ग्रहीतारस्तु जायन्ते सर्वे नरकगामिनः। ग्रथितां वसुजालेन शय्यां दांपत्यसेविताम्
संपत्तीच्या जाळ्यात विणलेली आणि दांपत्याने वापरलेली अशी खाट घेणारे सर्वजण नरकात जातात.
ये स्पृशंति न जानंतः सर्वे नरकगामिनः। नवश्राद्धेन भोक्तव्यं भुक्त्वा चांद्रायणं चरेत्
ती खाट अज्ञानाने जरी स्पर्श केली तरी सर्वजण नरकात जातात. नवीन श्राद्धातील अन्न खाऊन, चंद्रायण व्रत करावे.
पितृभक्त्या तु पुत्राणां कार्यमेव सदा भवेत्। वृषोत्सर्गं च कुर्वीत देया च कपिला शुभा
पितृभक्तीने मुलांनी नेहमी हे कर्तव्य करावे. वृषोत्सर्ग करावा आणि शुभ अशी कपिला गाय द्यावी.
उदकुंभश्च दातव्यो भक्ष्यभोज्यफलान्वितः। यावदब्दं नरश्रेष्ठ सतिलोदकपूर्वकम्
भोजन, खाण्याचे पदार्थ आणि फळांनी भरलेला जलकुंभ, तिळाच्या पाण्याने पूर्वी द्यावा आणि वर्षभर द्यावा.
ततः संवत्सरे पूर्णे सपिंडीकरणं भवेत्। सपिंडीकरणादूर्द्ध्वं प्रेतः पार्वणभुग्यतः
वर्ष पूर्ण झाल्यावर सपींडिकरण विधी करावा. सपींडिकरणानंतर प्रेताला पर्वण श्राद्धातील अन्न मिळते.
वृद्धिपूर्वेषु कार्येषु गृहस्थस्य भवेत्ततः। सपिंडीकरणं श्राद्धं देवपूर्वं नियोजयेत्
नंतर वाढदिवसासारख्या कार्यांत गृहस्थाने देवपूजेने सुरू होणारे सपींडिकरण श्राद्ध करावे.
पितॄनावाहयेत्तत्र पृथक्प्रेतं विनिर्दिशेत्। गंधोदकतिलैर्युक्तं कुर्यात्पात्रचतुष्टयम्
तेथे पितरांना बोलवावे आणि प्रेताला वेगळे दर्शवावे. गंध, पाणी आणि तिळांनी युक्त अशी चार भांडी तयार करावीत.
अर्घ्यार्थं पितृपात्रेषु प्रेतपात्रं प्रसेचयेत्। तद्वत्संकल्प्य चतुरः पिंडान्पितृपरस्तदा
अर्घ्य देण्यासाठी प्रेताचे भांडे पितरांच्या भांड्यात ओतावे. त्याचप्रमाणे संकल्प करून चार पिंड पितरांना द्यावेत.
ये समाना इति द्वाभ्यामन्नं तु विभजेत्त्रिधा। अनेन विधिना चार्घ्यं पूर्वमेव प्रदापयेत्
'हे समान आहेत' असे म्हणत दोन भांड्यांनी अन्न तीन भागांत वाटावे. या पद्धतीने अर्घ्य आधी द्यावे.
ततः पितृत्वमापन्नस्स चतुर्थस्तदा त्वनु। अग्निष्वात्तादि मध्ये तु प्राप्नोत्यमृतमुत्तमम्
नंतर चौथा जण पितृपदाला पोहोचतो आणि अग्निष्वात्त वगैरे मध्ये श्रेष्ठ अमरत्व प्राप्त करतो.
सपिण्डीकरणादूर्ध्वं पृथक्तस्मै न दीयते। पितृष्वेव च दातव्यं तत्पिंडं येषु संस्थितम्
सपींडिकरणानंतर त्याला वेगळे काही देत नाहीत. तो ज्या पितरांमध्ये समाविष्ट झाला आहे, त्यांच्यातच पिंड द्यावा.
ततः प्रभृति संक्रान्तावुपरागादि पर्वसु। त्रिपिंडमाचरेच्छ्राद्धमेकोद्दिष्टं मृतेहनि
त्या वेळेपासून संक्रांती, ग्रहण आणि इतर पर्वांना त्रिपिंडी श्राद्ध आणि मृत्यूदिनी एकोद्दिष्ट श्राद्ध करावे.
एकोद्दिष्टं परित्यज्य मृताहे यः समाचरेत्। स दैवं पितृहा स स्यात्तथा भ्रातृविनाशकः
जो माणूस एकोद्दिष्ट विधी न करता मृत्यूच्या दिवशीच इतर विधी करतो, तो दैवाने पितृहंता मानला जातो, आणि तोच भाऊंचा नाश करणारा ठरतो.
मृताहे पार्वणं कुर्वन्नधो याति स मानवः। संपृक्ते स्वर्गती भावे प्रेतमोक्षो यतो भवेत्
जो माणूस मृत्यूच्या दिवशी पार्वण श्राद्ध करतो, तो खालच्या अवस्थेला जातो; पण जर ते स्वर्गप्राप्तीच्या मार्गाशी संबंधित असेल, तर त्याला प्रेतावस्थेतून मुक्ती मिळते.
आमश्राद्धं तदा कुर्याद्विधिज्ञः श्राद्धदस्ततः। तेनाग्नौकरणं कुर्यात्पिंडांस्तेनैव निर्वपेत्
त्या वेळी विधी जाणणाऱ्याने आधी आमश्राद्ध करावे, मग नेहमीचे श्राद्ध करावे; त्यानंतर अग्नीत होम करावा आणि त्याच पद्धतीने पिंड अर्पण करावे.
त्रिभिः सपिंडीकरणं मासैक्ये त्रितये तथा। यदा प्राप्स्यति कालेन तदा मुच्येत बंधनात्
तीन महिन्यांच्या कालावधीत, जेव्हा तीन जणांसह सपिंडीकरण केले जाते, तेव्हा योग्य वेळ आल्यावर त्या प्रेतात्म्याची बंधनातून मुक्तता होते.
मुक्तोपि लेपभागित्वं प्राप्नोति कुशमार्जनात्। लेपभाजश्चतुर्थाद्यास्त्रयः स्युः पिंडभागिनः
मुक्त झाल्यावरही कुशाने झाडल्यानं उरलेल्या अंशाचा भाग मिळतो; चौथ्या पासून पुढे तीन जणांना उरलेल्या अंशाचा लाभ होतो, आणि बाकीचे पिंडाचा भाग घेतात.
पिण्डदः सप्तमस्तेषां सपिंडाः सप्तपूरुषाः। भीष्म उवाच। कथं हव्यानि देयानि कव्यानि च जनैरिह
त्यांच्यात सातवा पिंड देणारा असतो; सपिंड म्हणजे सात पिढ्या. भीष्म म्हणाले: येथे लोकांनी देवांना आणि पितरांना अर्पण कसे करावे?
गृह्णंति पितृलोके वा प्रायः के कैर्निगद्यते। यदि मर्त्ये द्विजो भुंक्ते हूयते यदि वानले
पितृलोकात नेमके कोण हे अर्पण स्वीकारतात, असे सांगितले जाते? जर पृथ्वीवर द्विज ते खातात, किंवा अग्नीत अर्पण केले तर काय होते?
शुभाशुभात्मकाः प्रेतास्तदन्नं भुंजते कथम्। पुलस्त्य उवाच। वसुस्वरूपाः पितरो रुद्राश्चैव पितामहाः
शुभ-अशुभ स्वभाव असलेले प्रेतात्मे ते अन्न कसे ग्रहण करतात? पुलस्त्य म्हणाले: पितर वसु रूपात असतात, आणि पितामह रुद्र असतात.
प्रपितामहास्तथादित्या इत्येषा वैदिकी श्रुतिः। नामगोत्रं पितॄणां तु प्रापकं हव्यकव्ययोः
प्रपितामह आदित्य असतात, असे वैदिक श्रुती सांगते. देव आणि पितरांना अर्पण केलेले हविष्य आणि कव्य त्यांच्या नाव-गोत्रामुळे त्यांच्यापर्यंत पोहोचते.
श्राद्धस्य मन्त्रतस्तत्वमुपलभ्येत भक्तितः। अग्निष्वात्तादयस्तेषामाधिपत्ये व्यवस्थिताः
श्राद्धाचे खरे स्वरूप मंत्राने आणि भक्तीने समजते; त्यात अग्निष्वात्त वगैरे प्रमुख देवता म्हणून स्थिर आहेत.
नामगोत्रास्तदा देशा भवंत्युद्भवतामपि। प्राणिनः प्रीणयत्येतदर्हणं समुपागतं
त्या वेळी त्यांच्या नाव, गोत्र आणि ठिकाणे प्रकट होतात; हे योग्य रीतीने केलेले सन्मान सर्व जीवांना संतुष्ट करते.
दिव्यो यदि पिता माता गुरुः कर्मानुयोगतः। तस्यान्नममृतं भूत्वा दिव्यत्त्वेप्यनुगच्छति
पिता, माता किंवा गुरु कर्मामुळे दिव्य झाले असतील, तर त्यांचे अन्न अमृत होऊन त्यांना दिव्य अवस्थेतही अनुसरते.
दैत्यत्वे भोगरूपेण पशुत्वेपि तृणं भवेत्। श्राद्धान्नं वायुरूपेण नागत्वेप्युपतिष्ठति
दैत्य अवस्थेत ते भोगरूप होते, पशुरूपात ते गवत होते; श्राद्धाचे अन्न वायू रूपाने, परत न आलेल्यांनाही पोहोचते.
पानं भवति यक्षत्वे राक्षसत्वे तथामिषं। दानवत्वे तथा पानं प्रेतत्वे रुधिरोदकम्
यक्ष अवस्थेत ते पाण्याचे रूप घेते; राक्षस अवस्थेत ते मांस होते; दानव अवस्थेतही ते पाणी होते; प्रेत अवस्थेत ते रक्त आणि पाणी होते.
मनुष्यत्वेन्नपानादि नानाभोगवतां भवेत्। रतिशक्तिस्त्रियः कान्तेऽन्येषां भोजनशक्तिता
मानव रूपात ते अन्न, पाणी आणि इतर विविध भोग होतात; स्त्रियांसाठी ते सौंदर्य आणि रमणशक्ती होते; इतरांसाठी ते जेवणाची शक्ती होते.
दानशक्तिः स विभवा रूपमारोग्यमेव च। श्राद्धपुष्पमिदं प्रोक्तं फलं ब्रह्मसमागमः
ते दानशक्ती, संपत्ती, रूप आणि आरोग्य होते; हे श्राद्धाचे फूल आहे, आणि त्याचे फळ म्हणजे ब्रह्माशी एकरूपता.
आयुः पुत्रान्धनं विद्यां स्वर्गं मोक्षं सुखानि च। प्रयच्छन्ति तथा राज्यं प्रीताः पितृगणा नृप
आयुष्य, पुत्र, संपत्ती, विद्या, स्वर्ग, मोक्ष आणि सुख, तसेच राज्य, हे सर्व संतुष्ट पितरगण देतात, हे राजा.
श्रूयते च पुरा मोक्षं प्राप्ताः कौशिकसूनवः। पंचभिर्जन्मसंबंधैः प्राप्ता ब्रह्मपरं पदम्
पूर्वी असे ऐकले जाते की कौशिकांचे पुत्र मोक्षास पात्र झाले; पाच पिढ्यांच्या संबंधाने त्यांनी ब्रह्मपद प्राप्त केले.