तस्मात्प्रसादं कुरु मे यद्यनुग्रहभागहम्। अपनेष्यामि ते तेजः कृत्वा यंत्रे दिवाकरम्
माझ्यावर कृपा कर, जर मी तुझ्या कृपेची पात्र असेन; मी तुझे तेज काढून सूर्याला यंत्रात ठेवीन.
रूपं तव करिष्यामि लोकानंदकरं प्रभो। तथेत्युक्तः स रविणा भ्रमे कृत्वा दिवाकरं
हे प्रभो, मी तुझे रूप जगाला आनंद देणारे करीन; असे म्हटल्यावर सूर्य गोंधळून 'तसेच होऊ दे' असे मान्य करतो.
पृथक्चकार तेजश्च चक्रं विष्णोः प्रकल्पयत्। त्रिशूलं चापि रुद्रस्य वज्रमिंद्रस्य चापरं
त्याने आपले तेज वेगळे केले, विष्णूचे चक्र, रुद्राचे त्रिशूल आणि इंद्राचे वज्र असे वेगवेगळे शस्त्र तयार केले.
दैत्यदानवसंहर्तृ सहस्रकिरणात्मकं। रूपं चाप्रतिमं चक्रे त्वष्टा पद्भ्यामृते महत्
त्वष्ट्याने मग दैत्य आणि दानवांचा संहार करणारे, हजार किरणांनी युक्त, पाय वगळता अतुलनीय असे रूप निर्माण केले.
न शशाक च तद्द्रष्टुं पादरूपं रवेः पुनः। अद्यापि च ततः पादौ न कश्चित्कारयेत्क्वचित्
कोणालाही पुन्हा सूर्याचे पायरूप पाहता आले नाही; म्हणून आजही कुणीही सूर्याचे पाय कुठेही काढू नयेत.
यः करोति स पापिष्ठो गतिमाप्नोति निंदितां। कुष्ठरोगमवाप्नोति लोकेस्मिन्दुःखसंज्ञितं
जो असे करतो तो मोठा पापी होतो, त्याला निंदनीय स्थिती मिळते, कुष्ठरोग होतो आणि लोकांमध्ये दुःखी म्हणून ओळखला जातो.
तस्मान्न धर्मकामार्थी चित्रेष्वायतनेषु च। न क्वचित्कारयेत्पादौ देवदेवस्य धीमतः
म्हणून धर्म, काम किंवा अर्थाची इच्छा असलेल्याने कधीही, कुठेही, देवदेवतेच्या मूर्ती किंवा मंदिरात पाय बनवू नयेत.
ततः स भगवान्गत्वा भूर्लोकममराधिपः। कामयामास कामार्तो मुख एव दिवाकरः
मग तो भगवंत, अमरांचा राजा, पृथ्वीवर गेला; आणि कामाने ग्रासून सूर्य तिच्या मुखासाठी आसुसला.
अश्वरूपेण महता तेजसा च समन्वितः। संज्ञा च मनसा क्षोभमगमद्भयविह्वला
घोड्याचे रूप घेऊन, मोठ्या तेजाने युक्त, संज्ञा मनाने घाबरली आणि भयाने अस्वस्थ झाली.
नासापुटाभ्यामुत्सृष्टं परोयमिति शंकया। तस्याथ रेतसो जातावश्विनाविति नः श्रुतम्
नाकाच्या छिद्रांतून जे बाहेर पडले ते परके आहे असे तिला वाटले; असे म्हणतात की तिच्या वीर्यापासून अश्विनीकुमार जन्मले.
दस्रौ श्रुतित्वात्संजातौ नासत्यौ नासिकाग्रतः। ज्ञात्वा चिराच्च तं देवं संतोषमगमत्परं
नाकातून जन्मले म्हणून त्यांना दसरौ, नासत्य असे नाव पडले; हे कळल्यावर, बराच काळानंतर, त्या देवीला अत्यंत समाधान मिळाले.
विमानेनागमत्स्वर्गे पत्न्या सह मुदान्वितः। सावर्ण्योपि मनुर्मेरावद्यापि तपते तपः
तो देव पत्नीसमवेत आनंदाने विमानात स्वर्गात गेला; आणि सावर्णी मनु आजही मेरू पर्वती तप करतो.
शनिस्तपोबलाच्चापि ग्रहाणां समतां गतः। यमुना तपती चैव पुनर्नद्यौ बभूवतुः
शनीने तपाच्या बळाने ग्रहांमध्ये समान स्थान मिळवले; यमुना आणि तपती दोघीही पुन्हा नद्या झाल्या.
विष्ठिर्घोरात्मिका तद्वत्कालत्वेन व्यवस्थिता। मनोर्वैवस्वतस्यापि दश पुत्रा महाबलाः
भीषण स्वरूपाची विष्ठीही काळरूपाने स्थिर झाली; आणि वैवस्वत मनूचे दहा बलवान पुत्र झाले.
इलस्तु प्रथमस्तेषां पुत्रेष्ट्या समकल्पि यः। इक्ष्वाकुः कुशनाभश्च अरिष्टो धृष्ट एव च
त्यातला पहिला पुत्र इला, जो पुत्रेष्टीने प्राप्त झाला; इक्ष्वाकु, कुशनाभ, अरिष्ट आणि धृष्ट हेही होते.
नरिष्यंतः करूषश्च शर्यातिश्च महाबलः। पृषध्रश्चाथ नाभागः सर्वे ते दिव्यमानुषाः
नरिष्यंत, करूष, महाबलशाली शर्याति, पृषध्र आणि नाभाग — हे सर्व दिव्य आणि मानवी होते.
अभिषिच्य मनुः पूर्वमिलं पुत्रं स धार्मिकम्। जगाम तपसे भूयः पुष्करं स तपोवनं
मनूने आपल्या धर्मशील पुत्र इळ याचा अभिषेक केला आणि पुन्हा पुष्कर या तपोवनात तप करण्यासाठी निघून गेला.
अथाजगाम सिध्यर्थं तस्य ब्रह्मा वरप्रदः। वरं वरय भद्रं ते मानवेय यथेप्सितं
तेव्हा त्याच्या मनोकामना पूर्ण व्हाव्यात म्हणून वर देणारा ब्रह्मा तेथे आला आणि म्हणाला, 'माणव्या, तुला जे हवे ते वर माग, तुझ्यासाठी ते मंगल होवो.'
उवाच स तदा देवं पद्माक्षं पद्मजं विभुं। वंशे मे धर्मसंयुक्ताः पृथिव्यां सर्वपार्थिवाः
त्या वेळी त्याने कमळासारख्या डोळ्यांच्या, कमळातून जन्मलेल्या त्या देवतेला म्हटले, 'माझ्या वंशातील पृथ्वीवरील सर्व राजे नेहमी धर्माशी जोडलेले असावेत.'
भवेयुरीश्वराः स्वामिन्प्रसादात्तव कंजज। तथेत्युक्त्वा तु देवेशस्तत्रैवांतरधीयत
'ते तुझ्या कृपेने सर्वांचे स्वामी व्हावेत, कमळज!' असे त्याने म्हटल्यावर देवांचा स्वामी 'तथास्तु' म्हणून तेथून अदृश्य झाला.
ततोयोध्यां समागत्य समतिष्ठद्यथा पुरा। अथैकदा रथारूढ इलो निज सुतो मनोः
नंतर तो अयोध्येला परतला आणि पूर्वीप्रमाणे राज्य करू लागला. एकदा मनूचा स्वतःचा मुलगा इळ रथावर बसला.
निर्जगामार्थसिध्यर्थमिनप्रायां महीमिमां। भ्रमन्द्वीपानि सर्वाणि क्ष्माभृतः संप्रसाधयन्
आपली कामगिरी साध्य करण्यासाठी इळ निघाला, साऱ्या द्वीपांमध्ये भटकत, या पृथ्वीवर सर्व राजांना जिंकू लागला.
जगामोपवनं शंभोरथाकृष्टः प्रतापवान्। कल्पद्रुमलताकीर्णं नाम्ना शरवणं महत्
तो आपल्या पराक्रमाने ओढला गेला आणि शंभूच्या त्या प्रसिद्ध उपवनात, कल्पवृक्षाच्या वेलांनी वेढलेल्या मोठ्या शरवणात गेला.
रमते यत्र देवेशः सोमः सोमार्द्धशेखरः। उमया समयस्तत्र पुरा शरवणे कृतः
जिथे देवांचा स्वामी, सोम, अर्धचंद्र धारण करणारा, आनंदाने रमतो; पूर्वी त्या शरवणात उमा आणि त्याचा एक करार झाला होता.
पुंनामसंज्ञं यत्किंचिदागमिष्यति नो वनं। स्त्रीत्वमेष्यति तत्सर्वं दशयोजनमंडले
या वनात पुरुष नाव घेऊन जे काही येईल ते सर्व दहा योजनांच्या परिसरात स्त्री होईल.
अज्ञातसमयो राजा इलः शरवणं गतः। स्त्रीत्वं जगाम सहसा बडवाश्वोऽभवत्क्षणात्
त्या कराराची माहिती नसताना राजा इळ शरवणात गेला आणि क्षणातच तो घोडीसारखा स्त्री झाला.
पुरुषत्वे कृतं सर्वं स्त्रीकाये विस्मृतं ततः। इलेति साभवन्नारी पीनोन्नतघनस्तनी
पुरुष असताना केलेली सर्व कामे स्त्री शरीरात गेल्यावर विसरली गेली; आणि ती स्त्री 'इळा' म्हणून ओळखली जाऊ लागली, तिचे स्तन भरदार, उंच आणि घन होते.
उन्नतश्रोणिजघना पद्मपत्रायतेक्षणा। पूर्णेन्दुवदना तन्वी विलासिन्यसितेक्षणा
तिचे कंबर आणि नितंब उंच, डोळे कमळाच्या पाकळ्यांसारखे मोठे, शरीर सडपातळ, चेहरा पूर्ण चंद्रासारखा, खेळकर आणि डोळे काळे होते.
पीनोन्नतायतभुजा नीलकुंचितमूर्द्धजा। तनुलोमा सुवदना मृदुगद्गदभाषिणी
तिचे हात भरदार, लांब, केस कुरळे आणि काळे, अंगावर बारीक केस, चेहरा सुंदर, आणि बोलणे मृदू व गोड होते.
श्यामागौरेण वर्णेन तनुताम्रनखांकुरा। कार्मुकभ्रूयुगोपेता हंसावरणगामिनी
तिचा रंग काळसर आणि गोरा, नखं लांबट आणि तांबूस, भुवया कमानीसारख्या वाकलेल्या, चालणे राजहंसासारखे मोहक होते.