कल्याणं चरतस्तस्य शुशोच निम्नगाततः। चिंतयाथ परीतात्मा जगामाथ विनिश्चयम्
तो शुभ कर्म करत असताना, नदी त्याच्यासाठी दुःखी झाली; मग चिंतेने भरून, त्याने एक निश्चित विचार केला.
भूत्वा गच्छाम्यहं नारी यस्यामेवं विधः सुतः। जायेत तस्मादद्याहं भवाम्यस्य सुतप्रदा
'मी स्त्री होऊन त्याच्याकडे जाईन, म्हणजे असा पुत्र जन्मेल; म्हणून आज मी त्याला पुत्र देणारी ठरेन.'
अथ भूत्वा कुमारी सा बिभ्रती परमं वपुः। ज्ञापयामास राजानं तामियेष नृपस्ततः
मग ती अद्वितीय सौंदर्याची कुमारिका होऊन, राजाला कळवले; आणि राजा तिच्यावर मोहित झाला.
अथसानवमेमासिसुषुवेसरितांवरा। पुत्रं सर्वगुणोपेतं बभ्रुं देवावृधात्परम्
ती कुमारिकांमध्ये श्रेष्ठ असून, तिने सर्व गुणांनी युक्त असा बभ्रू नावाचा, देवावृद्धाहून श्रेष्ठ पुत्र जन्मास घातला.
अत्र वंशे पुराणज्ञा ब्रुवंतीति परिश्रुतम्। गुणान्देवावृधस्याथ कीर्त्तयंतो महात्मनः
या वंशात, जे प्राचीन कथा जाणतात, ते महात्मा देवावृद्धाच्या गुणांचे वर्णन करून प्रसिद्ध झाले आहेत.
बभ्रुः श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर्देवावृधः समः। षष्टिः शतं च पुत्राणां सहस्राणि च सप्ततिः
बभ्रू हा मनुष्यात श्रेष्ठ होता, तर देवावृद्ध देवांसारखा होता; त्याला शंभर आणि सत्तर हजार पुत्र होते.
एतेमृतत्वं संप्राप्ता बभ्रोर्देवावृधादपि। यज्ञदानतपोधीमान्ब्रह्मण्यस्सुदृढव्रतः
हे सर्व अमरत्वाला पोहोचले, बभ्रू आणि देवावृद्धाहूनही श्रेष्ठ; ते यज्ञ, दान, तप, ज्ञान, ब्रह्मनिष्ठा आणि दृढ व्रत यांना समर्पित होते.
रूपवांश्च महातेजा भोजोतोमृतकावतीम्। शरकान्तस्य दुहिता सुषुवे चतुरः सुतान्
रूपवान आणि तेजस्वी भोजाने मृतकावती, शरकांताची कन्या, हिला पत्नी म्हणून स्वीकारले आणि तिने त्याला चार पुत्र दिले.
कुकुरं भजमानं च श्यामं कंबलबर्हिषम्। कुकुरस्यात्मजो वृष्टिर्वृष्टेस्तु तनयो धृतिः
कुकुर, भजमान, श्याम आणि कंबलबरिष हे त्याचे पुत्र; कुकुराचा पुत्र वृष्टी, आणि वृष्टीचा पुत्र धृति.
कपोतरोमा तस्यापि तित्तिरिस्तस्य चात्मजः। तस्यासीद्बहुपुत्रस्तु विद्वान्पुत्रो नरिः किल
धृतिचा पुत्र कपोतरोंमा, त्याचा पुत्र तित्तिरी; त्याला अनेक पुत्र झाले, त्यात नरी नावाचा एक विद्वान पुत्र होता.
ख्यायते तस्य नामान्यच्चंदनोदकदुंदुभिः। अस्यासीदभिजित्पुत्रस्ततो जातः पुनर्वसुः
त्याची नावे प्रसिद्ध होती: चंदन, उदक आणि दुंदुभी. अभिजित याला एक मुलगा झाला आणि त्याच्यापासून पुनर्वसु जन्माला आला.
अपुत्रोह्यभिजित्पूर्वमृषिभिः प्रेरितो मुदा। अश्वमेधंतुपुत्रार्थमाजुहावनरोत्तमः
अभिजित याला आधी मूल नव्हते. ऋषींनी आनंदाने त्याला प्रोत्साहित केले. पुत्रप्राप्तीसाठी त्या श्रेष्ठ पुरुषाने अश्वमेध यज्ञ केला.
तस्य मध्ये विचरतः सभामध्यात्समुत्थितः। अन्धस्तु विद्वान्धर्मज्ञो यज्ञदाता पुनर्वसुः
सभेमध्ये फिरत असताना, सभेच्या मध्यभागातून पुनर्वसु उठला. तो आंधळा असला तरी विद्वान, धर्मज्ञ आणि यज्ञ करणारा होता.
तस्यासीत्पुत्रमिथुनं वसोश्चारिजितः किल। आहुकश्चाहुकी चैव ख्याता मतिमतां वर५० 1.13.
पुनर्वसु याला वसु आणि अरिजित ही जुळी मुले होती, असे सांगितले जाते. तसेच आहुक आणि आहुकी, हे दोघेही ज्ञानी लोकांत प्रसिद्ध होते.
इमांश्चोदाहरंत्यत्र श्लोकांश्चातिरसात्मकान्। सोपासंगानुकर्षाणां तनुत्राणां वरूथिनाम्
येथे, असामान्य गुणांच्या, सैन्यप्रमुख आणि रक्षण करणाऱ्यांविषयीचे श्लोक त्यांच्या उपश्लोकांसह सांगितले जातात.
रथानां मेघघोषाणां सहस्राणि दशैव तु। नासत्यवादिनो भोजा नायज्ञा नासहस्रदाः
मेघगर्जनेसारखा आवाज करणाऱ्या दहा हजार रथांचा समूह होता. भोज हे खोटे बोलणारे, यज्ञ न करणारे आणि हजारो दान न देणारे नव्हते.
नाशुचिर्नाप्यविद्वांसो न भोजादधिकोभवत्। आहुकां तमनुप्राप्त इत्येषोन्वय उच्यते
ते अशुद्ध किंवा अज्ञानी नव्हते आणि भोजांपेक्षा कोणीही श्रेष्ठ नव्हता. अशा प्रकारे आहुकांच्या वंशाचे वर्णन केले आहे.
आहुकश्चाप्यवंतीषु स्वसारं चाहुकीं ददौ। आहुकस्यैव दुहिता पुत्रौ द्वौ समसूयत
आहुकाने आपली बहीण आहुकी हिला अवंती प्रदेशात दिले. आहुकाच्या स्वतःच्या मुलीला दोन मुले झाली.
देवकं चोग्रसेनं च देवगर्भसमावुभौ। देवकस्य सुताश्चैव जज्ञिरे त्रिदशोपमाः
देवक आणि उग्रसेन, हे दोघेही दिव्य गर्भातून जन्मले. देवकाच्या मुलांचे जन्मही देवांसारखे भासले.
देववानुपदेवश्च सुदेवो देवरक्षितः। तेषां स्वसारः सप्तैव वसुदेवाय ता ददौ
देववान, उपदेव, सुदेव आणि देवरक्षित, यांच्या सात बहिणी होत्या आणि त्या सर्व वसुदेवाला दिल्या गेल्या.
देवकी श्रुतदेवा च यशोदा च श्रुतिश्रवा। श्रीदेवा चोपदेवा च सुरूपा चेति सप्तमी
देवकी, श्रुतदेवा, यशोदा, श्रुतिश्रवा, श्रीदेवा, उपदेवा आणि सुरूपा—ही सात बहिणी होत.
नवोग्रसेनस्य सुताः कंसस्तेषां च पूर्वजः। न्यग्रोधस्तु सुनामा च कंकः शंकुः सुभूश्च यः
उग्रसेनाचे नऊ पुत्र होते, त्यात कंस सर्वात मोठा होता. न्यग्रोध, सुनामा, कंक, शंकू आणि सुभू हेही त्याचेच पुत्र होते.
अन्यस्तु राष्ट्रपालश्च बद्धमुष्टिः समुष्टिकः। तेषां स्वसारः पंचासन्कंसा कंसवती तथा
इतरांमध्ये राष्ट्रपाल, बद्धमुष्टि आणि समुष्टिक होते. त्यांच्या पाच बहिणी होत्या—कंसा, कंसवती आणि इतर.
सुरभी राष्ट्रपाली च कंका चेति वरांगनाः। उग्रसेनः सहापत्यो व्याख्यातः कुकुरोद्भवः
सुरभी, राष्ट्रपाली आणि कंका—या सर्व श्रेष्ठ स्त्रिया होत्या. उग्रसेन आणि त्याची मुले हे कुकुर वंशातले होते, असे सांगितले आहे.
भजमानस्य पुत्रोभूद्रथिमुख्यो विदूरथः। राजाधिदेवः शूरश्च विदूरथसुतोभवत्
भजमानाचा मुलगा होता रथांचा प्रमुख विदूरथ. राजाधिदेव आणि शूर हे विदूरथाचेच पुत्र होते.
राजाधिदेवस्य सुतौ जज्ञाते वीरसंमतौ। क्षत्रव्रतेतिनिरतौ शोणाश्वः श्वेतवाहनः
राजाधिदेवाचे दोन पुत्र होते, जे वीर म्हणून प्रसिद्ध होते—शोणाश्व आणि श्वेतवाहन, हे दोघेही क्षत्रिय धर्म पाळणारे होते.
शोणाश्वस्य सुताः पंच शूरा रणविशारदाः। शमी च राजशर्मा च निमूर्त्तः शत्रुजिच्छुचिः
शोणाश्वाचे पाच पुत्र होते, जे युद्धात निपुण होते—शमी, राजशर्मा, निमूर्त, शत्रुजित आणि शुचि.
शमीपुत्रः प्रतिक्षत्रः प्रतिक्षत्रस्य चात्मजः। प्रतिक्षत्रसुतो भोजो हृदीकस्तस्य चात्मजः। हृदीकस्याभवन्पुत्रा दश भीमपराक्रमाः
शमीचा मुलगा प्रतिक्षत्र होता. प्रतिक्षत्राचा मुलगा भोज, त्याचा मुलगा हृदीक. हृदीकाचे दहा पुत्र होते, जे अत्यंत पराक्रमी होते.
कृतवर्माग्रजस्तेषां शतधन्वा च सत्तमः। देवार्हश्च सुभानुश्च भीषणश्च महाबलः
त्यांच्यात कृतवर्मा हा मोठा होता, आणि शतधन्वा हा श्रेष्ठ होता. देवर्ह, सुभानु आणि भीषण हे तिघेही मोठ्या बळाचे होते.
अजातश्च विजातश्च करकश्च करंधमः। देवार्हस्य सुतो विद्वान्जज्ञे कंबलबर्हिषः
अजात, विजात, करक आणि करंधम हे होते. देवर्हाचा विद्वान मुलगा कंबलबरिष याचा जन्म झाला.