तथा द्रुह्यमणं पूरुं शर्मिष्ठाजनयत्सुतान्। यदुः पूरूश्च भरतस्ते वै वंशविवर्द्धनाः
शर्मिष्ठेने दुसरा आणि पुरू या दोघांना पुत्र दिले. यदु आणि पुरू, हे दोघेही, हे भरत, आपल्या वंशाचे वाढ करणारे ठरले.
पूरोर्वंशं प्रवक्ष्यामि यत्र जातोसि पार्थिव। यदोस्तु यादवा जाता यत्र तौ बलकेशवौ
राजा, आता मी पुरूच्या वंशाची कथा सांगतो, ज्यात तू जन्मला आहेस. यदुच्या वंशातून यादव झाले, ज्यात बलराम आणि केशव हे दोघे होते.
भारावतारणार्थाय पांडवानां हिताय च। यदोः पुत्रा बभूवुश्च पंच देवसुतोपमाः
पृथ्वीवरील भार हलका करण्यासाठी आणि पांडवांच्या कल्याणासाठी, यदुला देवपुत्रांसारखे पाच पुत्र झाले.
सहस्रजित्तथा ज्येष्ठः क्रोष्टा नीलोञ्जिको रघुः। सहस्रजितो दायादः शतजिन्नाम पार्थिवः
सहस्रजित हा ज्येष्ठ, त्यानंतर क्रोष्ठ, नील, अंजिक आणि रघु हे होते. सहस्रजितचा वारस शतजित नावाचा राजा होता.
शतजितश्च दायादास्त्रयः परमधार्मिकाः। हैहयश्च हयश्चैव तथा तालहयश्च यः१०० 1.12.
शतजितचे तीन धर्मशील वारस होते – हैहय, हय आणि तालहय.
हैहयस्य तु दायादो धर्मनेत्रः प्रतिश्रुतः। धर्मनेत्रस्य कुंतिस्तु संहतस्तस्य चात्मजः
हैहयाचा सुप्रसिद्ध धर्मशील पुत्र धर्मनेत्र, त्याचा पुत्र कुंती आणि त्याचा पुत्र संहत.
संहतस्य तु दायादो महिष्मान्नाम पार्थिवः। आसीन्महिष्मतः पुत्रो भद्रसेनः प्रतापवान्
संहताचा वारस महिष्मान नावाचा राजा होता. महिष्मानचा पुत्र प्रतापी भद्रसेन.
वाराणस्यामभूद्राजा कथितः पूर्वमेव हि। भद्रसेनस्य पुत्रस्तु दुर्दमो नाम धार्मिकः
पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे, वाराणसीत एक राजा होता. भद्रसेनाचा पुत्र धर्मात्मा दुर्दम.
दुर्दमस्य सुतो भीमो धनको नाम वीर्यवान्। धनकस्य सुता ह्यासन्चत्वारो लोकविश्रुताः
दुर्दमाचा पुत्र भीम, ज्याला धनक म्हणत, तो अतिशय पराक्रमी होता. धनकाचे चार पुत्र जगभर प्रसिद्ध होते.
कृताग्निः कृतवीर्यश्च कृतधर्मा तथैव च। कृतौजाश्च चतुर्थोभूत्कृतवीर्याच्च सोर्जुनः
कृताग्नि, कृतवीर्य, कृतधर्म आणि कृतौज हे चार. कृतवीर्यापासून अर्जुन उत्पन्न झाला.
जातो बाहुसहस्रेण सप्तद्वीपेश्वरो नृपः। वर्षायुतं तपस्तेपे दुश्चरं पृथिवीपतिः
तो अर्जुन हजार हातांनी जन्मला, सात द्वीपांचा स्वामी राजा झाला. त्या राजाने दहा हजार वर्षे कठोर तप केले.
दत्तमाराधयामास कार्त्तवीर्योत्रिसंभवम्। तस्मै दत्तो वरान्प्रादाच्चतुरः पुरुषोत्तमः
त्याने कार्तवीर्य वंशातील दत्तात्रेयाची भक्ती केली. दत्तात्रेय, श्रेष्ठ पुरुष, त्याला चार वर दिले.
पूर्वं बाहुसहस्रं तु स वव्रे राजसत्तमः। अधर्मं ध्यायमानस्य भीतिश्चापि निवारणम्
त्या उत्तम राजाने आधी हजार हात मागितले; तसेच अधर्माचा विचार करताना भीती दूर व्हावी, हा वर मागितला.
युद्धेन पृथिवीं जित्वा धर्मेणावाप्य वै बलम्। संग्रामे वर्तमानस्य वधश्चैवाधिकाद्भवेत्
युद्धाने पृथ्वी जिंकून, धर्माने बळ मिळवून, युद्धात असताना स्वतःपेक्षा श्रेष्ठ असलेल्यांचा वध करण्याची शक्ती त्याला मिळाली.
एतेनेयं वसुमती सप्तद्वीपा सपत्तना। सप्तोदधि परिक्षिप्ता क्षात्रेण विधिना जिता
यामुळे सात द्वीपांनी व नगरांनी युक्त, सात समुद्रांनी वेढलेली ही पृथ्वी क्षत्रिय धर्माने जिंकली गेली.
जज्ञे बाहुसहस्रं च इच्छतस्तस्य धीमतः। सर्वे यज्ञा महाबाहोस्तस्यासन्भूरिदक्षिणाः
त्या बुद्धिमानाने इच्छा केल्यावर त्याला हजार हात लाभले. त्या महाबाहूच्या सर्व यज्ञांत विपुल दान दिले गेले.
सर्वे कांचनयूपास्ते सर्वे कांचनवेदिकाः। सर्वे देवैश्च संप्राप्ता विमानस्थैरलंकृतैः
सर्व यज्ञस्तंभ सोन्याचे, सर्व वेदिका सोन्याच्या; सर्व देव आपापल्या विमानांतून, अलंकारांनी सजून आले.
गंधर्वैरप्सरोभिश्च नित्यमेवापि सेविताः। यस्य यज्ञे जगौ गाथा गंधंर्वो नारदस्तथा
त्याच्या यज्ञात नेहमीच गंधर्व व अप्सरा उपस्थित असत. त्या यज्ञात गंधर्व नारद गीते गात असे.
यज्ञैर्दानैस्तपोभिश्च विक्रमेण श्रुतेन च। सप्तद्वीपाननुचरन्वेगेन पवनोपमः
त्याने यज्ञ, दान, तप, शौर्य आणि विद्या यांच्या जोरावर, वाऱ्यासारख्या वेगाने सातही द्वीप फिरून पाहिले.
पंचाशीतिसहस्राणि वर्षाणां च नराधिपः। सप्तद्वीपपृथिव्याश्च चक्रवर्ती बभूव ह
त्या राजाने पंच्याऐंशी हजार वर्षे सातही द्वीपांची पृथ्वी साम्राज्य करून राज्य केले.
स एव पशुपालोभूत्क्षेत्रपालः स एव हि। स एव वृष्ट्या पर्जन्यो योगित्वादर्जुनोभवत्
तोच गुरे राखणारा, तोच शेतरक्षक, आणि पावसाशी एकरूप होऊन तो अर्जुन झाला, जसा पर्जन्य असतो.
योसौ बाहुसहस्रेण ज्याघातकठिनत्वचा। भाति रश्मिसहस्रेण शारदेनेव भास्करः
ज्याच्या हातात धनुष्याच्या प्रत्यंचेने कातडी कठीण झाली, असे हजार हात असलेला तो, शरद ऋतूच्या सूर्याप्रमाणे हजार किरणांनी तेजस्वी दिसतो.
एष नाम मनुष्येषु माहिष्मत्यां महाद्युतिः। एष वेगं समुद्रस्य प्रावृट्काले भजेत वै
माणसांत महिष्मती नगरीत हा तेजस्वी पुरुष पावसाळ्यातील समुद्रासारखा वेगवान आहे.
क्रीडते स्वसुखा ये विप्रतिस्रोतो महीपतिः। ललनाः क्रीडता तेन प्रतिबद्धोर्मिमालिनी
राजा आपल्या आनंदात विरंगुळा घेतो, विरुद्ध प्रवाहात खेळतो; त्याच्या खेळामुळे फेसाळलेल्या लाटा बांधल्या गेल्यासारख्या दिसतात.
ऊर्मिभ्रुकुटिमाला सा शंकिताभ्येति नर्मदा। एष एव मनोर्वंशे त्ववगाहेन्महार्णवम्
लाटांच्या भुवया जणू रागावलेल्या माळेसारख्या झाल्या की, नर्मदा सावधपणे पुढे येते; मनूच्या वंशातला हाच एक मोठ्या समुद्रात उतरतो.
करेणोद्धृत्य वेगं तु कामिनीप्रीणनेन तु। तस्य बाहुसहस्रेण क्षोभ्यमाणे महोदधौ
त्याने हाताने वेग उचलला, प्रियेला आनंद दिला, आणि त्याच्या हजार हातांनी मोठा समुद्र ढवळून गेला.
भवंति लीना निश्चेष्टाः पातालस्था महासुराः। तदूरुक्षोभचकिता अमृतोत्पादशंकिताः
त्याच्या पायांच्या हालचालीने घाबरून पाताळातील मोठे दैत्य गप्प आणि बुडून जातात, अमृत निर्माण होईल या भीतीने.
नता निश्चलमूर्द्धानो भवंति च महोरगाः। एष धन्वी च चिक्षेप रावणं प्रति सायकान्
मोठे सर्प वाकून, स्थिर डोक्यांनी राहतात; हाच धनुर्धारी रावणावर बाण सोडतो.
एष धन्वी धनुर्गृह्य उत्सिक्तं पंचभिः शरैः। लंकेशं मोहयित्वा तु सबलं रावणं बलात्
हा धनुर्धारी धनुष्य घेऊन, पाच बाणांनी लंकेच्या राजाला गोंधळवतो आणि रावण व त्याच्या सैन्याला जिंकतो.
निर्जित्य बद्ध्वा त्वानीय माहिष्मत्याम्बबंध तम्। ततो गतोहं तस्याग्रे अर्जुनं संप्रसादयन्
त्याने जिंकून, बांधून, त्याला महिष्मतीत आणून कैद केले; मग मी त्याच्यासमोर जाऊन अर्जुनाला शांत केले.