दस्रौ श्रुतित्वात्संजातौ नासत्यौ नासिकाग्रतः। ज्ञात्वा चिराच्च तं देवं संतोषमगमत्परं
नाकातून जन्मले म्हणून त्यांना दसरौ, नासत्य असे नाव पडले; हे कळल्यावर, बराच काळानंतर, त्या देवीला अत्यंत समाधान मिळाले.
विमानेनागमत्स्वर्गे पत्न्या सह मुदान्वितः। सावर्ण्योपि मनुर्मेरावद्यापि तपते तपः
तो देव पत्नीसमवेत आनंदाने विमानात स्वर्गात गेला; आणि सावर्णी मनु आजही मेरू पर्वती तप करतो.
शनिस्तपोबलाच्चापि ग्रहाणां समतां गतः। यमुना तपती चैव पुनर्नद्यौ बभूवतुः
शनीने तपाच्या बळाने ग्रहांमध्ये समान स्थान मिळवले; यमुना आणि तपती दोघीही पुन्हा नद्या झाल्या.
विष्ठिर्घोरात्मिका तद्वत्कालत्वेन व्यवस्थिता। मनोर्वैवस्वतस्यापि दश पुत्रा महाबलाः
भीषण स्वरूपाची विष्ठीही काळरूपाने स्थिर झाली; आणि वैवस्वत मनूचे दहा बलवान पुत्र झाले.
इलस्तु प्रथमस्तेषां पुत्रेष्ट्या समकल्पि यः। इक्ष्वाकुः कुशनाभश्च अरिष्टो धृष्ट एव च
त्यातला पहिला पुत्र इला, जो पुत्रेष्टीने प्राप्त झाला; इक्ष्वाकु, कुशनाभ, अरिष्ट आणि धृष्ट हेही होते.
नरिष्यंतः करूषश्च शर्यातिश्च महाबलः। पृषध्रश्चाथ नाभागः सर्वे ते दिव्यमानुषाः
नरिष्यंत, करूष, महाबलशाली शर्याति, पृषध्र आणि नाभाग — हे सर्व दिव्य आणि मानवी होते.
अभिषिच्य मनुः पूर्वमिलं पुत्रं स धार्मिकम्। जगाम तपसे भूयः पुष्करं स तपोवनं
मनूने आपल्या धर्मशील पुत्र इळ याचा अभिषेक केला आणि पुन्हा पुष्कर या तपोवनात तप करण्यासाठी निघून गेला.
अथाजगाम सिध्यर्थं तस्य ब्रह्मा वरप्रदः। वरं वरय भद्रं ते मानवेय यथेप्सितं
तेव्हा त्याच्या मनोकामना पूर्ण व्हाव्यात म्हणून वर देणारा ब्रह्मा तेथे आला आणि म्हणाला, 'माणव्या, तुला जे हवे ते वर माग, तुझ्यासाठी ते मंगल होवो.'
उवाच स तदा देवं पद्माक्षं पद्मजं विभुं। वंशे मे धर्मसंयुक्ताः पृथिव्यां सर्वपार्थिवाः
त्या वेळी त्याने कमळासारख्या डोळ्यांच्या, कमळातून जन्मलेल्या त्या देवतेला म्हटले, 'माझ्या वंशातील पृथ्वीवरील सर्व राजे नेहमी धर्माशी जोडलेले असावेत.'
भवेयुरीश्वराः स्वामिन्प्रसादात्तव कंजज। तथेत्युक्त्वा तु देवेशस्तत्रैवांतरधीयत
'ते तुझ्या कृपेने सर्वांचे स्वामी व्हावेत, कमळज!' असे त्याने म्हटल्यावर देवांचा स्वामी 'तथास्तु' म्हणून तेथून अदृश्य झाला.
ततोयोध्यां समागत्य समतिष्ठद्यथा पुरा। अथैकदा रथारूढ इलो निज सुतो मनोः
नंतर तो अयोध्येला परतला आणि पूर्वीप्रमाणे राज्य करू लागला. एकदा मनूचा स्वतःचा मुलगा इळ रथावर बसला.
निर्जगामार्थसिध्यर्थमिनप्रायां महीमिमां। भ्रमन्द्वीपानि सर्वाणि क्ष्माभृतः संप्रसाधयन्
आपली कामगिरी साध्य करण्यासाठी इळ निघाला, साऱ्या द्वीपांमध्ये भटकत, या पृथ्वीवर सर्व राजांना जिंकू लागला.
जगामोपवनं शंभोरथाकृष्टः प्रतापवान्। कल्पद्रुमलताकीर्णं नाम्ना शरवणं महत्
तो आपल्या पराक्रमाने ओढला गेला आणि शंभूच्या त्या प्रसिद्ध उपवनात, कल्पवृक्षाच्या वेलांनी वेढलेल्या मोठ्या शरवणात गेला.
रमते यत्र देवेशः सोमः सोमार्द्धशेखरः। उमया समयस्तत्र पुरा शरवणे कृतः
जिथे देवांचा स्वामी, सोम, अर्धचंद्र धारण करणारा, आनंदाने रमतो; पूर्वी त्या शरवणात उमा आणि त्याचा एक करार झाला होता.
पुंनामसंज्ञं यत्किंचिदागमिष्यति नो वनं। स्त्रीत्वमेष्यति तत्सर्वं दशयोजनमंडले
या वनात पुरुष नाव घेऊन जे काही येईल ते सर्व दहा योजनांच्या परिसरात स्त्री होईल.
अज्ञातसमयो राजा इलः शरवणं गतः। स्त्रीत्वं जगाम सहसा बडवाश्वोऽभवत्क्षणात्
त्या कराराची माहिती नसताना राजा इळ शरवणात गेला आणि क्षणातच तो घोडीसारखा स्त्री झाला.
पुरुषत्वे कृतं सर्वं स्त्रीकाये विस्मृतं ततः। इलेति साभवन्नारी पीनोन्नतघनस्तनी
पुरुष असताना केलेली सर्व कामे स्त्री शरीरात गेल्यावर विसरली गेली; आणि ती स्त्री 'इळा' म्हणून ओळखली जाऊ लागली, तिचे स्तन भरदार, उंच आणि घन होते.
उन्नतश्रोणिजघना पद्मपत्रायतेक्षणा। पूर्णेन्दुवदना तन्वी विलासिन्यसितेक्षणा
तिचे कंबर आणि नितंब उंच, डोळे कमळाच्या पाकळ्यांसारखे मोठे, शरीर सडपातळ, चेहरा पूर्ण चंद्रासारखा, खेळकर आणि डोळे काळे होते.
पीनोन्नतायतभुजा नीलकुंचितमूर्द्धजा। तनुलोमा सुवदना मृदुगद्गदभाषिणी
तिचे हात भरदार, लांब, केस कुरळे आणि काळे, अंगावर बारीक केस, चेहरा सुंदर, आणि बोलणे मृदू व गोड होते.
श्यामागौरेण वर्णेन तनुताम्रनखांकुरा। कार्मुकभ्रूयुगोपेता हंसावरणगामिनी
तिचा रंग काळसर आणि गोरा, नखं लांबट आणि तांबूस, भुवया कमानीसारख्या वाकलेल्या, चालणे राजहंसासारखे मोहक होते.
भ्रममाणा वने तस्मिन्चिंतयामास भामिनी। को मे पिता वा भ्राता वा को मे त्राता भवेदिह
त्या वनात भटकताना ती तेजस्विनी विचार करू लागली, 'माझा वडील कोण? भाऊ कोण? इथे माझे रक्षण कोण करणार?'
कस्य भर्त्तुरहं दत्ता कियद्वर्षास्मि भूतले। चिंतयंती च ददृशे सोमपुत्रेण साङ्गना
'माझा पती कोण? मी पृथ्वीवर किती वर्षे आहे?' असे विचार करत असताना सोमपुत्र आपल्या स्त्रियांसह तिला पाहतो.
इलारूप समाक्षिप्त मनसा वरवर्णिनी। बुधस्तदाप्तये यत्नमकरोत्कामपीडितः
इळेच्या रूपाने तिचे मन मोहून गेले, त्या सुंदर वर्णाच्या स्त्रीला मिळवण्यासाठी, कामाने व्याकुळ झालेला बुध प्रयत्न करू लागला.
विशिष्टाकारवान्मुंडी स कमंडलुपुस्तकः। वेणुदंडकृतावेशः पवित्रक खनित्रकः
तो विशेष देखणा, डोक्यावर केस नसलेला, कमंडलू आणि पुस्तक घेऊन, बांबूच्या काठीसह, पवित्र दोरा आणि फावड्याने सजलेला होता.
द्विजरूपः शिखी ब्रह्म निगदन्कर्णकुंडली। वटुभिश्चार्थिभिर्युक्तः समित्पुष्पकुशोदकैः
द्विजाच्या रूपात, शिखा, यज्ञोपवीत आणि कानात कुंडले घालून, त्याच्या भोवती भिक्षा मागणारे वटु, हातात समिधा, फुले, कुशा आणि पाणी घेऊन उभे होते.
कालेन्विष्यां ततस्तस्मिन्नाजुहाव स तामिलाम्। बहिर्वनस्यांतरितः किल पादपमंडपे
योग्य वेळी, तो त्या झाडांच्या सावलीत असलेल्या, वनातल्या एकांत मांडवात इलाला बोलावतो.
ससंभ्रममकस्माच्च सोपालंभमिवाभवत्। त्यक्त्वाग्निहोत्रशुश्रूषां क्व गता मंदिरान्मम
अचानक घाईने आणि किंचित रागाने तो म्हणाला, 'तू अग्निहोत्राची सेवा सोडून, माझ्या घरातून कुठे गेलीस?'
इयं विहारवेला ते अतिक्रामति सांप्रतम्। एह्येहि पृथुसुश्रोणि संभ्रांता केन हेतुना
'ही तुझ्या फिरायची वेळ आता संपत चालली आहे, जाड कंबरेच्या सुभगे, ये, ये! का अशी घाबरलीस आहेस, आणि कशामुळे?'
इयं सायंतनी वेला विहारस्येह वर्त्तते। कृत्वोपलेपनं पुष्पैरलंकुरु गृहं मम१०० 1.8.
'ही संध्याकाळची फिरायची वेळ आहे; अंगाला उटणे लावून, माझं घर फुलांनी सजव.'
साब्रवीद्विस्मृताहं च सर्वमेव तपोधन। आत्मानं त्वां च भर्त्तारं कुलं च वद मेनघ
ती म्हणाली, 'तपस्वी, मी सर्व काही विसरले आहे—स्वतःला, तुला पती म्हणून, आणि माझ्या घराण्यालाही. सांग ना, पावन पुरुषा.'