अभ्यर्च्य गंधाद्युत्सृज्य पितृयज्ञं समारभेत्। दर्भासनादि कृत्वादौ त्रीणि पात्राणि चार्चयेत्
गंधादीने पूजा करून, अर्पण केल्यावर, पितृयज्ञ सुरू करावा. प्रथम कुशांचे आसन करून तीन पात्रांची पूजा करावी.
सपवित्राणि कृत्वादौ शन्नोदेवीत्यपः क्षिपेत्। तिलोसीति तिलान्कुर्याद्गन्धपुष्पादिकं पुनः
सर्व पात्रं कुशांनी शुद्ध करून, ‘शन्नो देवी’ म्हणत पाणी ओतावं. ‘तिलोऽसि’ म्हणत तिळ ठेवावेत, आणि पुन्हा गंध-फुलं अर्पण करावीत.
पात्रं वनस्पतिमयं तथा पर्णमयं पुनः। राजतं वा प्रकुर्वीत तथा सागरसंभवम्
पात्र लाकडाचं, पानाचं, चांदीचं किंवा समुद्रातून मिळालेलं असू शकतं.
सौवर्णं राजतं ताम्रं पितॄणां पात्रमुच्यते। रजतस्य कथा वापि दर्शनं दानमेव च
सोने, चांदी किंवा तांब्याचं पात्र पितरांसाठी उत्तम मानलं जातं. चांदीचं वर्णन, दर्शन किंवा दान केलं तरी ते प्रशंसनीय आहे.
राजतैर्भाजनैरेषां पितॄणां रजतान्वितैः। वार्यपि श्रद्धया दत्तमक्षयायोपकल्पते
चांदीच्या किंवा चांदीने सुशोभित पात्रात श्रद्धेने पाणी पितरांना दिलं, तर त्याचं पुण्य कधीही संपत नाही.
अद्यापि पितृपात्रेषु पितॄणां राजतान्वितम्। शिवनेत्रोद्भवं यस्मादुत्तमं पितृवल्लभम्
आजही पितरांसाठीच्या पात्रांमध्ये चांदीने सुशोभित पात्र श्रेष्ठ मानलं जातं, कारण ते शिवाच्या नेत्रातून उत्पन्न झालं असं सांगितलं जातं.
एवं पात्राणि संकल्प्य यथालाभं विमत्सरः। या दिव्येति पितुर्नाम गोत्रे दर्भान्करे न्यसेत्
आपल्या सामर्थ्यानुसार, द्वेष न ठेवता पात्र निवडावं. ‘या दिव्येति’ म्हणत, पितरांचं नाव आणि गोत्र उच्चारून, कुश हातात घ्यावेत.
पितॄनावाहयिष्यामि तथेत्युक्तः स तैः पुनः। उशंतस्त्वा तथायन्तु ऋग्म्यामावाहयेत्पितॄन्
‘मी पितरांना आवाहन करतो’ असं सांगून, त्यांची संमती मिळाल्यावर, ‘उशंतस्त्वा तथा यंतु’ या ऋग्वेद मंत्राने पितरांना बोलवावं.
या दिव्येत्यर्घ्यमुत्सृज्य दद्याद्गंधादिकं ततः। वस्त्रोत्तरं दर्भपूर्वं दत्वा संश्रयमादितः
‘या दिव्येति’ म्हणत अर्घ्य अर्पण करावं, मग गंध वगैरे द्यावं. कुशांसह वस्त्र अर्पण करून, प्रथम आश्रय द्यावा.
पितृपात्रे निधायाथ न्युब्जमुत्तरतो न्यसेत्। पितृभ्यः स्थानमसीति निधाय परिवेषयेत्
पितरांच्या पात्रात नैवेद्य ठेवून, तो उत्तर दिशेला ठेवावा. पितरांसाठी आसन ठेवल्यावर, नैवेद्य वाढावा.
तत्रापि पूर्वतः कुर्यादग्निकार्यं विमत्सरः। उभाभ्यामपि हस्ताभ्यामाहृत्य परिवेषयेत्१५० 1.9.
तिथेही, जसं आधी केलं तसं, द्वेष न ठेवता अग्नीचं कार्य करावं आणि दोन्ही हातांनी अन्न आणून ते समर्पित करावं.
उशन्तस्त्वेति तं दर्भं पाणिभक्तं विशेषतः। गुणान्वितैश्च शाकाद्यैर्नानाभक्ष्यैस्तथैव च
'उशंतस्त्व' म्हणताना, त्या विशेष दर्भाचं अर्पण हाताने करावं आणि उत्तम अशा वेगवेगळ्या भाज्या व इतर पदार्थांसह ते द्यावं.
अन्नं च सदधिक्षीरं गोघृतं शर्करान्वितं। मासं प्रीणाति वै सर्वान्पितॄनित्याह पद्मजः
दही, दूध, गायीचं तूप आणि साखर मिसळलेलं तांदूळ हे सर्व पितरांना एक महिना आनंद देतं, असं पद्मज म्हणतो.
द्वौ मासौ मत्स्यमांसेन त्रीन्मासान्हारिणेन तु। औरभ्रेणाथ चतुरः शाकुनेनाथ पंच वै
मासळीचं मांस दिलं तर दोन महिने तृप्ती टिकते; हरणाचं मांस दिलं तर तीन महिने; मेंढीचं मांस दिलं तर चार महिने; आणि पक्ष्याचं मांस दिलं तर पाच महिने तृप्ती राहते.
वाराहस्य तु मांसेन षण्मासं तृप्तिरुत्तमा। सप्तलोहस्य मांसेन तथाष्टावाजकेन तु
वराहाचं मांस दिलं तर सहा महिने उत्तम तृप्ती मिळते; सात खुर असलेल्या प्राण्याचं मांस दिलं तर सात महिने, आणि बकऱ्याचं मांस दिलं तर आठ महिने तृप्ती टिकते.
पृषतस्य तु मांसेन तृप्तिर्मासान्नवैव तु। दशमासांश्च तृप्यंते वराहमहिषामिषैः
चितळाच्या मांसाने नव महिने तृप्ती राहते; वराह आणि म्हशीचं मांस दिलं तर दहा महिने तृप्ती टिकते.
शशकूर्मयोस्तु मांसेन मासानेकादशैव तु। संवत्सरं तु गव्येन पयसा पायसेन वा
सशाचं आणि कासवाचं मांस दिलं तर अकरा महिने तृप्ती राहते; गायीचं दूध किंवा दूधात शिजवलेला तांदूळ दिला तर संपूर्ण वर्षभर तृप्ती मिळते.
सौकरेण तु तृप्यंते मासान्पंचदशैव तु। वार्ध्रीणसस्य मांसेन तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी
डुकराचं मांस दिलं तर पंधरा महिने तृप्ती राहते; गेंड्याचं मांस दिलं तर बारा वर्षं तृप्ती टिकते.
कालशाकेन चानंत्यं खड्गमांसेन चैव हि। यत्किंचिन्मधुना मिश्रं गोक्षीरं दधिपायसम्
काळ्या मेथीच्या भाजीने आणि खड्गमासाने तृप्ती अखंड राहते; मधात मिसळलेलं गायीचं दूध, दही किंवा दूधात शिजवलेला तांदूळ हेही तसंच आहे.
दत्तमक्षयमित्याहुः पितरः पूर्वदेवताः। स्वाध्यायं श्रावयेत्पित्र्यं पुराणान्यखिलानि च
पूर्वज, जे देवतास्वरूप आहेत, असं म्हणतात की असं दिलेलं दान कधीच संपत नाही; पितृकर्म, वेदपठण आणि सर्व पुराणांचं पठण करावं.
ब्रह्मविष्ण्वर्करुद्राणां स्तवानि विविधानि च। इंद्रेशसोमसूक्तानि पावमानीश्च शक्तितः
ब्रह्मा, विष्णू, सूर्य आणि रुद्र यांचे विविध स्तोत्र, तसेच इंद्र, ईश, सोम आणि पावमानी यांची स्तुती आपल्या शक्तीनुसार म्हणावी.
बृहद्रथंतरं तत्र ज्येष्ठसामाथ रौरवं। तथैव शांतिकाध्यायं मधुब्राह्मणमेव च
तिथे बृहद् आणि रथंतर साम, ज्येष्ठ साम, रौरव, शांतिपाठ आणि मधु ब्राह्मण यांचं पठण करावं.
मण्डलब्राह्मणं तद्वत्प्रीतिकारि च यत्पुनः। विप्राणामात्मनश्चापि तत्सर्वं समुदीरयेत्
त्याचप्रमाणे मंडल ब्राह्मण आणि जे काही समाधान देतं ते सर्व, ब्राह्मण आणि स्वतःच्या कल्याणासाठी म्हणावं.
भारताध्ययनं कार्यं पितॄणां परमप्रियं। भुक्तवत्सु च विप्रेषु भोज्यतोयादिकं नृप
महाभारताचं अध्ययन करावं, कारण ते पितरांना फार प्रिय आहे; आणि ब्राह्मणांनी जेवल्यावर त्यांना अन्न, पाणी वगैरे द्यावं, राजन.
सार्ववर्णिकमन्नाद्यमानयेत्सावधारणं। समुत्सृजेद्भुक्तवतामग्रतो विकिरान्भुवि
सर्व जातींसाठी योग्य असं अन्न आदराने आणावं आणि जेवण झाल्यावर उरलेलं अन्न त्यांच्या समोर जमिनीवर विखरावं.
अग्निदग्धाश्च ये जीवा येप्यदग्धाः कुले मम। भूमौ दत्तेन तृप्यंतु तृप्ता यांतु परां गतिं
माझ्या कुळात ज्या जीवांना अग्नीने दहन केलं आहे किंवा नाही, अशा सर्वांना जमिनीवर दिलेल्या अन्नाने तृप्त व्हावं आणि तृप्त होऊन ते सर्वोच्च स्थानाला जावोत.
येषां न माता न पिता न बंधुर्न चापि मित्रं न तथान्नमस्ति। तत्तॄप्तयेन्नं भुवि दत्तमेतत्पयातु योगाय यतो यतस्ते
ज्यांना आई, वडील, नातेवाईक, मित्र किंवा अन्न नाही, अशांसाठी हे जमिनीवर दिलेलं अन्न त्यांना तृप्त करावं आणि ते जिथे कुठे असतील तिथे त्यांना योग्य स्थान मिळावं.
असंस्कृतप्रमीतानां त्यागिनां कुलभागिनां। उछिष्टभागधेयानां दर्भेषु विकिरासनं
जे संस्कार न होता गेले, जे संन्यासी, जे कुटुंबातले वाटेकरी, आणि जे उरलेल्याचे हक्कदार आहेत, त्यांच्यासाठी दर्भावर अर्पण विखरावं.
तृप्तान्ज्ञात्वोदकं दद्यात्सकृद्विकिरणे तथा। विप्रलिप्तमहीपृष्टे गोशकृन्मूत्रवारिणा
पितरांच्या तृप्तीसाठी एकदाच पाणी अर्पण करावं, अगदी गायीच्या शेणानं, मूत्रानं किंवा पाण्यानं लिंपलेल्या जमिनीवरही, तर्पण करताना.
निधाय दर्भान्विधिवद्दक्षिणाग्रान्प्रयत्नतः। सर्ववर्णविधानेन पिंडांश्च पितृयज्ञवत्
दार्भा गवत दक्षिणेकडे टोकं ठेवून, नीट नियमाप्रमाणे, सर्व जातींच्या विधीनुसार, पिंड तयार करावेत जसं पितृयज्ञात केलं जातं.