मंत्रित्वे चक्रतुश्चेच्छामस्मिन्मर्त्यौ द्विजोत्तमौ। विभ्राजपुत्रस्त्वेकोभूद्ब्रह्मदत्त इति स्मृतः
मंत्रिपदाची इच्छा असलेल्या, विव्राजाचे दोन श्रेष्ठ ब्राह्मण पुत्र या कामात मंत्री झाले; त्यातील एक ब्रह्मदत्त म्हणून ओळखला जातो.
मंत्रिपुत्रौ तथा चैव पुंडरीकसुबालकौ। ब्रह्मदत्तोभिषिक्तस्तु कांपिल्ये नगरोत्तमे
मंत्र्यांचे दोन पुत्र पुंडरीक आणि सुबाल होते; ब्रह्मदत्त उत्तम कांपिल्य नगरीत राजा म्हणून अभिषिक्त झाला.
पंचालराजो विक्रांतः श्राद्धकृत्पितृवत्सलः। योगवित्सर्वजंतूनां चित्तवेत्ताभवत्तदा
पंचाळांचा शूर राजा, श्राद्ध करणारा आणि पितृप्रेमी, त्या काळी सर्व जीवांचे मन जाणणारा योगविद् होता.
तस्य राज्ञोभवद्भार्या सुदेवस्यात्मजा तदा। सन्नतिर्नाम विख्याता कपिलायाभवत्पुरा
त्या राजाची पत्नी, सुदेवाची कन्या, सन्नती नावाने प्रसिद्ध होती; ती पूर्वी कपिलाच्या वंशातील होती.
पितृकार्ये नियुक्तत्वादभवद्ब्रह्मवादिनी। तया चकार सहितः स राज्यं राजनंदनः
पितृकार्यात गुंतल्यामुळे ती वेदज्ञ झाली; तिच्यासह राजपुत्राने राज्य चालवले.
कदाचिद्गतउद्यानं तया सह स पार्थिवः। ददर्श कीटमिथुनमनंगकलहान्वितम्
कधीतरी त्या राजा आपल्या पत्नीसोबत उद्यानात गेला आणि प्रेमाच्या वादात गुंतलेली कीटकांची जोडी पाहिली.
पिपीलिकामधोवक्त्रां पुरतः कीटकामुकः। पंचबाणाभितप्तांगः सगद्गदमुवाच ह
पिपीलिका, ज्याचे तोंड खाली होते, तिच्यासमोर पुरुष कीटक उभा राहिला; त्याचे अंग कामाच्या बाणांनी जळालेले होते आणि तो अडखळत बोलला.
न त्वया सदृशी लोके कामिनी विद्यते क्वचित्। मध्ये क्षीणातिजघना बृहद्वक्त्रातिगामिनी
तुझ्यासारखी प्रेमिका जगात कुठेच नाही; मधला भाग बारीक, तोंड मोठे, तू अत्यंत आकर्षकपणे चालतेस.
सुवर्णवर्णसदृशी सद्वक्त्रा चारुहासिनी। आलक्ष्यते च वदनं गुडशर्करवत्सलं
तुझा रंग सोन्यासारखा, तुझे तोंड सुंदर आणि हसरे आहे; तुझे तोंड, प्रिय, गूळ आणि साखरेसारखे गोड दिसते.
भोक्ष्यसे मयि भुक्ते त्वं स्नासि स्नाते तथा मयि। प्रोषिते मयि दीना त्वं क्रुद्धे च भयचंचला
मी जेवतो तेव्हा तूही जेवतेस; मी स्नान करतो तेव्हा तूही स्नान करतेस; मी दूर असतो तेव्हा तू दुःखी होतेस, आणि मी रागावलो की तू भीतीने अस्वस्थ होतेस.
किमर्थं वद कल्याणि सदाधोवदनास्थिता। सा तमाह ज्वलत्कोपा किमालपसि रे शठ
कळ्याणी, नेहमी तुझे तोंड खाली का ठेवतेस, सांग? ती रागाने जळत त्याला म्हणाली, 'रे कपटी, तू असं का बोलतोस?'
त्वया मोदकचूर्णं तु मां विहायापि भक्षितम्। प्रादास्त्वं तदतिक्रम्य मामन्यस्यै समन्मथः
तू मला सोडून मोदकाचा पूड खाल्लास; ते दिलं आणि मला दुर्लक्षित करून दुसऱ्या कोणावर प्रेम केलंस.
पिपीलक उवाच। त्वत्सादृश्यान्मया दत्तमन्यस्यै वरवर्णिनि। तदेकमपराधं मे क्षंतुमर्हसि भामिनि
पिपीलक म्हणाला: तुझ्यासारखी दिसत असल्यामुळे, हे सुंदर रंगाच्या, मी ते दुसऱ्याला दिलं; हे एकच अपराध मला क्षमा कर, हे सुंदर.
नैवं पुनः करिष्यामि त्यज कोपं च सुस्तनि। स्पृशामि पादौ सत्येन प्रणतस्य प्रसीद मे
मी पुन्हा असं करणार नाही; राग सोड, हे सुंदर स्तनांची. मी सत्याने तुझे पाय स्पर्श करतो—माझ्यावर कृपा कर, मी तुझ्यासमोर नतमस्तक आहे.
रुष्टायां त्वयि सुश्रोणि मृत्युर्मे पुरतो भवेत्। तुष्टायां त्वयि वामोरु पूर्णाः सर्वमनोरथाः
तू रागावलीस तर, हे सुंदर कंबरेची, माझ्यासमोर मृत्यू उभा राहतो; तू प्रसन्न झालीस तर, हे सुंदर उरांची, माझ्या सर्व इच्छा पूर्ण होतात.
पूर्णचंद्रोपमं वक्त्रं स्वादेमृतरसोपमम्। निर्भरं पिब सुश्रोणि कामासक्तस्य मे सदा
पूर्ण चंद्रासारखे तोंड, अमृतासारखे गोड; हे सुंदर कंबरेची, नेहमी माझ्या प्रेमात गुंतलेल्या माझ्या तोंडाचा आनंद घे.
एतन्मत्वा शुभे कार्या सर्वदा तु कृपा मयि। इति सा वचनं श्रुत्वा प्रसन्ना चाभवत्ततः
हे समजून, तू नेहमी शुभ कार्यात माझ्यावर दया करावी. तिच्या या शब्दांना ऐकून, ती आनंदी झाली.
आत्मानमर्पयामास मोहनाय पिपीलिका। ब्रह्मदत्तोपि तत्सर्वं ज्ञात्वा सस्मयमाहसत्
पिपीलिका मोहासाठी स्वतःला अर्पण केली, आणि ब्रह्मदत्ताने हे सर्व जाणून हलके हसला.
सर्वसत्वरुतज्ञानी प्रभावात्पूर्वकर्मणः। भीष्म उवाच। कथं सर्वरुतज्ञोभूद्ब्रह्मदत्तो नराधिपः
तो सर्व प्राण्यांचे बोलणे पूर्वीच्या कर्माच्या प्रभावामुळे जाणत होता. भीष्म म्हणाला: ब्रह्मदत्त राजा सर्व प्राण्यांचे बोलणे कसा जाणता झाला?
तच्चापि चाभवत्कुत्र चक्रवाकचतुष्टयं। तन्मे कथय सर्वज्ञ कुले कस्य च सुव्रतम्
ते चार चक्रवाक कुठे आणि कसे निर्माण झाले? हे सर्वज्ञा, मला सांग, ते कोणाच्या कुळात आणि कसे सद्गुणी होते?
पुलस्त्य उवाच। तस्मिन्नेव पुरे जाताश्चक्रवाका अथो नृप
पुलस्त्य म्हणाला: त्या शहरातच, राजन, चक्रवाक जन्मले.
वृद्धद्विजस्य दायादा विप्रा जातिस्मरा बुधाः। धृतिमांस्तत्त्वदर्शी च विद्यावर्णस्तपोधिकः
ते वृद्ध ब्राह्मणाचे पुत्र होते, बुद्धिमान, पूर्वजन्माची आठवण असणारे, धैर्यवान, सत्यदर्शी, विद्वान, उत्तम स्वभावाचे आणि तपाला समर्पित.
नामतः कर्मतश्चैव सुदरिद्रस्य ते सुताः। तपसे बुद्धिरभवत्तेषां वै द्विजजन्मनां
नावाने आणि कर्माने ते अत्यंत गरीब ब्राह्मणाचे पुत्र होते; आणि द्विज म्हणून त्यांच्या मनात तपाची इच्छा जागी झाली.
यास्यामः परमां सिद्धिमूचुस्ते द्विजसत्तमाः। तत्तेषां वचनं श्रुत्वा सुदरिद्रो महातपाः
ते श्रेष्ठ द्विज म्हणाले, 'आम्ही सर्वोच्च सिद्धी मिळवू.' त्यांचे शब्द ऐकून, सुधरिद्र महान तपस्वी,
उवाच दीनया वाचा किमेतदिति पुत्रकाः। अधर्म एष वः पुत्रा पिता तानित्युवाच ह
दुःखी आवाजात म्हणाला, 'हे काय, माझ्या मुलांनो? हे अधर्म आहे, मुलांनो,' असे त्यांच्या वडिलांनी सांगितले.
वृद्धं पितरमुत्सृज्य दरिद्रं वनवासिनम्। क्व नु धर्मोत्र भविता मां त्यक्त्वा गतिमेव च
'वृद्ध, गरीब, वनात राहणाऱ्या वडिलांना सोडून — यात धर्म कुठे आहे? तुम्ही मला सोडल्यावर माझे काय होईल?'
ऊचुस्ते कल्पिता वृत्तिस्तव तात वचश्शृणु। व्रतमेतत्पुरा राज्ञः स ते दास्यति पुष्कलं
मुलांनी सांगितले, 'तुझ्यासाठी उपजीविका ठरवली आहे, बाबा; आमचे शब्द ऐक. हे व्रत पूर्वी एका राजाचे होते; तो तुला भरपूर संपत्ती देईल.'
धनं ग्राम सहस्राणि प्रभाते पठतस्तव। कुरुक्षेत्रे तु ये विप्रा व्याधा दशपुरे तु ये
'तो तुला धन, हजारो गावे देईल, सकाळी पाठ केल्यावर. कुरुक्षेत्रातील ब्राह्मण आणि दशपुरातील शिकारी —'
कालंजरे मृगा भूताश्चक्रवाकास्तु मानसे। इत्युक्त्वा पितरं जग्मुस्ते वनं तपसे पुनः
'कालंजरातील प्राणी, आणि मानसातील चक्रवाक —' असे सांगून, त्यांनी पुन्हा तपासाठी वनात गेले, वडिलांना सोडून.
वृद्धोपि स द्विजो राजन्जगाम स्वार्थसिद्धये। अणुहो नाम वैभ्राजः पञ्चालाधिपतिः पुरा
तो वृद्ध ब्राह्मण, राजन, स्वतःच्या हितासाठी निघाला. पूर्वी वैभ्राजाचा अणुह नावाचा पंचाळांचा राजा होता.