बुधः प्रोवाच तां तन्वीमिला त्वं वरवर्णिनी। अहं च कामुको नाम बहुविद्यो बुधः स्मृतः
बुध म्हणाला, 'सुंदर इल, तू इलाच आहेस; आणि मी बुध, अनेक विद्या असलेला आणि प्रेमळ म्हणून ओळखला जातो.'
तेजस्विनः कुले जातः पिता मे ब्राह्मणाधिपः। इति सा तस्यवचनात्प्रविष्टा बुधमंदिरम्
'मी तेजस्वी घराण्यात जन्मलो, माझे वडील ब्राह्मणांचे प्रमुख आहेत.' असं त्याच्या बोलण्यावरून ती बुधाच्या घरात गेली.
रत्नस्तंभसमाकीर्णं दिव्यमायाविनिर्मितम्। इला कृतार्थमात्मानं मेने तद्भवने स्थिता
रत्नांच्या खांबांनी भरलेलं, दिव्य मायेनं तयार झालेलं ते घर पाहून, इलाला तिथे राहून आपलं जीवन सफल झाल्यासारखं वाटलं.
अहो वृत्तमहोरूपमहो धनमहोकुलम्। मम चास्य च भर्त्तुर्वा अहो लावण्यमुत्तमम्
'वा! किती उत्तम वर्तन! किती मोठं वैभव आणि घराणं! माझ्यासाठी आणि माझ्या पतीसाठीसुद्धा—वा, किती अप्रतिम सौंदर्य!'
रेमे च सा तेन सममतिकालमिला वने। सर्वभोगमये गेहे यथेंद्रभवने तथा
त्या वनात, सर्व सुखांनी भरलेल्या घरात, इलाने त्याच्यासोबत खूप काळ आनंद घेतला, जणू काही इंद्राच्या महालातच.
अथान्विष्यंतो राजानं भ्रातरस्तस्य मानवाः। इक्ष्वाकुप्रमुखा जग्मुस्तदा शरवणांतिकम्
मग त्या राजाचा शोध घेत, मनुचे पुत्र, इक्ष्वाकू वगैरे भावंडे, शरवनाजवळ गेले.
ततस्ते ददृशुः सर्वे वडवामग्रतः स्थिताम्। रत्नपर्यंतकिरणदीप्यमानामनुत्तमाम्
तिथे सर्वांनी समोर एक सुंदर घोडी पाहिली, जी रत्नांच्या किरणांनी झगमगत होती आणि अतुलनीय होती.
संप्राप्य प्रत्यभिज्ञानात्सर्वे विस्मयमागताः। अयं चंद्रप्रभो नाम वाजी तस्य महात्मनः
ती ओळखून, सर्वजण आश्चर्यचकित झाले: 'ही चंद्रप्रभा आहे, त्या महात्म्याचा घोडा.'
अगमद्वडवारूपमुत्तमं केन हेतुना। ततस्तु मैत्रावरुणिं पप्रच्छुः स्वपुरोहितम्
'हा उत्तम घोडा घोडी कसा झाला?' असं म्हणून त्यांनी आपल्या पुरोहिताला, मैत्रावरुणीला विचारलं.
किमेतदित्यभूच्चित्रं वद योगविदां वर। वसिष्ठोप्यब्रवीत्सर्वं दृष्ट्वा तं ध्यानचक्षुषा
'हे काय विचित्र घडलं?' असं विचारल्यावर, योगविद्येत श्रेष्ठ असलेल्या वसिष्ठाने ध्यानदृष्टीने सर्व काही पाहून सांगितलं.
समयः शंभुदयिता कृतः शरवणे पुरा। यः पुमान्प्रविशेच्चात्र स नारीत्वमवाप्स्यति
'पूर्वी शरवणात शंकराच्या प्रियतमेने असं ठरवलं होतं—इथे जो कुणी पुरुष येईल, तो स्त्री होईल.'
अयमश्वोपि नारीत्वमगाद्राज्ञा सहैव तु। इलः पुरुषतामेति यथासौ धनदोपमः
'हा घोडाही राजासोबत स्त्री झाला; इल पुन्हा पुरुषत्व प्राप्त करतो, जसा तो पूर्वी होता, कुबेरासारखा.'
तथैव यत्नः कर्त्तव्य आराध्य च पिनाकिनम्। ततस्ते मानवा जग्मुर्यत्र देवो महेश्वरः
त्याचप्रमाणे प्रयत्न करावा आणि पिनाकधारी शंकराची पूजा करावी. मग ते सर्व पुरुष ज्या ठिकाणी महादेव होते तिथे गेले.
तुष्टवुर्विविधैः स्तोत्रैः पार्वतीपरमेश्वरौ। तावूचतुरलं चैष समयः किं नु सांप्रतं
त्यांनी पार्वती आणि परमेश्वर यांची विविध स्तोत्रांनी स्तुती केली. ते दोघे म्हणाले, 'बस, आता वेळ आली आहे—आता काय करायचे?'
इक्ष्वाकोरश्वमेधेन यत्फलं स्यात्तदावयोः। दत्वा किंपुरुषो वीरः स भविष्यत्यसंशयम्
इक्ष्वाकूने अश्वमेध यज्ञाने जे फळ मिळवले असते, ते आम्हा दोघांना मिळेल; ते दिल्यावर तो वीर नक्कीच किंपुरुष होईल का?
तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे जग्मुर्वैवस्वतात्मजाः। इष्ट्वाश्वमेधेन तत इला किंपुरुषोभवत्
‘तसेच होवो’ असे म्हणून ते सर्व वैवस्वताचे पुत्र निघून गेले; मग अश्वमेध यज्ञ करून इला किंपुरुष झाला.
मासमेकं पुमान्वीरः स्त्रीत्वं मासमभूत्पुनः। बुधस्य भवने तिष्ठन्निलो गर्भधरोभवत्
एक महिना तो वीर पुरुष होता; पुन्हा एक महिना स्त्री झाला; बुधाच्या घरी राहून इला गर्भवती झाली.
अजीजनत्पुत्रमेकमनेकगुणसंयुतम्। बुध उत्पाद्य तं पूरुं स स्वर्गमगमत्पुनः
तिने अनेक गुणांनी युक्त असा एक पुत्र जन्माला घातला; बुधाने तो पूरू उत्पन्न केला आणि तो स्वर्गात गेला.
इलस्य नाम्ना तद्वर्षमिलावृतमभूत्तदा। सोमार्कवंशजो राजा इलोभूद्वंशवर्द्धनः
इलाच्या नावावरून त्या प्रदेशाला इलावृत असे नाव पडले; सोम आणि सूर्यवंशातून जन्मलेला राजा इला वंशवृद्धी करणारा ठरला.
एवं पुरूरवाः पूरोरभवद्वंशवर्द्धनः। इक्ष्वाकुरर्कवंशस्य तथैवोक्तो नरेश्वरः
अशा प्रकारे पूरूचा पुत्र पुरूरवा वंश वाढवणारा झाला; त्याचप्रमाणे इक्ष्वाकू आणि सूर्यवंशाचा राजा म्हणूनही तो ओळखला जातो.
इलः किंपुरुषत्वे च सुद्युम्न इति चोच्यते। पुनः पुत्रत्रयमभूत्सुद्युम्नस्यापराजितम्
इला किंपुरुष असताना त्याला सुध्युम्न असेही म्हणतात; पुन्हा सुध्युम्नाचे तीन अपराजित पुत्र झाले.
उत्कलोथ गयस्तद्वद्धरिताश्वश्च वीर्यवान्। उत्कलस्योत्कला नाम गयस्य तु गयापुरी
उत्कळ, मग गया आणि त्याचप्रमाणे बलवान हरिताश्व; उत्कळाचा प्रदेश उत्कळा आणि गयाचा नगर गयापुरी असे नाव पडले.
हरिताश्वस्य दिग्याम्या संज्ञाता कुरुभिः सह। प्रतिष्ठानेभिषिच्याथ स पुरूरवसं सुतम्
हरिताश्वाचा दक्षिणेकडील प्रदेश कुरूंसह ओळखला जातो; त्याने आपला पुत्र पुरूरवा याला प्रतिष्ठान नगरीत राज्याभिषेक करून बसवले.
जगामेलावृतं भोक्तुं दिव्यं वर्षं फलाशनः। इक्ष्वाकुर्ज्येष्ठदायादो मध्यदेशमवाप्तवान्
तो फळे खाऊन दिव्य इलावृत प्रदेश भोगायला गेला; इक्ष्वाकूचा ज्येष्ठ वारस मध्यदेश मिळवून राहिला.
नरिष्यंतस्य पुत्रोभूच्छुको नाम महाबलः। नाभागादंबरीषस्तु धृष्टस्य तु सुतत्रयम्
नरिष्यंताचा पुत्र महाबलवान शुक नावाचा झाला; धृष्टाचे तीन पुत्र होते—नाभाग, अंबरिष आणि आणखी एक.
धृष्टकेतुः स्वधर्माथो रणधृष्टश्च वीर्यवान्। आनर्तो नाम शर्यातेः सुकन्या चैव दारिका
धृष्टकेतू स्वतःच्या धर्मावर स्थिर होता, रणधृष्ट बलवान होता; शर्यातीचा पुत्र आनर्त आणि कन्या सुकन्या अशी होती.
आनर्तस्याभवत्पुत्रो रोचमानः प्रतापवान्। आनर्तो नाम देशोभून्नगरी च कुशस्थली
आनर्ताचा पुत्र तेजस्वी रोचमान झाला; त्या प्रदेशाचे नाव आनर्त आणि नगरीचे नाव कुशस्थळी पडले.
रोचमानस्य रेवोभूद्रेवाद्रैवत एव च। ककुद्मी चापरं नाम ज्येष्ठः पुत्रशतस्य च
रोचमानाचा पुत्र रेवा आणि रेवाचा पुत्र रैवत झाला; ककुद्मी हा त्याच्या शंभर पुत्रांपैकी ज्येष्ठ होता.
रेवती तस्य सा कन्या भार्या रामस्य विश्रुता। करूषाच्चैव कारूषा बहवः प्रथिता भुवि
त्याची कन्या रेवती, ही रामाची प्रसिद्ध पत्नी होती; करूषापासून अनेक प्रसिद्ध कारूष पृथ्वीवर झाले.
पृषध्रो गोवधाच्छूद्रो गुरुशापादजायत। इक्ष्वाकुपुत्रा नाम्नाथ विकुक्षि निमिदंडकाः
गायीचा वध केल्यामुळे पृषध्र गुरुच्या शापाने शूद्र झाला; इक्ष्वाकूचे पुत्र विकुक्षी, निमी आणि दंडक अशी नावे होती.