ततः काव्यस्तु तान्दृष्ट्वा तूर्णं देवैरभिद्रुतान्। रक्षाकार्येण संहृत्य देवेभ्यस्तान्सुरार्दितान्
देवांनी त्यांना पटकन पाठलाग करताना पाहून, कविने त्या असुरांना एकत्र करून, त्यांचं रक्षण करत देवांपासून दूर केलं.
काव्यं दृष्ट्वा स्थितं देवा निर्विशंकास्तु ते जहुः। ततः काव्योनुचिंत्याथ ब्रह्मणो वचनं हितम्
कवि ठाम उभा आहे हे पाहून, देव निश्चिंत होऊन मागे हटले; मग कविने ब्रह्मदेवांनी सांगितलेले हिताचे शब्द आठवले.
तानुवाच ततः काव्यः पूर्ववृत्तमनुस्मरन्। त्रैलोक्यं वो हृतं सर्वं वामनेन त्रिभिः क्रमैः
तेव्हा काव्यांनी मागील घडामोडी आठवून त्यांना सांगितले, "वामनाने आपल्या तीन पावलांनी तुमच्याकडून सर्व त्रैलोक्य हिरावून घेतले आहे."
बलिर्बद्धो हतो जंभो निहतश्च विरोचनः। महासुरा द्वादशसु संग्रामेषु सुरैर्हताः
बळी बांधला गेला आहे, जंभ मरण पावला आहे, विरोचनही मारला गेला आहे; बारा मोठे असुर देवांनी युद्धात पराभूत केले आहेत.
तैस्तैरुपायैर्भूयिष्ठा निहतास्तु प्रधानतः। केचिच्छिष्टाश्च यूयं वै युद्धं नास्तीति मे मतम्
विविध उपायांनी बहुतेक प्रमुख मारले गेले आहेत; आता फक्त काहीजण उरले आहात. माझ्या मते, आता युद्ध उरलेले नाही.
नीतयो वो विधातव्या उपासे कालपर्ययात्। यास्याम्यहं महादेवं मंत्रार्थं विजयावहम्
आता तुम्ही योग्य वेळ येईपर्यंत नीती आणि उपायांचा आधार घ्या. मी विजय मिळवून देणारे मंत्र मिळवण्यासाठी महादेवांकडे जाईन.
अप्रतीपांस्ततो देवान्मंत्रान्प्राप्य महेश्वरात्। योत्स्यामहे पुनर्देवैस्ततः प्राप्स्यथ वै जयम्
महेश्वराकडून अपराजित मंत्र मिळाल्यावर आपण पुन्हा देवांशी लढू; तेव्हा तुम्हाला नक्कीच विजय मिळेल.
ततस्ते कृतसंवादा देवानूचुस्तदासुराः। न्यस्तशस्त्रा वयं सर्वे निःस्सन्नाहा रथैर्विना
त्यानंतर असुरांनी देवांशी संमती दर्शवून म्हटले, "आम्ही सर्वांनी शस्त्र खाली ठेवली आहेत, आम्ही थकलेलो आहोत आणि आमच्याकडे रथही नाहीत."
वयं तपश्चरिष्यामः संवृता वल्कलैस्तथा। देवास्तेषां वचः श्रुत्वा सत्याभिव्याहृतं ततः
"आम्ही आता वल्कल घालून तप करणार आहोत." असुरांचे हे सत्य बोल ऐकून देवांनी त्यांना मान्यता दिली.
ततोन्यवर्तयन्सर्वे विज्वरा मुदिताश्च ते। न्यस्तशस्त्रेषु दैत्येषु विनिवृत्तास्तदा सुराः
मग सर्वजण आनंदी आणि चिंता विरहित झाले; दैत्यांनी शस्त्र खाली ठेवले तेव्हा देवांनीही माघार घेतली.
ततस्तानब्रवीत्काव्य उपाध्वं तपसि स्थिताः। निरुत्सिक्तास्तपोयुक्ताः कालं कार्यार्थसाधकम्
मग काव्यांनी त्यांना सांगितले, "आता तुम्ही सर्वजण एकाग्रतेने आणि मन लावून तप करा, आणि योग्य वेळ येईपर्यंत चिकाटी ठेवा."
पितुराश्रमसंस्था वै मां प्रतीक्षथ दानवाः। तानुद्दिश्यासुरान्काव्यो महादेवं प्रपद्यत
"दानवांनो, माझ्या वडिलांच्या आश्रमात माझी वाट पाहा." असे सांगून काव्यांनी असुरांना सूचना दिली आणि महादेवांकडे गेले.
शुक्र उवाच। मंत्रानिच्छाम्यहं देव येन सन्ति बृहस्पतौ। पराभवाय देवानामसुराणां जयाय च
शुक्र म्हणाले, "देवा, बृहस्पतीकडे असलेले जे मंत्र आहेत, ते मला हवे आहेत, जेणेकरून देवांचा पराभव आणि असुरांचा विजय होईल."
एवमुक्तोब्रवीद्देवो व्रतं त्वं चर भार्गव। पूर्णं वर्षसहस्रं तु कणधूममधः शिराः
तेव्हा देव म्हणाले, "भृगुपुत्रा, तू एक हजार वर्षे डोक्याखाली उभा राहून, फक्त धूर श्वास घेत, कठोर व्रत कर."
यदि पास्यसि भद्रं ते ततो मंत्रानवाप्स्यसि। तथेति समनुज्ञाप्य शुक्रस्तु भृगुनंदनः
"जर तू हे सहन केलेस तर तुला मंत्र मिळतील." भृगुपुत्र शुक्र यांनी हे मान्य केले.
पादौ संस्पृश्य देवस्य बाढमित्यब्रवीद्वचः। व्रतं चराम्यहं देव त्वयादिष्टोद्य वै प्रभो
शुक्रांनी देवाच्या पायांना स्पर्श करून म्हणाले, "ठीक आहे, प्रभो, आजपासून मी तुझ्या आज्ञेप्रमाणे व्रत करीन."
आदिष्टो देवदेवेन कृतवान्भार्गवो मुनिः। तदा तस्मिन्गते शुक्रे असुराणां हिताय वै
देवताधीशाच्या आज्ञेने भृगुपुत्र मुनिने व्रत स्वीकारले. त्यावेळी शुक्र असुरांच्या कल्याणासाठी निघाले.
मंत्रार्थे तनुते काव्यो ब्रह्मचर्यं महेश्वरात्। तद्बुद्ध्वा नीतिपूर्वं वै राजन्यास्तु तदा सुखं
मंत्र मिळवण्यासाठी काव्यांनी महादेवांकडून ब्रह्मचर्य स्वीकारले. हे समजून राजे नीतीने सुखाने राहू लागले.
अस्मिंश्छिद्रे तदामर्षाद्देवास्तानभिदुद्रुवुः। दंशिताः सायुधाः सर्वे बृहस्पतिपुरःसराः
त्या संधीचा फायदा घेऊन, देवांनी रागाने, बृहस्पतीच्या नेतृत्वाखाली, शस्त्रांनी सज्ज होऊन असुरांवर हल्ला केला.
दृष्ट्वा सुरगणा देवान्प्रगृहीतायुधान्पुनः। उत्पेतुस्सहसा सर्वे संत्रस्तास्तान्वचोब्रुवत्
देवांचे सैन्य पुन्हा शस्त्र घेऊन येताना पाहून, सर्व असुर घाबरून उठले आणि त्यांना म्हणाले—
दैत्या ऊचुः। न्यस्तशस्त्रा वयं देवा आचार्ये व्रतमास्थिते। दत्वा भवंतस्त्वभयं संप्राप्ता नो जिघांसया
दैत्यांनी म्हटलं, "देवतांनो, आमचं शस्त्र खाली ठेवलं आहे. आमचे गुरु व्रतस्थ आहेत. तुम्ही आम्हाला अभय दिलं होतं, पण आता आम्हाला मारण्याच्या हेतूने इथे आलात."
अनमर्षा वयं सर्वे त्यक्तशस्त्राश्च संस्थिताः। चीरकृष्णाजिनधरा निष्क्रिया निष्परिग्रहाः
आम्ही सगळे हे सहन करू शकत नाही. आम्ही शस्त्र टाकून इथे उभे आहोत, अंगावर झाडाची साल आणि काळ्या कृष्णमृगाचं कातडं घातलं आहे, काहीही काम नाही, आणि काहीही संपत्ती नाही.
रणे विजेतुं देवांश्च न शक्ष्यामः कथंचन। अयुद्धेन प्रपत्स्यामः शरणं काव्यमातरम्
आता कोणत्याही प्रकारे आम्ही देवांना युद्धात हरवू शकणार नाही. म्हणून युद्ध न करता आम्ही कवीच्या आईच्या आश्रयाला जाऊ.
ज्ञापयामः कृच्छ्रमिदं यावन्नाभ्येति नो गुरुः। निवृत्ते च तथा शुक्रे योत्स्यामो दंशितायुधाः
आपल्या अडचणीची कल्पना तिला देऊया, तोपर्यंत आपले गुरु परत येतील. आणि जेव्हा शुक्र परत येईल, तेव्हा पुन्हा शस्त्र घेऊन लढू.
एवमुक्त्वा च तेन्योन्यं शरणं काव्यमातरम्। प्रापद्यंत ततो भीतास्तेभ्योऽदादभयं तु सा
असं बोलून, ते सगळे एकत्र कवीच्या आईच्या आश्रयाला गेले. ते घाबरलेले होते, तिने त्यांना अभय दिलं.
न भेतव्यं न भेतव्यं भयं त्यजत दानवाः। मत्सन्निधौ वर्त्ततां वो न भीर्भवितुर्महति
ती म्हणाली, "डरू नका, डरू नका, भीती सोडा दानवांनो. माझ्या उपस्थितीत रहा, तुमच्यावर मोठं संकट येणार नाही."
तयाभिरक्षितांस्तांश्च दृष्ट्वा देवास्तदाऽसुरान्। अभिजग्मुः प्रसह्यैतानविचार्य बलाबलम्
ती देवी त्यांना जपते आहे हे पाहून, देवांनी आपली ताकद आणि कमजोरी पाहून जोरात असुरांवर हल्ला केला.
ततस्तान्बध्यमानांस्तु देवैर्दृष्ट्वासुरांस्तदा। देवी क्रुद्धाब्रवीद्देवान्निद्रया मोहयाम्यहम्
तेव्हा देवांनी असुरांना बांधताना पाहून, देवी रागावली आणि देवांना म्हणाली, "आता मी तुम्हा सर्वांना झोपेने गुंग करीन."
संभृत्य सर्वसंभारान्निद्रां सा व्यसृजत्तदा। तस्तंभ देवी च बलाद्योगयुक्ता तपोधना
तिने आपली सर्व शक्ती एकत्र करून झोप सोडली. तप आणि योगाच्या बळावर देवीने त्यांना जागेवरच थांबवलं.
ततस्तं स्तभितं दृष्ट्वा इन्द्रं देवाश्च मूढवत्। प्राद्रवंत ततो भीता इन्द्रं दृष्ट्वा वशीकृतम्
इंद्र असं स्थिर झालेला पाहून, देव गोंधळले. इंद्र वश झालेला पाहून, ते घाबरून पळाले.