणैर्भूरिभूषितश्चास्थिभिस्तथा। न स्वर्गो नैव मोक्षोत्र लोकाः क्लिश्यंति वै तथा
तो भूतांच्या झुंडीने वेढलेला आहे, आणि अनेक हाडांनी मढवलेला आहे; त्याला ना स्वर्ग मिळतो, ना इथे मुक्ती, उलट सगळे लोक यात त्रासले जातात.
हिंसायामास्थितो विष्णुः कथं मोक्षं गमिष्यति। रजोगुणात्मको ब्रह्मा स्वां सृष्टिमुपजीवति
हिंसेच्या मार्गावर असलेला विष्णू मुक्ती कशी मिळवेल? आणि राजोगुणांनी भरलेला ब्रह्मा आपली सृष्टी चालवतो.
देवर्षयोथ ये चान्ये वैदिकं पक्षमाश्रिताः। हिंसाप्रायाः सदा क्रूरा मांसादाः पापकारिणः
देव, ऋषी आणि जे इतर वैदिक मार्गावर आहेत, ते बहुतेक वेळा हिंसक, नेहमीच क्रूर, मांसाहारी आणि पाप करणारे आहेत.
सुरास्तु मद्यपानेन मांसादा ब्राह्मणास्त्वमी। धर्मेणानेन कः स्वर्गं कथं मोक्षं गमिष्यति
हे देव मद्यपान करतात, हे ब्राह्मण मांस खातात — अशा धर्माने कोणाला स्वर्ग मिळेल, आणि मुक्ती कशी साधता येईल?
यच्च यज्ञादिकं कर्म स्मार्तं श्राद्धादिकं तथा। तत्र नैवापवर्गोस्ति यत्रैषा श्रूयते श्रुतिः
यज्ञ, श्राद्ध यांसारखी जी कर्मे स्मृतिप्रमाणे सांगितली आहेत, त्यात जिथे अशी शिकवण ऐकायला मिळते, तिथे कुठेही मुक्ती नाही.
यज्ञं कृत्वा पशुं हत्वा कृत्वा रुधिरकर्दमम्। यद्येवं गम्यते स्वर्गो नरकः केन गम्यते
जर यज्ञ करून, प्राणी मारून, रक्ताने सांडून स्वर्ग मिळत असेल, तर नरकात कसे जायचे, हे कोण सांगेल?
यदि भुक्तमिहान्येन तृप्तिरन्यस्य जायते। दद्यात्प्रवसतः श्राद्धं न स भोजनमाहरेत्
इथे जर दुसऱ्याने खाल्ल्याने कुणाला तृप्ती मिळत असेल, तर जे दूर आहेत त्यांच्यासाठी श्राद्ध द्यावे, पण स्वतःने ते जेवण घेऊ नये.
आकाशगामिनो विप्राः पतिता मांसभक्षणात्। तेषां न विद्यते स्वर्गो मोक्षो नैवेह दानवाः
आकाशात जाणारे ब्राह्मण मांसभक्षणामुळे पतित झाले; त्यांना, दानवांनो, ना स्वर्ग मिळतो, ना इथे मुक्ती.
जातस्य जीवितं जंतोरिष्टं सर्वस्य जायते। आत्ममांसोपमं मांसं कथं खादेत पंडितः
ज्या प्रत्येक जीवाचा जन्म होतो, त्याला आपले जीवन प्रिय असते; मग ज्ञानी माणूस आपल्या स्वतःच्या मांसासारखे मांस कसे खाऊ शकेल?