हा वयं कर्मविभ्रष्टाः कामतः कर्मबंधनात्। एवं विलप्य बहुशस्त्रयस्ते योगपारगाः
'अरे, आपण कर्मातून खाली पडलो, वासनेमुळे कर्मबंधनात अडकलो!' असे विलाप करत, ते योगशास्त्रात पारंगत आणि अनेक शास्त्रांचे जाणकार होते.
विस्मयाच्छ्राद्धमाहाम्यमभिनंद्य पुनः पुनः। स तु तस्मै धनं दत्त्वा प्रभूतग्रामसंयुतम्
आश्चर्याने, त्यांनी श्राद्धाच्या महिम्याचे पुन्हा पुन्हा कौतुक केले; आणि त्याने त्याला भरपूर संपत्ती व अनेक गावे दिली.
विसृज्य ब्राह्मणं तं च वृद्धं धनमदान्वितम्। आत्मीयं नृपतिः पुत्रं नृपलक्षणसंयुतम्
राजाने त्या वृद्ध, धनाच्या गर्वाने भरलेल्या ब्राह्मणाला बाजूला ठेवून, स्वतःच्या राजचिन्हांनी युक्त अशा पुत्राला राजा म्हणून नेमले.
विष्वक्सेनाभिधानं च राजाराज्येभ्यषेचयत्। मानसे सलिले सर्वे ततस्ते योगिनां वराः
त्याने आपल्या पुत्राला, विष्वक्सेन नावाच्या, सर्व राज्यांवर राज्य करण्यासाठी अभिषेक केला; आणि मग ते सर्व श्रेष्ठ योगी मानस सरोवराच्या पाण्यात—
ब्रह्मदत्तादयस्तस्मिन्पितृभक्ता विमत्सराः। सन्नतिश्चाभवद्धृष्टा मयैव तव दर्शितम्
ब्रह्मदत्त व इतर जे पितरभक्त व द्वेषरहित होते, ते सर्व नम्र असूनही धैर्यवान झाले, जसे मी तुला दाखवले.
राजन्योगफलं सर्वं यदेतदभिलक्ष्यते। तथेति प्राह राजापि पुरस्तादभिनंदयन्
राजा त्यांच्या समोर आनंदाने म्हणाला, "राजयोगाचे सर्व फळ, जे इच्छिले जाते, तसेच आहे, जसे तुम्ही सांगितले."
त्वत्प्रसादादिदं सर्वं मयैवं प्राप्यते फलम्
"हे सर्व फळ मला तुझ्या कृपेनेच मिळाले आहे."
ततस्ते योगमास्थाय सर्व एव वनौकसः। ब्रह्मरंध्रेण परमं पदमापुस्तपोबलात्
मग ते सर्व वनवासी योगाचा आश्रय घेऊन, आपल्या तपश्चर्येच्या बळावर ब्रह्मरंध्रातून परम पदाला पोहोचले.
एवमायुर्धनं विद्यां स्वर्गमोक्षसुखानि च। प्रयच्छंति सुतं राज्यं नृणां तुष्टाः पितामहाः
अशा प्रकारे, पितामह संतुष्ट झाले की, ते माणसांना दीर्घायुष्य, संपत्ती, विद्या, स्वर्ग व मोक्षाचे सुख, तसेच पुत्र व राज्य देतात.
इदं च पितृमाहात्म्यं ब्रह्मदत्तस्य वै नृप। द्विजेभ्यः श्रावयेद्विद्वान्शृणोति पठतेपि वा। कल्पकोटिशतं साग्रं ब्रह्मलोके महीयते
राजा, ब्रह्मदत्ताच्या पितरांचे हे माहात्म्य जो विद्वान द्विजांना ऐकवतो किंवा वाचतो, त्याला कल्पकोटी शतकभर ब्रह्मलोकात मान मिळतो.
भीष्म उवाच। कस्मिन्वासरभागे तु श्राद्धी श्राद्धं समाचरेत्। तीर्थेषु केषु वै श्राद्धं कृतं बहुफलं द्विज
भीष्म म्हणाले: श्राद्ध कधी करावे? आणि कोणत्या तीर्थस्थळी श्राद्ध केल्याने सर्वाधिक फळ मिळते, हे सांग, द्विजश्रेष्ठा.
पुलस्त्य उवाच। तीर्थं तु पुष्करं नाम यत्तु श्रेष्ठतमं स्मृतम्। सर्वेषां द्विजमुख्यानां मनोरथमिव स्थितम्
पुलस्त्य म्हणाले: पुष्कर हे तीर्थ सर्वश्रेष्ठ मानले जाते; ते सर्व ब्राह्मणांच्या मनातील इच्छेसारखे आहे.
तत्र दत्तं हुतं जप्तमनन्तं भवति ध्रुवम्। पितॄणां वल्लभं नित्यमृषीणां परमं मतम्
तेथे दिलेले दान, हवन किंवा जप हे निश्चितपणे अनंत फळ देते; ते पितरांना नेहमी प्रिय आणि ऋषींना सर्वश्रेष्ठ मानले जाते.
नंदाथ ललिता तद्वत्तीर्थं मायापुरी शुभा। तथा मित्रपदं राजंस्ततः केदारमुत्तमम्
नंदा, ललिता, शुभ मायापुरी हे तीर्थही तसेच; तसेच मित्रपद आणि त्यानंतर उत्तम केदार.
गंगासागरमित्याहुः सर्वतीर्थमयं शुभम्। तीर्थं ब्रह्मसरस्तद्वच्छतद्रुसलिलं शुभम्
गंगासागर हे सर्व तीर्थांचे संमिश्र आणि शुभ तीर्थ म्हणतात; तसेच ब्रह्मसरोवर आणि शुभ शतद्रूचे पाणी.
तीर्थं तु नैमिषं नाम सर्वतीर्थफलप्रदम्। गंगोद्भेदस्तु गोमत्यां यत्रोद्भूतः सनातनः
नैमिष हे तीर्थ सर्व तीर्थांचे फळ देणारे आहे; आणि जिथे गंगा गोमतीत प्रकट होते, तेथेही आहे.
तथा यज्ञवराहस्तु देवदेवश्च शूलधृक्। यत्र तत्कांचनं दानमष्टादशभुजो हरः
तेथे यज्ञवराह आणि शूलधारी देवांचा वास आहे; तेथे अठरा हात असलेले हराला सुवर्णदान मिळते.
नेमिस्तु धर्मचक्रस्य शीर्णा यत्राभवत्पुरा। तदेतन्नैमिशारण्यं सर्वतीर्थनिषेवितम्
पूर्वी धर्मचक्राचा नेमि जिथे झिजला, तेच नैमिषारण्य, सर्व तीर्थांनी वंदित.
देवदेवस्य तत्रापि वराहस्य च दर्शनम्। यः प्रयाति स पूतात्मा नारायणपुरं व्रजेत्
तेथेच देवाधिदेव व वराहाचे दर्शन होते; जो तेथे जातो, तो पवित्र होऊन नारायणपुराला पोहोचतो.
कोकामुखं परं तीर्थमिन्द्रमार्गोपि लक्ष्यते। अथापि पितृतीर्थं तु ब्रह्मणोव्यक्तजन्मनः
कोकामुख हेही श्रेष्ठ तीर्थ मानले जाते, तसेच इंद्रमार्ग; आणि अजन्मा ब्रह्माचा पितृतीर्थही आहे.
पुष्करारण्यसंस्थोसौ यत्र देवः पितामहः। विरिंचिदर्शनं श्रेष्ठमपवर्गफलप्रदम्
पुष्कराच्या अरण्यात देवांचे पितामह ब्रह्मा वास करतात; तिथे विष्णूचे श्रेष्ठ दर्शन मिळते, जे मोक्ष फळ देणारे आहे.
कृतं नाम महापुण्यं सर्वपापनिषूदनम्। यत्राद्यो नारसिंहस्तु स्वयमेव जनार्दनः
तेथे 'कृत' नावाचे अत्यंत पुण्याचे आणि सर्व पापांचा नाश करणारे स्थान आहे, जिथे आद्य नरसिंह, म्हणजेच स्वतः जनार्दन प्रकट झाले होते.
तीर्थमिक्षुमतीनाम पितॄणां च शुभावहा। तुष्यन्ति पितरो नित्यं गंगायमुनसंगमे
इक्षुमती नावाचे एक पवित्र तीर्थ आहे, जे पितरांसाठी शुभ आहे; गंगा आणि यमुना यांच्या संगमावर पितर नेहमी तृप्त होतात.
कुरुक्षेत्रं महापुण्यं यत्र मार्गोपि लक्ष्यते। अद्यापि पितृतीर्थं तु सर्वकामफलप्रदम्
कुरुक्षेत्र हे अत्यंत पवित्र आहे, जिथे मार्गही दर्शवलेला आहे; आजही तिथले पितृतीर्थ सर्व इच्छांची फळे देते.
नीलकण्ठमिति ख्यातं पितृतीर्थं नराधिप। तथा भद्रसरः पुण्यं सरो मानसमेव च
नीलकंठ नावाचे पितृतीर्थ प्रसिद्ध आहे, राजन; तसेच भद्रसर हे पुण्याचे सरोवर आणि मानससरोवर देखील प्रसिद्ध आहेत.
मंदाकिनी तथाऽच्छोदा विपाशा च सरस्वती। सर्वमित्रपदं तद्वद्वैद्यनाथं महाफलम्
मंदाकिनी, अचछोदा, विपाशा आणि सरस्वती या नद्याही तितक्याच पवित्र आहेत; सर्वमित्रपद आणि वैद्यनाथ हेही मोठे फल देणारे स्थान आहेत.
क्षिप्रा नदी तथा पुण्या तथा कालञ्जरं शुभम्। तीर्थोद्भेदं हरोद्भेदं गर्भभेदं महालयम्
क्षिप्रा ही पुण्यवान नदी, तसेच शुभ काळंजर; तीर्थांचे उद्गम, हराचा उद्गम, गर्भभेद आणि महान मंदिर हेही तेथे आहेत.
भद्रेश्वरं विष्णुपदं नर्मदा द्वारमेव च। गयापिंडप्रदानेन समान्याहुर्महर्षयः
भद्रेश्वर, विष्णुपद आणि नर्मदेचे द्वार हेही पवित्र आहेत; गयेत पिंडदान केल्याने मिळणारे पुण्य यांच्याइतकेच आहे, असे महर्षी सांगतात.
एतानि पितृतीर्थानि सर्वपापहराणि च। स्मरणादपि लोकानां किमु श्राद्धप्रदायिनाम्
ही सर्व पितृतीर्थे सर्व पापे दूर करणारी आहेत; फक्त त्यांचा स्मरण केल्यानेच लोकांना लाभ होतो, तर तिथे श्राद्ध करणाऱ्यांना किती अधिक लाभ होईल!
ॐकारं पितृतीर्थं तु कावेरीकपिलोदकम्। संभेदश्चण्डवेगायां तथैवामरकंटकम्
ओंकार हे पितृतीर्थ आहे, तसेच कावेरी आणि कपिला या नद्यांचे पाणी; चंडवेगाच्या संगमावर आणि अमरकंटक येथेही तीर्थ आहे.