प्राचीमाधव उवाच- न शक्नोषि यदागंतुं नित्यमेव हि जाह्नवि । तदान्यत्संप्रवक्ष्यामि यस्मान्मत्पादसंभवा
पूर्वमाधव म्हणाले — हे जाह्नवी, तू जर नेहमी येथे येऊ शकत नसशील, तर मी तुला दुसरा उपाय सांगतो, कारण तू माझ्या पायातून उत्पन्न झाली आहेस.
सरस्वत्यधिका या च तीर्थकोटिशताधिका । मखकोट्यधिका वापि व्रतदानाधिका च या
जी सरस्वतीपेक्षा श्रेष्ठ आहे, जी कोटी-कोटी तीर्थांपेक्षा जास्त आहे, जी कोटी-कोटी यज्ञांपेक्षा श्रेष्ठ आहे आणि व्रत-दानांपेक्षा मोठी आहे —
जपहोमाधिका या च चतुर्वर्गफलप्रदा । सांख्ययोगाधिका या च त्रिस्पृशा क्रियतां शुभा
जी जप-होमांपेक्षा श्रेष्ठ आहे, चार पुरुषार्थांचे फळ देणारी आहे, आणि सांख्य-योगांपेक्षा जास्त आहे — ती शुभ त्रिस्पृशा करावी.
यस्मिन्मासे समायाति सिता च यदि वासिता । कर्तव्या सा सरिच्छ्रेष्ठे कृते पापात्प्रमुच्यते
ज्या महिन्यात शुक्ल पक्ष येतो, आणि तो असेल, तर ती त्रिस्पृशा या श्रेष्ठ नदीत करावी; असे केल्याने पापातून मुक्ती मिळते.
जाह्नव्युवाच-। कीदृशी त्रिस्पृशा देव ममाख्याहि सुमाधव । ईदृशो महिमा यस्यास्त्वया प्रोक्तो ममाधुना
जाह्नवी म्हणाली — हे सुमाधव, त्रिस्पृशा कशी असते? मला सांग, कारण तू तिच्या मोठ्या महिम्याचे वर्णन केलेस.
दशम्येकादशीभद्रा दिनैकस्मिन्यदा भवेत् । त्रिस्पृशा सा भवेद्देव वान्यथा वद मे प्रभो
एका दिवशी जर दशमी आणि एकादशी एकत्र येतील, तीच त्रिस्पृशा म्हणतात, हे प्रभो; किंवा दुसरे काही असेल तर तेही मला सांग.
कृष्ण उवाच-। आसुरी त्रिस्पृशा देवी या त्वया परिकीर्तिता । वर्जनीया प्रयत्नेन वृत्तिहीनो यथा पतिः
कृष्ण म्हणाले — असुरी स्वभावाची त्रिस्पृशा देवी, जी तू सांगितलीस, ती अगदी काळजीपूर्वक टाळावी, जशी व्रतभ्रष्ट पती टाळावा.
असुराणां तु सा प्रोक्ता आयुर्बलविनाशिनी । वर्जनीया प्रयत्नेन यथा नारी रजस्वला
ती असुरांमध्ये आयुष्य आणि बळ नष्ट करणारी म्हणून ओळखली जाते; तीही तितक्याच काळजीने टाळावी, जशी स्त्री रजस्वला असताना टाळावी.
स्वजातिं च परित्यज्य या गताधमजातिषु । सैव त्याज्यं विशेषेण दशमीयुक्तं हि मद्दिनम्
जो आपली जात सोडून नीच जातीत जातो, असा मनुष्य विशेषतः माझ्या दिवशी, म्हणजे दहाव्या तिथीला, टाळावा.
यथा रजस्वलासंगाद्दूष्यंते ज्ञानवर्जिताः । तथैव दशमीयुक्तं मद्दिनं दूषितं नृणाम्
जशी रजस्वला स्त्रीच्या संगामुळे अज्ञान येते, तसंच दहावी तिथी असलेला माझा दिवसही लोकांसाठी अशुद्ध होतो.
हत्यायुतशतं हंति त्रिस्पृशा समुपोषिता । एकादशी द्वादशी च रात्रिशेषे त्रयोदशी
त्रिस्पृशा व्रत केल्याने दहा हजार हत्या नष्ट होतात; एकादशी, द्वादशी आणि रात्री उरलेली त्रयोदशीही त्यात येते.
त्रिस्पृशा सा तु विज्ञेया दशमीसहिता न हि । कृत्वापराधं मुच्येत प्रायश्चित्ते कृते नरः
ती त्रिस्पृशा दहाव्या तिथीशी जोडलेली असते, दुसऱ्या वेळी नाही; चूक घडली तर प्रायश्चित्त केल्यावर मनुष्य मुक्त होतो.
दशमीवेधजं दोषं न क्षमामि सुरापगे । भुक्तं हालाहलं तेन विषस्य भक्षणं कृतम्
हे गंगे, दहाव्या तिथीमुळे होणारा दोष मी कधीच माफ करत नाही; जो तो दिवस पाळतो, त्याने जणू हलाहल विषच घेतलं.
दशमीमिश्रितं येन कृतमेकादशीव्रतम् । इति मत्वा न कर्त्तव्यं मद्दिनं दशमीयुतम् 6.34.
कोणी एकादशीचं व्रत दहाव्या तिथीशी मिसळून केलं, तर असं समजून माझा तो दिवस पाळू नये.
जन्मकोटिकृतंपुण्यं संतानं याति संक्षयम् । पातयेत्स्वकुलं स्वर्गान्नयते रौरवादिकम्
कोट्यवधी जन्मांनी मिळवलेलं पुण्य नष्ट होतं; स्वतःचं घराणं अधःपाताला जातं आणि स्वर्ग सोडून नरकात जावं लागतं.
स्वदेहं शोधयित्वा तु कर्त्तव्यो मम वासरः । वृद्धौ त्याज्या विना वेधाच्छ्रवणादिषु संयुता
स्वतःचं शरीर शुद्ध करूनच माझा दिवस पाळावा; वाढ झाल्यास तो दिवस सोडावा, जोपर्यंत योग्य योग जुळत नाही.
जन्मपुण्यं क्षयं याति एकादश्युपवासिनाम् । संवृद्धौ तु विशेषेण संदेहे समुपस्थिते
एकादशीचं उपवास करणाऱ्यांचं जन्माचं पुण्य कमी होतं; विशेषतः वाढ झाल्यावर आणि शंका निर्माण झाली, तेव्हा.
ममाज्ञया च कर्त्तव्या द्वादशीवल्लभा मम
माझ्या आज्ञेने द्वादशी, जी मला प्रिय आहे, ती पाळावी.
जाह्नव्युवाच- करिष्येऽहं जगन्नाथ त्रिस्पृशां वचनात्तव । सर्वपापविनिर्मुक्ता भविष्यामि तवाज्ञया
जाह्नवी म्हणाली — हे जगन्नाथा, मी तुझ्या वचनानुसार त्रिस्पृशा पाळीन; तुझ्या आज्ञेने मी सर्व पापांपासून मुक्त होईन.
श्रीकृष्ण उवाच- स्वस्थानं गच्छ भद्रं ते न भीः कार्या कदाचन । तव देवि सरिच्छ्रेष्ठे न पापं संक्रमिष्यति
श्रीकृष्ण म्हणाले — आपल्या जागी परत जा, तुझं कल्याण होवो; तुला कधीच भीती बाळगू नकोस. हे देवी, सर्व नद्यांमध्ये श्रेष्ठ, तुझ्यावर कोणतंही पाप येणार नाही.
स्नात्वा सरस्वतीतोये येऽर्चयित्वा च माधवम् । प्रणमंति जगन्नाथं ते यांति परमां गतिम्
जे लोक सरस्वतीच्या पाण्यात स्नान करतात, माधवाची पूजा करतात आणि जगन्नाथाला वंदन करतात, ते परम अवस्था प्राप्त करतात.
जाह्नव्युवाच-। विधानं ब्रूहि मे ब्रह्मन्सर्वस्वेन करोम्यहम् । प्रसादयामि देवेशं दामोदरमनामयम्
जाह्नवी म्हणाली — हे ब्रह्मन्, कृपया मला विधी सांग, मी सर्वस्वाने तो करीन. मी देवांचा स्वामी, दामोदर यांची कृपा मिळवू इच्छिते.
प्राचीमाधव उवाच-। शृणु देवि प्रवक्ष्यामि त्रिस्पृशाया विधानकम् । यं श्रुत्वापि सरिच्छ्रेष्ठे मुच्यते पातकैर्नरः
प्राचीमाधव म्हणाले — ऐक, देवी, मी तुला त्रिस्पृशेचा विधी सांगतो; तो ऐकून, हे नद्यांमध्ये श्रेष्ठ, मनुष्य पापांपासून मुक्त होतो.
पलेन च पलार्धेन तदर्द्धेनापि वापगे । प्रतिमा मम सौवर्णा कार्या विभवसारतः
एक पळ किंवा अर्धा पळ, किंवा त्याच्या अर्ध्यानेही, हे गंगे, आपल्या सामर्थ्यानुसार माझी सोन्याची मूर्ती तयार करावी.
पात्रं ताम्रमयं कार्यं तिलैस्तु परिपूरितम् । सजलं तु घटं शुभ्रं पंचरत्नसमन्वितम्
तांब्याचं एक पात्र घ्यावं, ते काळ्या तीळांनी भरावं. पाच प्रकारच्या मौल्यवान रत्नांनी सुशोभित असं शुद्ध पाण्याचं घडही तयार करावं.
वेष्टितं पुष्पमालाभिः कर्पूरागुरुवासितम् । न्यसेद्दामोदरं पश्चात्स्नापयित्वा विलिप्य च
त्या पात्राभोवती फुलांच्या माळा गुंडाळाव्यात, कर्पूर आणि अगरू यांच्या सुवासानं ते सुगंधित करावं. मग दामोदराचं स्नान घालून, त्याला उटणं लावून, हे पात्र त्याच्यासमोर ठेवावं.
परिधानं ततः कार्यं वस्त्रयुग्मेन चान्वितम् । मंत्रैस्तु पूजनं कार्यं पुराणैः समुदीरितैः । पुष्पैः कालोद्भवैः शुभ्रैस्तुलसीपत्रैश्च कोमलैः
नंतर दोन वस्त्रांची जोडी अर्पण करावी. पुराणांमध्ये सांगितलेल्या मंत्रांनी पूजा करावी. त्या वेळी ताज्या, शुभ्र फुलांनी आणि कोवळ्या तुळशीच्या पानांनी अर्चा करावी.
छत्रं तु विष्णवे दद्यात्पादुकाभ्यां सुसंयुतम् । निवेद्यानि मनोज्ञानि फलानि सुबहून्यपि
विष्णूला छत्र आणि पादत्राणे अर्पण करावीत, तसेच मनाला आनंद देणारी अनेक फळं नैवेद्य म्हणून द्यावीत.
उपवीतं तु दातव्यं सोत्तरीयं नवं दृढम् । वैणवं दापयेद्दंडं सुरूपं सोन्नतं दृढम्
नवीन, मजबूत उपवस्त्र आणि उत्तरीय अर्पण करावं. सुंदर, उंच आणि मजबूत असं वैष्णव दंडही द्यावं.
दामोदराय वै पादौ जानुनी माधवाय च । गुह्यं कामप्रदायेति कटिं वामनमूर्तये
दामोदराला पाय, माधवाला गुडघे, आणि वामनमूर्तीला कटी म्हणजेच कंबर, या इच्छा पूर्ण करणाऱ्या रूपांना अर्पण करावीत.