देवगर्भसमो जज्ञे देवक्षत्रस्य नंदनः। मधुर्नाममहातेजा मधोः कुरुवशः स्मृतः
देवक्षत्राचा पुत्र देवांसारखा तेजस्वी मधुर जन्माला आला; मधुराचा पुत्र मधु, जो कुरुवंशाचा मानला जातो.
आसीत्कुरुवशात्पुत्रः पुरुहोत्रः प्रतापवान्। अंशुर्जज्ञेथ वैदर्भ्यां द्रवंत्यां पुरुहोत्रतः
कुरुवंशातून प्रतापी पुरुहोत्र जन्माला आला; पुरुहोत्र आणि विदर्भाची कन्या द्रवंत यांच्या मिलनातून अंशु जन्मास आला.
वेत्रकी त्वभवद्भार्या अंशोस्तस्यां व्यजायत। सात्वतः सत्वसंपन्नः सात्वतान्कीर्तिवर्द्धनः
वेत्रकी ही अंशाची पत्नी झाली आणि तिच्या पोटी सात्वत नावाचा, उत्तम गुणांनी युक्त, सात्वतांची कीर्ती वाढवणारा पुत्र जन्माला आला.
इमां विसृष्टिं विज्ञाय ज्यामघस्य महात्मनः। प्रजावानेति सायुज्यं राज्ञः सोमस्य धीमतः
महात्मा ज्यामघ यांची ही वंशपरंपरा समजून घे, कारण त्याला अनेक संतती झाली आणि तो बुद्धिमान राजा सोमाशी एकरूप झाला.
सात्वतान्सत्वसंपन्ना कौसल्या सुषुवे सुतान्। तेषां सर्गाश्च चत्वारो विस्तरेणैव तान्शृणु
कौसल्या हिने सात्वतासाठी सर्व गुणांनी युक्त असे पुत्र जन्मास घातले; आता त्यांच्या चार वंशांची सविस्तर माहिती ऐक.
भजमानस्य सृंजय्यां भाजनामा सुतोभवत्। सृंजयस्य सुतायां तु भाजकास्तु ततोभवन्
भजमानाला सृंजया पासून भाजन नावाचा पुत्र झाला; आणि सृंजयाच्या कन्येपासून भजक नावाचे पुत्र जन्मले.
तस्य भाजस्य भार्ये द्वे सुषुवाते सुतान्बहून्। नेमिं चकृकणं चैव वृष्णिं परपुरंजयं
त्या भाजनाच्या दोन पत्नी होत्या, दोघींनीही त्याला अनेक पुत्र दिले—नेमि, चक्रकण, वृष्णि आणि परपुरंजय.
ते भाजकाः स्मृता यस्माद्भजमानाद्वि जज्ञिरे। देवावृधः पृथुर्नाम मधूनां मित्रवर्द्धनः
भजमानापासून जन्मलेल्यांना भजक असे ओळखतात; त्यांच्यातून देवावृद्ध, पृथु नावाचा आणि मधूंमध्ये मित्रवर्धन हे जन्मले.
अपुत्रस्त्वभवद्राजा चचार परमं तपः। पुत्रः सर्वगुणोपेतो मम भूयादिति स्पृहन्
राजाला पुत्र नव्हता, म्हणून त्याने कठोर तप केला, 'माझ्या पोटी सर्व गुणांनी युक्त पुत्र जन्मावा' अशी इच्छा धरली.
संयोज्य कृष्णमेवाथ पर्णाशाया जलं स्पृशन्। सा तोयस्पर्शनात्तस्य सांनिध्यं निम्नगा ह्यगात्
नंतर कृष्णासोबत एकत्र येऊन, पर्णाश्रमात पाण्याचा स्पर्श करताच, त्या पाण्याच्या स्पर्शाने नदी त्याच्या सान्निध्यात आली.
कल्याणं चरतस्तस्य शुशोच निम्नगाततः। चिंतयाथ परीतात्मा जगामाथ विनिश्चयम्
तो शुभ कर्म करत असताना, नदी त्याच्यासाठी दुःखी झाली; मग चिंतेने भरून, त्याने एक निश्चित विचार केला.
भूत्वा गच्छाम्यहं नारी यस्यामेवं विधः सुतः। जायेत तस्मादद्याहं भवाम्यस्य सुतप्रदा
'मी स्त्री होऊन त्याच्याकडे जाईन, म्हणजे असा पुत्र जन्मेल; म्हणून आज मी त्याला पुत्र देणारी ठरेन.'
अथ भूत्वा कुमारी सा बिभ्रती परमं वपुः। ज्ञापयामास राजानं तामियेष नृपस्ततः
मग ती अद्वितीय सौंदर्याची कुमारिका होऊन, राजाला कळवले; आणि राजा तिच्यावर मोहित झाला.
अथसानवमेमासिसुषुवेसरितांवरा। पुत्रं सर्वगुणोपेतं बभ्रुं देवावृधात्परम्
ती कुमारिकांमध्ये श्रेष्ठ असून, तिने सर्व गुणांनी युक्त असा बभ्रू नावाचा, देवावृद्धाहून श्रेष्ठ पुत्र जन्मास घातला.
अत्र वंशे पुराणज्ञा ब्रुवंतीति परिश्रुतम्। गुणान्देवावृधस्याथ कीर्त्तयंतो महात्मनः
या वंशात, जे प्राचीन कथा जाणतात, ते महात्मा देवावृद्धाच्या गुणांचे वर्णन करून प्रसिद्ध झाले आहेत.
बभ्रुः श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर्देवावृधः समः। षष्टिः शतं च पुत्राणां सहस्राणि च सप्ततिः
बभ्रू हा मनुष्यात श्रेष्ठ होता, तर देवावृद्ध देवांसारखा होता; त्याला शंभर आणि सत्तर हजार पुत्र होते.
एतेमृतत्वं संप्राप्ता बभ्रोर्देवावृधादपि। यज्ञदानतपोधीमान्ब्रह्मण्यस्सुदृढव्रतः
हे सर्व अमरत्वाला पोहोचले, बभ्रू आणि देवावृद्धाहूनही श्रेष्ठ; ते यज्ञ, दान, तप, ज्ञान, ब्रह्मनिष्ठा आणि दृढ व्रत यांना समर्पित होते.
रूपवांश्च महातेजा भोजोतोमृतकावतीम्। शरकान्तस्य दुहिता सुषुवे चतुरः सुतान्
रूपवान आणि तेजस्वी भोजाने मृतकावती, शरकांताची कन्या, हिला पत्नी म्हणून स्वीकारले आणि तिने त्याला चार पुत्र दिले.
कुकुरं भजमानं च श्यामं कंबलबर्हिषम्। कुकुरस्यात्मजो वृष्टिर्वृष्टेस्तु तनयो धृतिः
कुकुर, भजमान, श्याम आणि कंबलबरिष हे त्याचे पुत्र; कुकुराचा पुत्र वृष्टी, आणि वृष्टीचा पुत्र धृति.
कपोतरोमा तस्यापि तित्तिरिस्तस्य चात्मजः। तस्यासीद्बहुपुत्रस्तु विद्वान्पुत्रो नरिः किल
धृतिचा पुत्र कपोतरोंमा, त्याचा पुत्र तित्तिरी; त्याला अनेक पुत्र झाले, त्यात नरी नावाचा एक विद्वान पुत्र होता.
ख्यायते तस्य नामान्यच्चंदनोदकदुंदुभिः। अस्यासीदभिजित्पुत्रस्ततो जातः पुनर्वसुः
त्याची नावे प्रसिद्ध होती: चंदन, उदक आणि दुंदुभी. अभिजित याला एक मुलगा झाला आणि त्याच्यापासून पुनर्वसु जन्माला आला.
अपुत्रोह्यभिजित्पूर्वमृषिभिः प्रेरितो मुदा। अश्वमेधंतुपुत्रार्थमाजुहावनरोत्तमः
अभिजित याला आधी मूल नव्हते. ऋषींनी आनंदाने त्याला प्रोत्साहित केले. पुत्रप्राप्तीसाठी त्या श्रेष्ठ पुरुषाने अश्वमेध यज्ञ केला.
तस्य मध्ये विचरतः सभामध्यात्समुत्थितः। अन्धस्तु विद्वान्धर्मज्ञो यज्ञदाता पुनर्वसुः
सभेमध्ये फिरत असताना, सभेच्या मध्यभागातून पुनर्वसु उठला. तो आंधळा असला तरी विद्वान, धर्मज्ञ आणि यज्ञ करणारा होता.
तस्यासीत्पुत्रमिथुनं वसोश्चारिजितः किल। आहुकश्चाहुकी चैव ख्याता मतिमतां वर५० 1.13.
पुनर्वसु याला वसु आणि अरिजित ही जुळी मुले होती, असे सांगितले जाते. तसेच आहुक आणि आहुकी, हे दोघेही ज्ञानी लोकांत प्रसिद्ध होते.
इमांश्चोदाहरंत्यत्र श्लोकांश्चातिरसात्मकान्। सोपासंगानुकर्षाणां तनुत्राणां वरूथिनाम्
येथे, असामान्य गुणांच्या, सैन्यप्रमुख आणि रक्षण करणाऱ्यांविषयीचे श्लोक त्यांच्या उपश्लोकांसह सांगितले जातात.
रथानां मेघघोषाणां सहस्राणि दशैव तु। नासत्यवादिनो भोजा नायज्ञा नासहस्रदाः
मेघगर्जनेसारखा आवाज करणाऱ्या दहा हजार रथांचा समूह होता. भोज हे खोटे बोलणारे, यज्ञ न करणारे आणि हजारो दान न देणारे नव्हते.
नाशुचिर्नाप्यविद्वांसो न भोजादधिकोभवत्। आहुकां तमनुप्राप्त इत्येषोन्वय उच्यते
ते अशुद्ध किंवा अज्ञानी नव्हते आणि भोजांपेक्षा कोणीही श्रेष्ठ नव्हता. अशा प्रकारे आहुकांच्या वंशाचे वर्णन केले आहे.
आहुकश्चाप्यवंतीषु स्वसारं चाहुकीं ददौ। आहुकस्यैव दुहिता पुत्रौ द्वौ समसूयत
आहुकाने आपली बहीण आहुकी हिला अवंती प्रदेशात दिले. आहुकाच्या स्वतःच्या मुलीला दोन मुले झाली.
देवकं चोग्रसेनं च देवगर्भसमावुभौ। देवकस्य सुताश्चैव जज्ञिरे त्रिदशोपमाः
देवक आणि उग्रसेन, हे दोघेही दिव्य गर्भातून जन्मले. देवकाच्या मुलांचे जन्मही देवांसारखे भासले.
देववानुपदेवश्च सुदेवो देवरक्षितः। तेषां स्वसारः सप्तैव वसुदेवाय ता ददौ
देववान, उपदेव, सुदेव आणि देवरक्षित, यांच्या सात बहिणी होत्या आणि त्या सर्व वसुदेवाला दिल्या गेल्या.