तामसस्य सुताः सर्वे दशवंशविवर्द्धनाः। पंचमस्य मनोस्तद्वद्रैवतस्यांतरं शृणु
तामस मनूचे सर्व दहा पुत्र वंश वाढवणारे होते. आता पाचव्या मनू रैवताच्या काळातील कथा ऐका.
देवबाहुः सुबाहुश्च पर्ज्यन्यः समयोमुनिः। हिरण्यरोमा सप्ताश्वः सप्तैते ऋषयः स्मृताः
देवबाहू, सुभाहू, पर्जन्य, समयो मुनी, हिरण्यरोम आणि सप्ताश्व – हे सात ऋषी म्हणून ओळखले गेले.
देवाश्च भूतरजसस्तथा प्रकृतयः स्मृताः। अवशस्तत्वदर्शी च वीतिमान्हव्यपः कपिः
त्या वेळी देवांना भूतराज असे म्हणत आणि प्रकृती हेही ओळखले गेले. अवश, तत्वदर्शी, वीतीमान, हव्यप आणि कपी – ही नावे आहेत.
मुक्तो निरुत्सुकः सत्वो निर्मोहोथ प्रकाशकः। धर्मवीर्यबलोपेता दशैते रेवतात्मजाः१०० 1.7.
मुक्त, निरुत्सुक, सत्त्व, निर्मोह, प्रकाशक, धर्मवीर्य, बळाने युक्त – हे दहा रैवताचे पुत्र होते.
भृगुः सुधामा विरजः सहिष्णुर्नारदस्तथा। विवस्वान्कृतिनामा च सप्त सप्तर्षयोपरे
भृगु, सुधामा, विरज, सहिष्णु, नारद, विवस्वान आणि कृति – हे सातजण सप्तर्षी म्हणून ओळखले गेले.
चाक्षुषस्यांतरे देवा लेखानामपरिश्रुताः। विभवोथ पृथक्चानु कीर्तितास्त्रिदिवौकसः
चाक्षुष मन्वंतरात देवांना लेखा असे म्हणत, ते फार प्रसिद्ध नव्हते. विभव आणि पृथक्चानू हे स्वर्गवासी म्हणून ओळखले गेले.
चाक्षुषस्यांतरे प्राप्ते देवानां पंचमो जनः। रुरुप्रभृतयस्तद्वच्चाक्षुषस्य सुता दश
चाक्षुष मन्वंतराच्या काळात, देवांचा पाचवा वर्ग निर्माण झाला. त्याचप्रमाणे, चाक्षुष याचे दहा पुत्र—रुरु आणि इतर—म्हणून ओळखले जातात.
प्रोक्ताः स्वायंभुवे वंशे ये मया पूर्वमेव ते। अन्तरं चाक्षुषं चैव मया ते परिकीर्तितं
स्वायंभुव वंशातील ज्यांची मी पूर्वीच सांगितले, तसेच चाक्षुष मन्वंतरातील काळ, हे सर्व मी सांगितले आहे.
सप्तमं च प्रवक्ष्यामि यद्वैवस्वतमुच्यते। अत्रिश्चैव वसिष्ठश्च कश्यपो गौतमस्तथा
आता मी सातव्या, वैवस्वत मन्वंतराची माहिती सांगतो: अत्री, वसिष्ठ, कश्यप आणि गौतम,
भारद्वाजस्तथा योगी विश्वामित्रः प्रतापवान्। जमदग्निश्च सप्तैते सांप्रतं ते महर्षयः
भारद्वाज, योगी, प्रतापी विश्वामित्र आणि जमदग्नी—हे सातजण सध्याचे महान ऋषी आहेत.
कृत्वा धर्मव्यवस्थानं प्रयान्ति परमं पदं। सावर्ण्यस्य प्रवक्ष्यामि मनोर्भावि तथांतरं
हे सर्व धर्माची नीट व्यवस्था करून, शेवटी परमपदाला जातात. आता मी सावर्णी मनुच्या पुढील काळाची माहिती सांगतो.
अश्वत्थामा शरद्वांश्च कौशिको गालवस्तथा। शतानंदः काश्यपश्च रामश्च ऋषय स्मृताः
अश्वत्थामा, शरद्वान, कौशिक, गालव, शतानंद, काश्यप आणि राम—हे ऋषी म्हणून ओळखले जातात.
धृतिर्वरीयान्यवसुः सुवर्णो धृतिरेव च। वरिष्णुवीर्यः सुमतिर्वसुश्शुक्रश्च वीर्यवान्
धृति, वरीयान, यवसु, सुवर्ण, पुन्हा धृति, वरिष्णुवीर्य, सुमती, वसु आणि बलवान शुक्र—
भविष्यस्यार्कसावर्णेर्मनोः पुत्राः प्रकीर्तिताः। रौच्यादयस्तथान्येपि मनवः संप्रकीर्तिताः
हे सर्व भावी मनु, अर्कसावर्णी यांचे पुत्र म्हणून सांगितले आहेत. तसेच रौच्या आणि इतर मनुंचीही नावे घेतली आहेत.
रुचेः प्रजापतेः पुत्रो रौच्यो नाम भविष्यति। मनुर्भूतिसुतस्तद्वद्भौत्यो नाम भविष्यति
रुचि या प्रजापतीचा रौच्या नावाचा पुत्र होईल; आणि भूतीचा पुत्र मनु, भौत्य नावाने ओळखला जाईल.
ततस्तु मेरुसावर्णिर्ब्रह्मसुनुर्मनुः स्मृतः। ऋभुश्च ॠतुधामा च विष्वक्सेनो मनुस्तथा
यानंतर मेरुसावर्णी, ब्रह्माचा पुत्र, मनु म्हणून ओळखला जाईल. ऋभू, ऋतुधामा आणि विश्वक्सेन हेही मनु असतील.
अतीतानागताश्चैव मनवः परिकीर्तिताः। वर्षाणां युगसाहस्रमेभिर्व्याप्तं नराधिप
गेल्या आणि येणाऱ्या सर्व मनुंची माहिती सांगितली आहे. या सर्वांनी मिळून, राजन, हजारो युगांचा काळ व्यापलेला आहे.
स्वेस्वेन्तरे सर्वमिदं समुत्पाद्य चराचरं। कल्पक्षये निवृत्ते तु मुच्यंते ब्रह्मणा सह
प्रत्येक मन्वंतरात, सर्व चराचर सृष्टी निर्माण होते; पण कल्पाच्या शेवटी, सर्वजण ब्रह्मासह मुक्त होतात.
अमीयुगसहस्रान्ते विनश्यन्ति पुनःपुनः। ब्रह्माद्या विष्णुसायुज्यं ततो यास्यंति वै नृप
या हजारो युगांच्या शेवटी, ब्रह्मा आणि इतर पुन्हा पुन्हा नष्ट होतात; त्यानंतर, राजन, ते सर्व विष्णूच्या सायुज्यात पोहोचतात.
भीष्म उवाच। बहुभिर्द्धरणी भुक्ता भूपालैः श्रूयते पुरा। पार्थिवाः पृथिवीयोगात्पृथिवी कस्य योगतः
भीष्म म्हणाले: पूर्वी अनेक राजांनी पृथ्वीचा उपभोग घेतला, असे ऐकायला येते. पण आता हे राजे नाहीत, तर पृथ्वी कोणाच्या ताब्यात आहे?
किमर्थं च कृता संज्ञा भूमेस्सा पारिभाषिकी। गौरितीयं च संज्ञा वा भुवः कस्माद्ब्रवीहि मे
पृथ्वीला 'भूमी' हे नाव का दिलं गेलं? तिला 'गौरी' असंही का म्हणतात? या नावांमागचं कारण मला सांग.
पुलस्त्य उवाच। पुरा कृतयुगस्यासीदंगो नाम प्रजापतिः। मृत्योस्तु दुहिता तेन परिणीतातिदुर्मुखी
पुलस्त्य म्हणाले: पूर्वी कृतयुगात अंग नावाचा एक प्रजापती होता. त्याने मृत्यूची कन्या, अतिशय कुरूप असलेली, पत्नी म्हणून स्वीकारली.
सुनीथा नाम तस्यास्तु वेनो नाम सुतः पुरा। अधर्मनिरतः कामी बलवान्वसुधाधिपः
तिला सुनीथा नावाची मुलगी होती आणि तिचा वें नावाचा पुत्र झाला. तो बलवान, पण अधार्मिक आणि कामी असा पृथ्वीचा राजा होता.
लोकस्याधर्मकृच्चापि परभार्यापहारकः। अथ तस्य प्रसिद्यर्थं जगदर्थं महर्षिभिः
तो लोकांना त्रास देणारा आणि दुसऱ्यांच्या स्त्रिया पळवणारा होता. मग त्याच्या शांततेसाठी आणि जगाच्या भल्यासाठी, महान ऋषींनी—
अनुनीतोपि न ददावशुद्धात्माऽभयं ततः। शापेन मारयित्वैनमराजकभयार्दिताः
त्याला कितीही विनंती केली तरी त्या निर्मळ मनाच्या माणसाने त्याला अभय दिले नाही. मग राजाच्या भीतीने त्याने शाप देऊन त्याचा नाश केला.
ममंथुर्ब्राह्मणास्तस्य बलाद्देहमकल्मषाः। तत्कायान्मथ्यमानात्तु जनिता म्लेच्छजातयः
त्या निष्पाप ब्राह्मणांनी त्याचे शरीर जबरदस्तीने हालवले; त्या शरीराच्या हालचालीतून म्लेच्छ जाती जन्माला आल्या.
शरीरे मातुरंशेन कृष्णांजनसमप्रभाः। पितुरंशस्य संगेन धार्मिको धर्मकारकः
आईच्या भागातून काळ्या काजळासारखा रंग असलेली माणसं झाली; वडिलांच्या भागाच्या संगतीने एक धर्मशील, धर्म करणारा जन्मला.
उत्पन्नो दक्षिणाद्धस्तात्सधनुः सशरो गदी। दिव्यतेजोमयः पुत्रस्सरत्नकवचांगदः
त्याच्या उजव्या हातातून धनुष्य, बाण आणि गदा असलेला, दिव्य तेजाने झळकणारा, रत्नजडित कवच व अंगद घातलेला मुलगा जन्माला आला.
पृथुरेवाभवन्नाम्ना स च विष्णुरजायत। स विप्रैरभिषिक्तः संस्तपः कृत्वा सुदुष्करं
त्याचे नाव पृथु झाले आणि तो विष्णूचाच अंश म्हणून जन्मला. ब्राह्मणांनी त्याचा अभिषेक केला आणि त्याने अतिशय कठीण तप केला.
विष्णोर्वरेण सर्वस्य प्रभुत्वमगमत्प्रभुः। निःस्वाध्यायवषट्कारं निर्द्धर्मं वीक्ष्य भूतलं
विष्णूच्या वरामुळे त्याला सगळ्या जगावर राज्य करण्याचे सामर्थ्य मिळाले; पण त्याने पाहिले की पृथ्वीवर वेदपठण, होम आणि धर्म काहीच उरले नाही.