अपत्यानि मदीयानि मातृस्नेहेन पालय। तथेत्युक्त्वा च सा देवमगात्कामाय सुव्रता
माझ्या मुलांना आईच्या मायेने जप. असं म्हणून ती पुण्यवती स्त्री, मनात एकरूप होण्याची इच्छा धरून, त्या देवाकडे गेली.
कामयामास देवोपि संज्ञेयमिति चादरात्। जनयामास सावर्णिं मनुं मनुस्वरूपिणम्
त्या देवालाही आदराने 'ही संज्ञाच आहे' असं वाटून तिची इच्छा झाली; तिने मनूसारखा सावर्णी मनू जन्माला घातला.
सवर्णत्वाच्च सावर्णेर्मनोर्वैवस्वतस्य तु। ततः सुतां च तपतीं त्वाष्ट्रीं चैव क्रमेण तु
तो वैवस्वत मनूच्या जातीसारखा असल्यामुळे त्याला सावर्णी असं नाव पडलं; मग तिने अनुक्रमे तपती आणि त्वष्टाचा मुलगी अशा दोन कन्या जन्माला घातल्या.
छायायां जनयामास संज्ञेयमिति भास्करः। छाया स्वपुत्रे त्वधिकं स्नेहं चक्रे मनौ तदा
छायेमध्ये भास्कराने 'ही संज्ञा आहे' असं समजून एक मुलगा जन्माला घातला; छायेला मात्र त्या वेळी स्वतःच्या मुलावर मनूपेक्षा जास्त माया वाटू लागली.
न चक्षमे मनुः पूर्वस्तद्यमः क्रोधमूर्छितः। संतर्जयामास तदा पादमुत्क्षिप्य दक्षिणं
मागचा मनू हे सहन करू शकला नाही; यम रागाने भरून छायेला धमकावू लागला आणि उजवा पाय उचलला.
शशाप च यमं छाया भवतु क्रिमिसंयुतः। पादोयमेको भविता पूयशोणितविस्रवः
छायेनं यमाला शाप दिला, 'तुझ्या या पायाला कीड लागो, आणि तो एकटाच पू आणि रक्त वाहणारा होवो.'
निवेदयामास पितुर्यमः शापेन धर्षितः। निःकारणमहं शप्तो मात्रा देव सकोपया
शापामुळे त्रस्त झालेला यम वडिलांकडे गेला आणि म्हणाला, 'देवा, मला आईनं रागाच्या भरात काहीही कारण नसताना शाप दिला.'
बालभावान्मया किंचिदुद्यतश्चरणः सकृत्। मनुना वार्यमाणापि मम शापमदाद्विभो
'माझ्या बालिशपणामुळे मी फक्त एकदाच थोडासा पाय उचलला; मनूनं मला थांबवायचा प्रयत्न केला तरी तिने मला हा शाप दिला, प्रभो.'
प्रायो न माता सास्माकमसमा स्नेहतो यतः। देवोप्याह यमं भूयः किं करोमि महामते५० 1.8.
'ती खरी आपली आई नाही, कारण तिचं आपल्यावरचं प्रेम सारखं नाही.' देवाने पुन्हा यमाला विचारलं, 'महामती, मी काय करू?'
सौख्यात्कस्य न दुःखं स्यादथवा कर्मसंततिः। अनिवार्या भवस्यापि का कथान्येषु जंतुषु
'सुखासाठी कोणाला दु:ख येत नाही? किंवा कदाचित हे कर्माची साखळी आहे; जर तुझ्यासारख्या लोकांनाही हे टाळता येत नसेल, तर इतरांचं काय?'
कृकवाकुस्तव पदे स क्रिमिं भक्षयिष्यति। खंजं च रुचिरं चैव पादमेतद्भविष्यति
'तुझ्या पायाजवळ एक कावळा कीड खाईल; हा पाय लंगडा आणि कुरूप होईल.'
एवमुक्तः समाश्वस्तस्तपस्तीव्रं चकार ह। वैराग्यात्पुष्करे तीर्थे फलफेनानिलाशनः
असं ऐकून तो धीर धरला आणि कठोर तपश्चर्या करू लागला; वैराग्यामुळे पुष्कर तीर्थावर फळ, फेस आणि वाऱ्यावर उपवास करू लागला.
पितामहं समाराध्य यावद्वर्षायुतं पुनः। तपःप्रभावाद्देवेशः संतुष्टः पद्मसंभवः
दहा हजार वर्षे पितामहाची उपासना करून, तपश्चर्येच्या प्रभावाने देवांचा स्वामी पद्मभू प्रसन्न झाला.
वव्रे स लोकपालत्वं पितृलोकं तथाक्षयं। धर्माधर्मात्मकस्यास्य जगतस्तु परीक्षणम्
त्याने लोकपालपद, अक्षय पितृलोक आणि या जगात धर्म-अधर्माचं परीक्षण करण्याचा अधिकार मागितला.
एवं स लोकपालत्वमगमत्पद्मसंभवात्। पितॄणामाधिपत्यं च धर्माधर्मस्य चानघ
अशा प्रकारे पद्मभूपासून त्याला लोकपालपद, पितरांवरचं अधिपत्य आणि धर्म-अधर्मावर अधिकार मिळाला, हे पापरहित.
विवस्वानथ तज्ज्ञात्वा संज्ञायाः कर्मचेष्टितं। त्वष्टुः समीपमगमदाचचक्षे सरोषवान्
मग विवस्वानने संज्ञेच्या कृत्याची कल्पना येताच, रागाने भरून त्वष्ट्याकडे गेला आणि त्याच्याशी बोलला.
तमुवाच ततस्त्वष्टा सांत्वपूर्वमिदं वचः। तवासहंती भगवंस्तेजस्तीव्रं तमोनुद
तेव्हा त्वष्ट्याने आधी शांतपणे त्याला म्हणाले, 'भगवंत, तुझं तेज इतकं प्रखर आहे की, अंधार घालवणारं, ते तिला सहन झालं नाही.'
बडवारूपमास्थाय मत्सकाशमिहागता। निवारिता मया सा च त्वद्भयेन दिवस्पते
'ती घोडीचं रूप घेऊन माझ्याकडे आली; मी तिला तुझ्या भीतीने थांबवलं, हे दिवसाच्या अधिपती.'
यस्मादविज्ञातमना मत्सकाशमिहागता। तस्मान्मदीयं भवनं प्रवेष्टुं न तवार्हति
तू माझ्याकडे अपरिचित मनाने आली आहेस, म्हणून माझ्या घरात प्रवेश करण्यास तुला पात्रता नाही.
एवमुक्ता जगामाशु मरुदेशमनिंदिता। बडवारूपमास्थाय भूतले संप्रतिष्ठिता
असे म्हणून, ती निष्कलंक स्त्री पटकन वाळवंटात गेली, घोडीचे रूप धारण करून पृथ्वीवर उभी राहिली.
तस्मात्प्रसादं कुरु मे यद्यनुग्रहभागहम्। अपनेष्यामि ते तेजः कृत्वा यंत्रे दिवाकरम्
माझ्यावर कृपा कर, जर मी तुझ्या कृपेची पात्र असेन; मी तुझे तेज काढून सूर्याला यंत्रात ठेवीन.
रूपं तव करिष्यामि लोकानंदकरं प्रभो। तथेत्युक्तः स रविणा भ्रमे कृत्वा दिवाकरं
हे प्रभो, मी तुझे रूप जगाला आनंद देणारे करीन; असे म्हटल्यावर सूर्य गोंधळून 'तसेच होऊ दे' असे मान्य करतो.
पृथक्चकार तेजश्च चक्रं विष्णोः प्रकल्पयत्। त्रिशूलं चापि रुद्रस्य वज्रमिंद्रस्य चापरं
त्याने आपले तेज वेगळे केले, विष्णूचे चक्र, रुद्राचे त्रिशूल आणि इंद्राचे वज्र असे वेगवेगळे शस्त्र तयार केले.
दैत्यदानवसंहर्तृ सहस्रकिरणात्मकं। रूपं चाप्रतिमं चक्रे त्वष्टा पद्भ्यामृते महत्
त्वष्ट्याने मग दैत्य आणि दानवांचा संहार करणारे, हजार किरणांनी युक्त, पाय वगळता अतुलनीय असे रूप निर्माण केले.
न शशाक च तद्द्रष्टुं पादरूपं रवेः पुनः। अद्यापि च ततः पादौ न कश्चित्कारयेत्क्वचित्
कोणालाही पुन्हा सूर्याचे पायरूप पाहता आले नाही; म्हणून आजही कुणीही सूर्याचे पाय कुठेही काढू नयेत.
यः करोति स पापिष्ठो गतिमाप्नोति निंदितां। कुष्ठरोगमवाप्नोति लोकेस्मिन्दुःखसंज्ञितं
जो असे करतो तो मोठा पापी होतो, त्याला निंदनीय स्थिती मिळते, कुष्ठरोग होतो आणि लोकांमध्ये दुःखी म्हणून ओळखला जातो.
तस्मान्न धर्मकामार्थी चित्रेष्वायतनेषु च। न क्वचित्कारयेत्पादौ देवदेवस्य धीमतः
म्हणून धर्म, काम किंवा अर्थाची इच्छा असलेल्याने कधीही, कुठेही, देवदेवतेच्या मूर्ती किंवा मंदिरात पाय बनवू नयेत.
ततः स भगवान्गत्वा भूर्लोकममराधिपः। कामयामास कामार्तो मुख एव दिवाकरः
मग तो भगवंत, अमरांचा राजा, पृथ्वीवर गेला; आणि कामाने ग्रासून सूर्य तिच्या मुखासाठी आसुसला.
अश्वरूपेण महता तेजसा च समन्वितः। संज्ञा च मनसा क्षोभमगमद्भयविह्वला
घोड्याचे रूप घेऊन, मोठ्या तेजाने युक्त, संज्ञा मनाने घाबरली आणि भयाने अस्वस्थ झाली.
नासापुटाभ्यामुत्सृष्टं परोयमिति शंकया। तस्याथ रेतसो जातावश्विनाविति नः श्रुतम्
नाकाच्या छिद्रांतून जे बाहेर पडले ते परके आहे असे तिला वाटले; असे म्हणतात की तिच्या वीर्यापासून अश्विनीकुमार जन्मले.