वज्रेण सप्तधा चक्रे तं गर्भं त्रिदशाधिपः। ततः सप्त च ते जाताः कुमाराः सूर्यवर्चसः
देवताधिपतीने वज्राने त्या गर्भाला सात भागांत विभागलं; आणि मग सूर्यासारख्या तेजस्वी सात कुमार जन्मले.
रुदंतः सप्त ते बाला निषिद्धा दानवारिणा। भूयोपि रुदमानांस्तानेकैकान्सप्तधा हरिः
ते सातही मुलं रडू लागली, पण दानवांचा शत्रू त्यांना थांबवू लागला; तरीही ते पुन्हा रडू लागले, मग हरीने प्रत्येकाला पुन्हा सात भागांत विभागलं.
चिच्छेद वज्रहस्तो वै पुनः स्तूदरसंस्थितान्। एवमेकोनपंचाशद्भूत्वा ते रुरुदुर्भृशम्
वज्रधारी इंद्राने गर्भात उभ्या असताना त्यांना पुन्हा कापलं; अशा प्रकारे एकूण एकोणपन्नास झाले आणि जोरजोराने रडू लागले.
इंद्रो निवारयामास मा रुदध्वं पुनःपुनः। ततः स चिंतयामास वितर्कमिति वृत्रहा
इंद्राने त्यांना पुन्हा पुन्हा रडू नका असं थांबवलं; मग वृत्सहाने मनात विचार करू लागला.
कर्मणः कस्य माहात्म्यात्पुनः संजीवितास्त्वमी। विदित्वा पुण्ययोगेन पौर्णमासीफलं त्विदम्
कोणत्या कर्मामुळे, कोणत्या मोठेपणामुळे हे पुन्हा जिवंत झाले? पुण्याच्या योगाने, पौर्णिमेच्या व्रताचं हे फळ आहे हे त्याला समजलं.
नूनमेतत्परिणतमथवा ब्रह्मपूजनात्। वज्रेणाभिहताः संतो न विनाशमुपाययुः
हे नक्कीच परिपक्व झालं आहे, किंवा कदाचित ब्रह्मदेवाची पूजा केल्यामुळे असेल; वज्राने मारले तरीही ते नष्ट झाले नाहीत.
एकोप्यनेकतामाप यस्मादुदरगोपनम्। अवध्या नूनमेते वै तस्माद्देवा भवंत्विति
एकजण गर्भात असताना अनेक झाला, त्यामुळे हे नक्कीच मारता येणार नाहीत; म्हणून हे देव होवोत असं ठरवलं.
यस्मान्मा रुद इत्युक्ता रुदंतो गर्भसंभवाः। मरुतो नाम ते नाम्ना भवंतु सुखभागिनः
कारण त्यांना 'रडू नका' असं सांगितलं, तरीही ते गर्भातून जन्मलेले रडत राहिले; म्हणून त्यांना 'मरुत' हे नाव मिळो आणि ते सुखी राहो.
ततः प्रसाद्य देवेशः क्षमस्वेति दितिं पुनः। अर्थशास्त्रं समास्थाय मयैतद्दुष्कृतं कृतम्
मग देवाधिदेवाला प्रसन्न करून दिती पुन्हा म्हणाली, 'माफ करा.' हेतूच्या शास्त्राप्रमाणे मी हे पाप केलं आहे.
कृत्वा मरुद्गणं देवैः समानममराधिपः। दितिं विमानमारोप्य ससुतामगमद्दिवम्
मरुतांचा समूह देवांसारखा केल्यावर, अमरांचा राजा दितीला आणि तिच्या मुलांना विमानात बसवून स्वर्गात घेऊन गेला.
यज्ञभागभुजः सर्वे मरुतस्ते ततोभवन्। न जग्मुरैक्यमसुरैरतस्ते सुरवल्लभाः
यज्ञातील भाग मिळवणारे सर्वजण मरुत झाले; ते असुरांमध्ये मिसळले नाहीत, म्हणून ते देवांना प्रिय राहिले.
भीष्म उवाच। आदिसर्गस्त्वया ब्रह्मन्कथितो विस्तरेण मे। प्रतिसर्गश्च यो येषामधिपांस्तान्वदस्व मे
भीष्म म्हणाले: ब्रह्मन्, तू मला आदिसृष्टी विस्ताराने सांगितलीस; आता प्रातिसर्ग आणि त्या त्या राज्यांचे अधिपती कोण होते ते सांग.
पुलस्त्य उवाच। यदाभिषिक्तः सकलेपि राज्ये पृथुर्द्धरित्र्यामधिपो बभूव। तथौषधीनामधिपं चकार यज्ञव्रतानां तपसां च सोमम्
पुलस्त्य म्हणाले: पृथूला संपूर्ण पृथ्वीचा राजा म्हणून अभिषेक केला तेव्हा त्याने वनस्पती, यज्ञ, व्रत आणि तप यांचा स्वामी म्हणून सोमाची नेमणूक केली.
नक्षत्रताराद्विजवृक्षगुल्मलतावितानस्य च रुक्मगर्भम्। अपामधीशं वरुणं धनानां राज्ञां प्रभुं वैश्रवणं च तद्वत्
त्याने जलांचा स्वामी म्हणून वरुण, धन आणि राजांचा स्वामी म्हणून वैश्रवण, आणि तारका, ब्राह्मण, झाडे, वेल्या, झुडपे यांचा स्वामी म्हणून सुवर्णगर्भाची नेमणूक केली.
विष्णुं रवीणामधिपं वसूनामग्निं च लोकाधिपतिं चकार। प्रजापतीनामधिपं च दक्षं चकार शक्रं मरुतामधीशम्
त्याने सूर्यांचा स्वामी म्हणून विष्णू, वसूं आणि लोकांचा स्वामी म्हणून अग्नी, प्रजापतींचा स्वामी म्हणून दक्ष, आणि मरुतांचा स्वामी म्हणून शक्राची नेमणूक केली.
दैत्याधिपानामथ दानवानां प्रह्लादमीशं च यमं पितॄणाम्। पिशाचरक्षःपशुभूतयक्षवेतालराजं ह्यथ शूलपाणिम्
त्याने दैत्य आणि दानवांचा स्वामी म्हणून प्रह्लाद, पितरांचा स्वामी म्हणून यम, आणि पिशाच, राक्षस, पशु, यक्ष, वेताल यांचा स्वामी म्हणून शूलपाणी नेमला.
प्रालेयशैलं च पतिं गिरीणामीशं समुद्रं सरितामधीशम्। गंधर्वविद्याधरकिन्नराणामीशं पुनश्चित्ररथं चकार
त्याने पर्वतांचा स्वामी म्हणून हिमालय, नद्यांचा स्वामी म्हणून समुद्र, आणि गंधर्व, विद्याधर, किन्नर यांचा स्वामी म्हणून चित्ररथ नेमला.
नागाधिपं वासुकिमुग्रवीर्यं सर्पाधिपं तक्षकमादिदेश। दिग्वारणानामधिपं चकार गजेंद्रमैरावणनामधेयम्
त्याने नागांचा प्रबळ वीर्य असलेला स्वामी म्हणून वासुकी, सर्पांचा स्वामी म्हणून तक्षक, आणि दिशांचे रक्षक व हत्तींचा स्वामी म्हणून ऐरावत नेमला.
सुपर्णमीशं पततामथार्वतां राजानमुच्चैःश्रवसं चकार। सिंहं मृगाणां वृषभं गवां च प्लक्षं पुनः सर्ववनस्पतीनाम्
त्याने पक्ष्यांचा स्वामी म्हणून सुपर्ण, घोड्यांचा राजा म्हणून उच्चैःश्रव, पशूंचा स्वामी म्हणून सिंह, गाईंचा स्वामी म्हणून वृषभ, आणि सर्व झाडांचा स्वामी म्हणून प्लक्ष नेमला.
पितामहः पूर्वमथाभ्यषिंचदेतान्पुनः सर्वदिशाधिनाथान्। पूर्वेश दिक्पालमथाभ्यषिंचन्नाम्ना सुवर्माणमरातिकेतुं
पितामहाने प्रथम या सर्वांना आणि मग दिशांचे रक्षक यांना अभिषेक केला; पूर्वेकडील दिशेचा रक्षक म्हणून सुवर्माण व अरातिकेतू नावाने अभिषेक केला.
ततोधिपं दक्षिणतश्चकार सर्वेश्वरं शंखपदाभिधानम्। सकेतुमंतं दिगधीशमीशं चकार पश्चाद्भुवनांडगर्भः
त्याने दक्षिण दिशेचा सर्वशक्तिमान स्वामी म्हणून शंखपद, पश्चिम दिशेचा स्वामी म्हणून सकेतुमंत, आणि सर्व लोकांचा स्वामी म्हणून भुवनांडगर्भ नेमला.
हिरण्यरोमाणमुदग्दिगीशं प्रजापतिं मेघसुतं चकार। अद्यापि कुर्वंति दिशामधीशाः सदा वहंतस्तु भुवोभिरक्षाम्
त्याने उत्तर दिशेचा स्वामी म्हणून मेघपुत्र हिरण्यरोमाण नेमला; आजही हे दिशांचे रक्षक नेहमी पृथ्वीचे रक्षण करतात.
चतुर्भिरेतैः पृथुनामधेयो नृपोभिषिक्तः प्रथमः पृथिव्याम्। गतेंतरे चाक्षुषनामधेये वैवस्वतं चक्रुरिमं पृथिव्यां
या चारांसह पृथू या पहिल्या राजाचा पृथ्वीवर अभिषेक झाला; त्याच्या नंतर चाक्षुष नावाच्या युगात वैवस्वत याला पृथ्वीचा राजा केले.
गतेंतरे चाक्षुषनामधेये वैवस्वताख्ये च पुनः प्रवृत्ते। प्रजापतिः सोस्य चराचरस्य बभूव सूर्यान्वयजः सचिह्नः
चाक्षुष युग संपल्यावर आणि वैवस्वत नावाचे युग पुन्हा सुरू झाल्यावर, सूर्यपुत्र, चिन्हांनी युक्त, हा चराचर जगाचा स्वामी झाला.
पुलस्त्य उवाच। मन्वंतराणि सर्वाणि मनूनां चरितानि यत्। प्रमाणं चैव कल्पस्य तत्सृष्टिं च समासतः
पुलस्त्य म्हणाले: हे कुरुवंशज, सर्व मन्वंतरांची, मनूंच्या कृत्यांची, कल्पाचा कालमानाची आणि त्याच्या सृष्टीची थोडक्यात माहिती ऐक.
एकचित्तः प्रसन्नात्मा शृणु कौरवनंदन। यामा नाम पुरा देवा आसन्स्वायंभुवांतरे
एकचित्त आणि प्रसन्न मनाने ऐक, हे कुरुवंशाचा आनंद: स्वायंभुव मन्वंतरात देवांना यामा असे नाव होते.
सप्तैव ऋषयः पूर्वं ये मरीच्यादयः स्मृताः। आग्नीध्रश्चाग्निबाहुश्च विभुः सवन एव च
पूर्वीचे सात ऋषी, म्हणजे मरीचि आणि इतर, तसेच आग्नीध्र, अग्निबाहु, विभु आणि सवन हेही होते.
ज्योतिष्मान्द्युतिमान्भव्यो मेधा मेधातिथिर्वसुः। स्वायंभुवस्यास्य मनोर्दशैते वंशवर्द्धनाः
ज्योतिष्मान, द्युतिमान, भाव्य, मेधा, मेधातिथी, वसु—हे दहा स्वायंभुव मनूचे वंशवर्धक पुत्र होते.
प्रतिसर्गममी कृत्वा जग्मुस्ते परमं पदम्। एवं स्वायंभुवं प्रोक्तं स्वारोचिषमतः परम्
सृष्टीच्या संहाराची कथा सांगून, ते सर्वजण परमपदाला पोहोचले. अशा प्रकारे स्वायंभुव मन्वंतराचे वर्णन झाले, आता स्वारोचिष मन्वंतराची गोष्ट येते.
स्वारोचिषस्य तनयाश्चत्वारो देववर्चसः। नभोनभस्य प्रभृतिर्भावनः कीर्तिवर्द्धनः
स्वारोचिष मनूचे चार तेजस्वी पुत्र होते – नभोनभ, प्रभृति, भावन आणि कीर्तिवर्धन.