स्वरूपधारिणं तत्र दृष्ट्वासीनं बृहस्पतिम्। उवाच वचनं क्रुद्धः किमर्थं त्वमिहागतः
आपल्या मूळ रूपात बसलेला बृहस्पती पाहून तो रागाने म्हणाला, "तू इथे कशासाठी आला आहेस?"
शिष्यान्मोहयसे मे त्वं युक्तं सुरगुरोस्तव। मूढास्ते त्वां न जानंति त्वन्मायामोहिता ध्रुवम्
"तू माझ्या शिष्यांना फसवत आहेस; हे तुझ्यासारख्या देवगुरुलाच शोभून दिसतं. माझे शिष्य तुझ्या मायेमुळे तुला ओळखू शकत नाहीत."
तन्न युक्तं तव ब्रह्मन्परशिष्यप्रधर्षणम्। व्रज त्वं देवलोकं स्वं तिष्ठ धर्ममवाप्स्यसि
"दुसऱ्याचे शिष्य त्रास देणं हे तुझ्यासाठी योग्य नाही, ब्राह्मण. तू आपल्या देवांच्या लोकात जा आणि तिथे राहून धर्म मिळव."
शिष्यो हि मे कचः पूर्वं हतो दानवपुंगवैः। विद्यार्थी तनयो ब्रह्मंस्तवायोग्या गतिस्त्विह
"पूर्वी माझा शिष्य कच दानवांच्या श्रेष्ठांनी मारला होता. तो विद्येचा इच्छुक आणि तुझा मुलगा होता, ब्राह्मण; त्यामुळे तुझं इथे असणं योग्य नाही."
श्रुत्वा तु तस्य तद्वाक्यं स्मितं कृत्वावदद्गुरुः। संति चोराः पृथिव्यां येपरद्रव्यापहारिणः
त्याचं बोलणं ऐकून गुरु हसला आणि म्हणाला, "जगात असे चोर आहेत जे दुसऱ्याचं माल चोरतात."
एवं विधानदृष्टाश्च रूपदेहापहारिणः। वृत्रघातेन चेंद्रस्य ब्रह्महहत्या पुराभवत्
"अशाच प्रकारे, काहीजण दुसऱ्याचं रूप आणि शरीर चोरतात. इंद्राने जेव्हा वृत्राचा वध केला, तेव्हा त्याच्यावर ब्राह्मणहत्येचा दोष आला."
लोकायतिक शास्त्रेण भवता सा तिरस्कृता। जानामि त्वामांगिरसं देवाचार्यं बृहस्पतिम्
"तुझ्या लोकायतिक मताने ती (पाप) लपवली गेली. मी तुला ओळखतो, अंगिरसपुत्र, देवांचा आचार्य बृहस्पती."
मद्रूपधारिणं प्राप्तं सर्वे पश्यत दानवाः। एष वो मोहनायालं प्राप्तो विष्णुविचेष्टितैः
"सर्व दानवांनो, पाहा, हा माझं रूप घेऊन इथे आला आहे! हा फक्त विष्णूच्या युक्तीने तुम्हाला फसवायला आला आहे."
तदेनं शृंखलैर्बद्ध्वा क्षिपेत लवणार्णवे। पुनरेवाब्रवीच्छुक्रः पुरोधायं दिवौकसाम्
"म्हणून त्याला साखळ्यांनी बांधा आणि खारट समुद्रात फेकून द्या." पुन्हा शुक्राने देवांच्या पुरोहिताला सांगितले:
मोहितानूनमेतेन क्षयं यास्यथ दानवाः। भो अहं दानवेंद्रेह वंचितोऽस्मि दुरात्मना
"तुम्हा दानवांना याने नक्कीच फसवलं आहे आणि त्यामुळे तुमचं नाश होईल. दानवांच्या राजांनो, या दुष्टाने मला इथे फसवलं आहे."
किमर्थं भवता त्यक्तः कृतश्चान्यः पुरोहितः। देवाचार्यॐगिरःपुत्रएषएवबृहस्पतिः
"तू मला का सोडलंस आणि दुसऱ्याला पुरोहित केलंस? हा अंगिरसपुत्र बृहस्पती, देवांचा आचार्य आहे."
वंचितोसि न संदेहो हितार्थं तु दिवौकसाम्। त्यजस्वैनं महाभाग शत्रुपक्षजयावहम्
"तुला फसवलं गेलं यात शंका नाही, पण ते देवांच्या भल्यासाठीच होतं. महाभागा, शत्रूच्या बाजूला विजय मिळवून देणाऱ्याला सोडून दे."
अनुशिष्यभयाद्यातः पूर्वमेवमहं प्रभो। जलमध्येस्थितः पीतो महादेवेन शंभुना
प्रभो, तुझ्या आज्ञेची भीती वाटून मी आधीच असाच निघून गेलो होतो; मग पाण्यात असताना महादेव शंभूनं मला प्यायलं.
उदरस्थस्य मे जातं साग्रं वर्षशतं किल। उदराच्छुक्ररूपेण शिश्नेनाहं विसर्जितः३०० 1.13.
माझं शंभर वर्षं महादेवानच्या पोटात राहणं झालं; मग त्यांच्या शरीरातून वीर्याच्या रूपानं मी बाहेर पडलो.
वरदः प्राह मां देवश्शुक्रेष्टं त्वं वरं वृणु। मयावृतो वरं राजन्देवदेवः पिनाकधृत्
वर देणारा देव मला म्हणाला, 'तुला वीर्यासंबंधी जो वर हवा आहे तो माग; मी तुझ्यावर खूश आहे. राजन, देवांचा देव, पिनाकधारीनं तुला वर दिला आहे.'
मनसा चिंतिता ह्यर्था मानसे ये स्थिता वराः। भवंतु मयि ते सर्वे प्रसादात्तव शंकर
शंकरा, मनात जे इच्छितं आहे, ज्या इच्छा मनात घर करून राहिल्या आहेत, त्या सर्व तुझ्या कृपेने मला मिळू देत.
एवमस्त्विति देवेन प्रेषितोऽस्मि तवांतिकम्। तावदत्राभवच्चायं पुरोधास्ते बृहस्पतिः
देवानं 'तसं होवो' असं म्हणून मला तुझ्या भेटीसाठी पाठवलं; आणि इथे तोपर्यंत बृहस्पती तुझा पुरोहित झाला.
दृष्टः सत्यं दानवेंद्र मयोक्तं त्वं निशामय। बृहस्पतिस्तदा वाक्यं प्रह्लादं प्रत्यभाषत
दानवेंद्र, मी हे प्रत्यक्ष पाहिलं आणि सत्य सांगितलं आहे, ऐक. त्यानंतर बृहस्पतीनं प्रह्लादाला हे शब्द सांगितले.
नाहमेतं प्रजानामि देवं वा दानवं नरम्। मद्रूपधारिणं राजन्वंचनार्थं तवागतम्
राजा, माझ्या रूपात जो तुझ्याकडे आला आहे, तो देव आहे की दानव की माणूस, मला माहीत नाही; तो फसवण्यासाठी आला आहे.
ततस्ते दानवाः सर्वे साधुसाध्विति वादिनः। पुरोधाः पौर्विको नोस्तु यो वा को वा भवत्विति
मग सर्व दानव म्हणाले, 'छान बोललात! जुना पुरोहित कोण असेल तो जाऊ द्या.'
नानेन कार्यमस्माकं या तु ह्येष यथागतः। सक्रोधमशपत्काव्यो दानवेंद्रान्समागतान्
आमचं त्याच्याशी आता काही देणंघेणं नाही; तो जसा आला तसा जाऊ द्या. मग काव्याने रागाने एकत्र जमलेल्या दानवांना शाप दिला.
त्यक्तो यथाहं युष्माभिस्तथा सर्वांश्चिरादिव। गतश्रीकान्गतप्राणान्पश्येयं दुःखजीविकान्
जसं तुम्ही मला टाकून दिलंत, तसंच मीही तुम्हा सर्वांना दीर्घकाळ दु:खात, ऐश्वर्य आणि प्राण गमावलेलं, पाहू दे.
सुघोरामापदं प्राप्तानचिरादेव सर्वशः। एवमुक्त्वा गतः काव्यो यदृच्छातस्तपोवनम्
लवकरच तुम्हा सर्वांवर भीषण संकट येवो! असं म्हणून काव्य आपल्याच इच्छेनं तपोवनात निघून गेला.
तस्मिन्गते ततः शुक्रे स्थितस्तत्र बृहस्पतिः। पालयन्दानवांस्तत्र किंचित्कालमतिष्ठत
तो गेल्यावर तिथे बृहस्पती शुक्राच्या जागी राहिला आणि काही काळ दानवांचं रक्षण करत राहिला.
ततो बहुतिथे काले अतिक्रांते नरेश्वर। संभूय दानवाः सर्वे पर्यपृछंस्तदा गुरुम्
राजाधिराज, बराच काळ गेल्यावर सर्व दानव एकत्र आले आणि आपल्या गुरूला विचारू लागले.
संसारेस्मिन्नसारे तु किंचिज्ज्ञानं प्रयच्छ नः। येन मोक्षं व्रजामश्च प्रसादात्तव सुव्रत
या निरर्थक संसारात आम्हाला असं काही ज्ञान दे, ज्यामुळे तुझ्या कृपेने आम्ही मुक्ती मिळवू शकू.
ततः सुरगुरुः प्राह काव्यरूपी तदा गुरुः। ममाप्येषा मतिः पूर्वं या युष्माभिरुदाहृता
तेव्हा देवांचा गुरू, जो त्या वेळी काव्याच्या रूपात होता, म्हणाला, 'तुम्ही जी इच्छा बोललीत, तीच पूर्वी माझ्याही मनात आली होती.'
क्षणं कुर्वंतु सहिताश्शुचीभूय समाहिताः। ज्ञानं वक्ष्यामि वो दैत्या अहं वै मोक्षदायि यत्
थोडा वेळ एकत्र राहा, मन शुद्ध करून लक्ष द्या; मी तुम्हा दैत्यांना मुक्ती देणारं ज्ञान सांगतो.
एषा श्रुतिर्वैदिकी या ऋग्यजुःसामसंज्ञिता। वैश्वानरप्रसादात्तु दुःखदा प्राणिनामिह
हीच ती वैदिक वाणी आहे, जी ऋग्वेद, यजुर्वेद आणि सामवेद म्हणून ओळखली जाते; वैश्वानराच्या कृपेने ती इथे जीवांना दु:ख देते.
यज्ञश्राद्धं कृतं क्षुद्रैरैहिकस्वार्थतत्परैः। ये त्वमी वैष्णवा धर्मा ये च रुद्रकृतास्तथा
जे यज्ञ आणि श्राद्ध लहान मनाचे, फक्त या जगातील स्वार्थासाठी करणारे लोक करतात, तसेच वैष्णव धर्म आणि रुद्रांनी घालून दिलेले नियम—