किमर्थं वद कल्याणि सदाधोवदनास्थिता। सा तमाह ज्वलत्कोपा किमालपसि रे शठ
कळ्याणी, नेहमी तुझे तोंड खाली का ठेवतेस, सांग? ती रागाने जळत त्याला म्हणाली, 'रे कपटी, तू असं का बोलतोस?'
त्वया मोदकचूर्णं तु मां विहायापि भक्षितम्। प्रादास्त्वं तदतिक्रम्य मामन्यस्यै समन्मथः
तू मला सोडून मोदकाचा पूड खाल्लास; ते दिलं आणि मला दुर्लक्षित करून दुसऱ्या कोणावर प्रेम केलंस.
पिपीलक उवाच। त्वत्सादृश्यान्मया दत्तमन्यस्यै वरवर्णिनि। तदेकमपराधं मे क्षंतुमर्हसि भामिनि
पिपीलक म्हणाला: तुझ्यासारखी दिसत असल्यामुळे, हे सुंदर रंगाच्या, मी ते दुसऱ्याला दिलं; हे एकच अपराध मला क्षमा कर, हे सुंदर.
नैवं पुनः करिष्यामि त्यज कोपं च सुस्तनि। स्पृशामि पादौ सत्येन प्रणतस्य प्रसीद मे
मी पुन्हा असं करणार नाही; राग सोड, हे सुंदर स्तनांची. मी सत्याने तुझे पाय स्पर्श करतो—माझ्यावर कृपा कर, मी तुझ्यासमोर नतमस्तक आहे.
रुष्टायां त्वयि सुश्रोणि मृत्युर्मे पुरतो भवेत्। तुष्टायां त्वयि वामोरु पूर्णाः सर्वमनोरथाः
तू रागावलीस तर, हे सुंदर कंबरेची, माझ्यासमोर मृत्यू उभा राहतो; तू प्रसन्न झालीस तर, हे सुंदर उरांची, माझ्या सर्व इच्छा पूर्ण होतात.
पूर्णचंद्रोपमं वक्त्रं स्वादेमृतरसोपमम्। निर्भरं पिब सुश्रोणि कामासक्तस्य मे सदा
पूर्ण चंद्रासारखे तोंड, अमृतासारखे गोड; हे सुंदर कंबरेची, नेहमी माझ्या प्रेमात गुंतलेल्या माझ्या तोंडाचा आनंद घे.
एतन्मत्वा शुभे कार्या सर्वदा तु कृपा मयि। इति सा वचनं श्रुत्वा प्रसन्ना चाभवत्ततः
हे समजून, तू नेहमी शुभ कार्यात माझ्यावर दया करावी. तिच्या या शब्दांना ऐकून, ती आनंदी झाली.
आत्मानमर्पयामास मोहनाय पिपीलिका। ब्रह्मदत्तोपि तत्सर्वं ज्ञात्वा सस्मयमाहसत्
पिपीलिका मोहासाठी स्वतःला अर्पण केली, आणि ब्रह्मदत्ताने हे सर्व जाणून हलके हसला.
सर्वसत्वरुतज्ञानी प्रभावात्पूर्वकर्मणः। भीष्म उवाच। कथं सर्वरुतज्ञोभूद्ब्रह्मदत्तो नराधिपः
तो सर्व प्राण्यांचे बोलणे पूर्वीच्या कर्माच्या प्रभावामुळे जाणत होता. भीष्म म्हणाला: ब्रह्मदत्त राजा सर्व प्राण्यांचे बोलणे कसा जाणता झाला?
तच्चापि चाभवत्कुत्र चक्रवाकचतुष्टयं। तन्मे कथय सर्वज्ञ कुले कस्य च सुव्रतम्
ते चार चक्रवाक कुठे आणि कसे निर्माण झाले? हे सर्वज्ञा, मला सांग, ते कोणाच्या कुळात आणि कसे सद्गुणी होते?
पुलस्त्य उवाच। तस्मिन्नेव पुरे जाताश्चक्रवाका अथो नृप
पुलस्त्य म्हणाला: त्या शहरातच, राजन, चक्रवाक जन्मले.
वृद्धद्विजस्य दायादा विप्रा जातिस्मरा बुधाः। धृतिमांस्तत्त्वदर्शी च विद्यावर्णस्तपोधिकः
ते वृद्ध ब्राह्मणाचे पुत्र होते, बुद्धिमान, पूर्वजन्माची आठवण असणारे, धैर्यवान, सत्यदर्शी, विद्वान, उत्तम स्वभावाचे आणि तपाला समर्पित.
नामतः कर्मतश्चैव सुदरिद्रस्य ते सुताः। तपसे बुद्धिरभवत्तेषां वै द्विजजन्मनां
नावाने आणि कर्माने ते अत्यंत गरीब ब्राह्मणाचे पुत्र होते; आणि द्विज म्हणून त्यांच्या मनात तपाची इच्छा जागी झाली.
यास्यामः परमां सिद्धिमूचुस्ते द्विजसत्तमाः। तत्तेषां वचनं श्रुत्वा सुदरिद्रो महातपाः
ते श्रेष्ठ द्विज म्हणाले, 'आम्ही सर्वोच्च सिद्धी मिळवू.' त्यांचे शब्द ऐकून, सुधरिद्र महान तपस्वी,
उवाच दीनया वाचा किमेतदिति पुत्रकाः। अधर्म एष वः पुत्रा पिता तानित्युवाच ह
दुःखी आवाजात म्हणाला, 'हे काय, माझ्या मुलांनो? हे अधर्म आहे, मुलांनो,' असे त्यांच्या वडिलांनी सांगितले.
वृद्धं पितरमुत्सृज्य दरिद्रं वनवासिनम्। क्व नु धर्मोत्र भविता मां त्यक्त्वा गतिमेव च
'वृद्ध, गरीब, वनात राहणाऱ्या वडिलांना सोडून — यात धर्म कुठे आहे? तुम्ही मला सोडल्यावर माझे काय होईल?'
ऊचुस्ते कल्पिता वृत्तिस्तव तात वचश्शृणु। व्रतमेतत्पुरा राज्ञः स ते दास्यति पुष्कलं
मुलांनी सांगितले, 'तुझ्यासाठी उपजीविका ठरवली आहे, बाबा; आमचे शब्द ऐक. हे व्रत पूर्वी एका राजाचे होते; तो तुला भरपूर संपत्ती देईल.'
धनं ग्राम सहस्राणि प्रभाते पठतस्तव। कुरुक्षेत्रे तु ये विप्रा व्याधा दशपुरे तु ये
'तो तुला धन, हजारो गावे देईल, सकाळी पाठ केल्यावर. कुरुक्षेत्रातील ब्राह्मण आणि दशपुरातील शिकारी —'
कालंजरे मृगा भूताश्चक्रवाकास्तु मानसे। इत्युक्त्वा पितरं जग्मुस्ते वनं तपसे पुनः
'कालंजरातील प्राणी, आणि मानसातील चक्रवाक —' असे सांगून, त्यांनी पुन्हा तपासाठी वनात गेले, वडिलांना सोडून.
वृद्धोपि स द्विजो राजन्जगाम स्वार्थसिद्धये। अणुहो नाम वैभ्राजः पञ्चालाधिपतिः पुरा
तो वृद्ध ब्राह्मण, राजन, स्वतःच्या हितासाठी निघाला. पूर्वी वैभ्राजाचा अणुह नावाचा पंचाळांचा राजा होता.
पुत्रार्थी देवदेवेशं पद्मयोनिं पितामहम्। आराधयामास विभुं तीव्रव्रतपरायणः
पुत्रासाठी, त्याने देवांचा देव, कमळातून जन्मलेला पितामह, याची कठोर व्रत आणि भक्तीने पूजा केली.
ततः कालेन महता तुष्टस्तस्य पितामहः। वरं वरय भद्रं ते हृदयेभीप्सितं नृप
खूप काळानंतर, पितामह त्याच्यावर प्रसन्न झाला आणि म्हणाला, 'वर माग, तुझ्या मनातील इच्छा पूर्ण होवो, राजन.'
अणुह उवाच। पुत्रं मे देहि देवेश महाबलपराक्रमम्। पारगं सर्वविद्यानां धार्मिकं योगिनां वरम्१०० 1.10.
अणुह म्हणाला: 'हे देवांचा देव, मला महान बल आणि पराक्रम असलेला, सर्व विद्या पारंगत, धर्मनिष्ठ आणि योगींमध्ये श्रेष्ठ पुत्र दे.'
सर्वसत्वरुतज्ञं मे देहि योगिनमात्मजम्। एवमस्त्विति विश्वात्मा तमाह परमेश्वरः
'मला सर्व प्राण्यांचे बोलणे जाणणारा आणि योगी पुत्र दे.' विश्वात्मा परमेश्वर म्हणाला, 'तसेच होईल.'
पश्यतां सर्वभूतानां तत्रैवांतरधीयत। ततः स तस्य पुत्रोभूद्ब्रह्मदत्तः प्रतापवान्
सर्व प्राण्यांच्या डोळ्यांसमोर तो तिथेच अदृश्य झाला; त्यानंतर त्याचा पुत्र, प्रतापी ब्रह्मदत्त, जन्माला आला.
सर्वसत्वानुकंपी च सर्वसत्वबलाधिकः। सर्वसत्वरुतज्ञश्च सर्वसत्वेश्वरेश्वरः
तो सर्व जीवांवर दयाळू होता, सर्वांपेक्षा बलवान, सर्व प्राण्यांची भाषा समजणारा आणि सर्व प्राण्यांच्या अधिपतींमध्ये श्रेष्ठ होता.
अथ सत्वेन योगात्मा स पिपीलकमागतः। यत्र तत्कीटमिथुनं रममाणमवस्थितम्
मग तो पुण्यवान आणि योगी आत्मा त्या मुंगीकडे गेला, जिथे ती कीटकांची जोडी आनंदात रमलेली होती.
ततः सा सन्नतिर्दृष्ट्वा प्रहसंतं सुविस्मितं। किमप्याशंकमाना सा तमपृच्छन्नरेश्वरम्
तेव्हा, त्याला हसताना आणि आश्चर्यचकित झालेला पाहून, तिने काहीतरी शंका येऊन त्या राजाला विचारले.
सन्नतिरुवाच। अकस्मादतिहासोयं किमर्थमभवन्नृप। हास्यहेतुं न जानामि यदकाले कृतं त्वया
सन्नती म्हणाली: 'राजा, अचानक हे हसू तुला का आले? अशा वेळी केलेल्या या हास्याचे कारण मला माहीत नाही.'
अवदद्राजपुत्रोसौ तं पिपीलिकभाषितम्। रागवद्विरसोत्पन्नमेतद्धास्यं वरानने
राजपुत्र म्हणाला, 'सुंदर मुखवाली, हे हसू त्या मुंगीच्या बोलण्यामुळे आले, जे वासनेतून आणि नीरसतेतून निर्माण झाले.'