अंगारकं च विख्यातमात्मदर्शमलंबुषम्। वत्सव्रातेश्वरं तद्वत्तथागोकामुखं परम्
अंगारक हे प्रसिद्ध तीर्थ, आत्मदर्श आणि अलंबुष; तसेच वत्सव्राटेश्वर आणि श्रेष्ठ गोकामुख.
गोवर्द्धनं हरिश्चंद्रं पुरश्चन्द्रं पृथूदकम्। सहस्राक्षं हिरण्याक्षं तथा च कदलीनदी
गोवर्धन, हरिश्चंद्र, पुरचंद्र, पृथूदक; सहस्राक्ष, हिरण्याक्ष आणि कदलीनदी.
नामधेयानि च तथा तथा सौमित्रिसंगतम्। इंद्रनीलं महानादं तथा च प्रियमेलकम्
सौमित्रसंगत, इंद्रनील, महानाद आणि प्रियमेलक अशी नावेही आहेत.
एतान्यपि सदा श्राद्धे प्रशस्तान्यधिकानि च। एतेषु सर्वदेवानां सांनिध्यं पठ्यते यतः
ही सर्व स्थळे श्राद्धासाठी नेहमीच प्रशंसित आणि विशेष मानली जातात; कारण येथे सर्व देवतांचे सान्निध्य आहे असे सांगितले जाते.
दानमेतेषु सर्वेषु भवेत्कोटिशताधिकम्। बाहुदा च नदी पुण्या तथा सिद्धवटं शुभम्
या सर्व ठिकाणी दान केल्यास शंभर कोटी पटीने अधिक फळ मिळते; बाहुदा ही पुण्यनदी आणि शुभ सिद्धवट.
तीर्थं पाशुपतं चैव नदी पर्यटिका तथा। श्राद्धमेतेषु सर्वेषु दत्तं कोटिशतोत्तरम्
पाशुपत हे तीर्थ आणि पर्यटिका ही नदी; या सर्व ठिकाणी पितरांसाठी दिलेले दान शंभर कोटी पटीने फळ देते.
तथैव पंचतीर्थं च यत्र गोदावरी नदी। युता लिंगसहस्रेण सव्येतर जलावहा
त्याचप्रमाणे, जिथे गोदावरी नदी उजव्या आणि डाव्या प्रवाहांनी वाहते, तिथे पाचतीर्थ आहे, आणि तिथे हजार लिंगे आहेत.
जामदग्न्यस्य तत्तीर्थं मोदायतनमुत्तमम्। प्रतीकस्य भयात्सिद्धा यत्र गोदावरी नदी
ते जामदग्नीचे तीर्थ आहे, जे अत्यंत आनंदाचे स्थान मानले जाते. तिथे प्रतिक या राक्षसाच्या भीतीने गोदावरी नदी सिद्ध झाली.
तीर्थं तद्धव्यकव्यानामप्सरोगणसंयुतम्। श्राद्धाग्नि दानकार्यं च तत्र कोटिशताधिकम्
ते दैवत आणि पितरांसाठीचे तीर्थ आहे, जिथे अप्सरांचा समूह असतो. तिथे श्राद्ध आणि दान केल्यास कोट्यवधी पटीने फळ मिळते.
तथा सहस्रलिंगं च राघवेश्वरमुत्तमम्। सेन्द्रकाला नदी पुण्या तत्र शक्रो गतः पुरा५० 1.11.
त्याचप्रमाणे, तिथे हजार लिंगांचे, श्रेष्ठ राघवेश्वराचे स्थान आहे. तिथे पुण्यवान सेन्द्रकाळा नदी वाहते, जिथे पूर्वी इंद्र गेला होता.
निहत्य नमुचिं मित्रं तपसा स्वर्गमाप्तवान्। तत्र दत्तं नरैः श्राद्धमनंतफलदं भवेत्
इंद्राने तप करून आपला शत्रू नमुचि याचा वध केला आणि स्वर्ग प्राप्त केला. तिथे मनुष्यांनी केलेले श्राद्ध अनंत फळ देणारे होते.
पुष्करं नाम वै तीर्थं शालग्रामं तथैव च। शोणपातश्च विख्यातो यत्र वैश्वानराशयः
तिथे पुष्कर नावाचे तीर्थ आहे आणि शालग्राम देखील आहे. तसेच, प्रसिद्ध शोनपात आहे, जिथे वैश्वानर ऋषी वास करतात.
तीर्थं सारस्वतं चैव स्वामितीर्थं तथैव च। मलंदरा नदी पुण्या कौशिकी चंद्रका तथा
तिथे सारस्वत तीर्थ आणि स्वामीतीर्थ आहे. पुण्यवान मलंदर नदी, कौशिकी आणि चंद्रका देखील आहेत.
विदर्भा चाथ वेगा च पयोष्णी प्राङ्मुखा परा। कावेरी चोत्तरांगा च तथा जालंधरो गिरिः
विदर्भ, वेगवान वेगा नदी, पूर्वेकडे वाहणारी पयोष्णी, कावेरी, उत्तरांगा आणि जालंधर पर्वत हेही तिथे आहेत.
एतेषु श्राद्धतीर्थेषु श्राद्धमानंत्यमश्नुते। लोहदंडं तथा तीर्थं चित्रकूटस्तथैव च
या सर्व श्राद्धासाठीच्या तीर्थांमध्ये श्राद्ध केल्याने श्रेष्ठ फळ मिळते. लोखंडाचा दंड तीर्थ आणि चित्रकूट देखील तितकेच पवित्र आहेत.
दिव्यं सर्वत्र गंगायास्तथा नद्यास्तटं शुभम्। कुब्जाम्रकं तथा तीर्थमुर्वशीपुलिनं तथा
सर्वत्र गंगेच्या आणि इतर पुण्यवान नद्यांच्या काठावर दिव्यत्व आहे. कुब्जाम्रक आणि उर्वशीपुलिन ही तीर्थस्थानेही पवित्र आहेत.
संसारमोचनं तीर्थं तथैव ऋणमोचनम्। एतेषु पितृतीर्थेषु श्राद्धमानंत्यमश्नुते
संसरातून मुक्त करणारे तीर्थ आणि ऋणातून सोडवणारे तीर्थही तिथे आहेत. या पितृतीर्थांमध्ये श्राद्ध केल्याने श्रेष्ठ फळ मिळते.
अट्टहासं तथा तीर्थं गौतमेश्वरमेव च। तथा वसिष्ठतीर्थं च भारतं च ततः परम्
अट्टहास नावाचे तीर्थ, गौतमेश्वर, तसेच वसिष्ठतीर्थ आणि त्यानंतर भारत हेही तिथे आहेत.
ब्रह्मावर्तं कुशावर्तं हंसतीर्थं तथैव च। पिंडारकं च विख्यातं शंखोद्धारं तथैव च
ब्रह्मावर्त, कुशावर्त, हंसतीर्थ, प्रसिद्ध पिंडारक आणि शंखोद्धार ही तीर्थस्थानेही तिथे आहेत.
भांडेश्वरं बिल्वकं च नीलपर्वतमेव च। तथा च बदरीतीर्थं सर्वतीर्थेश्वरेश्वरम्
भांडेश्वर, बिल्वक, नीलपर्वत, बदरीतीर्थ आणि सर्वतीर्थेश्वर हेही तिथे आहेत.
वसुधाराह्वयं तीर्थं रामतीर्थं तथैव च। जयंती विजया चैव शुक्लतीर्थं तथैव च
वसुधारा नावाचे तीर्थ, रामतीर्थ, जयंती, विजय आणि शुक्लतीर्थ हीही तीर्थस्थाने तिथे आहेत.
एषु श्राद्धप्रदातारः प्रयांति परमं पदम्। तीर्थं मातृगृहं नाम करवीरपुरं तथा
या सर्व ठिकाणी श्राद्ध करणारे लोक परमपद प्राप्त करतात. मातृगृह नावाचे तीर्थ आणि करवीरपूरही तिथे आहे.
सप्तगोदावरीनाम सर्वतीर्थेश्वरेश्वरम्। तत्र श्राद्धं प्रदातव्यमनंतफलमीप्सुभिः
सप्तगोदावरी नावाचे तीर्थ, सर्वतीर्थांचा स्वामी, तिथे आहे. अनंत फळ हवे असणाऱ्यांनी तिथे श्राद्ध करावे.
कीकटेषु गया पुण्या पुण्यं राजगृहं वनम्। च्यवनस्याश्रमं पुण्यं नदी पुण्या पुनःपुना
कीकट प्रदेशात पुण्यवान गया आहे, तसेच राजगृहाचे पवित्र वन आहे. च्यवन ऋषींचे पवित्र आश्रम आणि पुनःपुना नावाची पुण्यवान नदीही तिथे आहे.
विषयाराधनं पुण्यं नदी या तु पुनःपुना। यत्र गाथा विचरति ब्रह्मणा परिकीर्तिता
इंद्रियांची पूजा पुण्यदायी आहे, आणि जी नदी पुन्हा पुन्हा भेट दिली जाते तीही पुण्यकारी आहे. जिथे ब्रह्मदेवांनी स्तुती केलेली ही गाथा फिरते, ती जागा पवित्र मानली जाते.
एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्येकोपि गयां व्रजेत्। यजेत वाश्वमेधेन नीलं वा वृषमुत्सृजेत्
अनेक मुलं असावीत, कारण त्यातील एक जरी गायेला गेला, किंवा अश्वमेध यज्ञ केला, किंवा निळ्या बैलाची मुक्तता केली, तरी ते फारच शुभ मानले जाते.
एषा गाथा विचरति तीर्थेष्वायतनेषु च। सर्वे मनुष्या राजेंद्र कीर्त्तयंतः समागताः
ही गाथा तीर्थस्थळी आणि देवळांमध्ये सर्वत्र ऐकू येते, राजन, कारण जेव्हा लोक एकत्र येतात तेव्हा ते याचा कीर्तन करतात.
किमस्माकं कुले कश्चिद्गयां यास्यति यः सुतः। प्रीणयिष्यति तान्गत्वा सप्तपूर्वांस्तथापरान्
आपल्या कुळात कोणता मुलगा असा असेल जो गायेला जाईल आणि तिथे जाऊन आपल्या सात पिढ्या आणि पुढील पिढ्यांनाही आनंदित करेल?
मातामहानामप्येवं श्रुतिरेषा चिरंतनी। गंगायामस्थिनिचयं गत्वा क्षेप्स्यति यः सुतः
ही जुनी परंपरा आपल्या आईच्या वडिलांनाही लागू होते—जो मुलगा गंगेला जाऊन तिथे अस्थी विसर्जन करतो, त्याचेही मोठे पुण्य होते.
तिलैः सप्ताष्टभिर्वापि दास्यते च जलांजलिम्। अरण्यत्रितये वापि पिंडदानं करिष्यति
कोण सात किंवा आठ तीळ टाकून जलदान करील, किंवा कोण तीन अरण्यांपैकी कुठेही पिंडदान करील?