कथयंतु भवंतो मे पुत्रशोकविनाशनम्। व्रतं सौभाग्यफलदमिहलोके परत्र च
ती म्हणाली, 'माझ्या पुत्रशोकाचा नाश करणारे, या लोकात आणि परलोकात सौभाग्य देणारे कोणते व्रत आहे, ते मला सांगा.'
ऊचुर्वसिष्ठप्रमुखा ज्येष्ठस्य पूर्णिमाव्रतम्। यस्य प्रसादादभवत्सुतशोकविवर्जिता
वसिष्ठ व इतरांनी उत्तर दिले: 'ज्येष्ठ महिन्यातील पौर्णिमेचे व्रत, ज्याच्या कृपेने पुत्रशोक नाहीसा होतो.'
भीष्म उवाच। श्रोतुमिच्छाम्यहं ब्रह्मन्ज्येष्ठस्य पूर्णिमाव्रतम्। सुतानेकोनपंचाशद्येन लेभे पुनर्दितिः
भीष्म म्हणाला: हे ब्राह्मण, मला ऐकायचे आहे की ज्येष्ठ महिन्यातील पौर्णिमेचे ते व्रत कोणते, ज्यामुळे दितीला पुन्हा एकोणपन्नास पुत्र मिळाले.
पुलस्त्य उवाच। यद्वसिष्ठादिभिः पूर्वं दित्यै संकथितं व्रतम्। विस्तरेण तदेवेदं मत्सकाशान्निशामय
पुलस्त्य म्हणाले: वसिष्ठ व इतरांनी पूर्वी दितीला जे व्रत सांगितले, तेच मी तुला आता सविस्तर सांगतो.
ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे पौर्णमास्यां यतव्रता। स्थापयेदव्रणं कुंभं सिततण्डुलपूरितम्
ज्येष्ठ महिन्यात, शुक्ल पक्षातील पौर्णिमेला, व्रत करणाऱ्याने न तुटलेला कुंभ घ्यावा आणि त्यात पांढरे तांदूळ भरावे.
नानाफलयुतं तद्वदिक्षुदंडसमन्वितम्। सितवस्त्रयुगच्छन्नंसितचंदनचर्चितम्
त्या कुंभावर विविध फळे, ऊसाचे तुकडे ठेवावेत, पांढऱ्या वस्त्रांची जोडी घालावी आणि पांढऱ्या चंदनाने लेप करावा.
नानाभक्ष्यसमोपेतं सहिरण्यं तु शक्तितः। ताम्रपात्रं गुडोपेतं तस्योपरि निवेशयेत्
शक्यते तितक्या सोनं आणि वेगवेगळ्या पदार्थांसह एकत्र मांडावेत; त्यावर गुळाने भरलेली तांब्याची भांडी ठेवावी.
तस्मादुपरि ब्रह्माणं सौवर्णं पद्मकोटरे। कुर्यात्शर्करयोपेतां सावित्रीं तस्य वामतः
त्यावर कमळाच्या आकाराच्या जागेत सोन्याची ब्रह्माची मूर्ती ठेवावी; तिच्या डाव्या बाजूला साखरेने सजवलेली सावित्री ठेवावी.
गंधंधूपं तयोर्दद्याद्गीतं वाद्यं च कारयेत्। तदभावे कथं कुर्याद्यथा पद्मे पितामहः
त्यांना दोघांना सुगंध आणि धूप अर्पण करावे, तसेच गाणं आणि वाद्य वाजवावं; हे शक्य नसेल तर, कमळासाठी जसं पितामहाने केलं तसं करावं.
ब्रह्माह्वयां च प्रतिमां कृत्वा गुडमयीं शुभाम्। शुक्लपुष्पाक्षततिलैरर्चयेत्पद्मसंभवम्
गुळाची सुंदर ब्रह्मा नावाची मूर्ती तयार करावी आणि कमळातून जन्मलेल्या देवतेची पूजा पांढऱ्या फुलांनी, अक्षता आणि तीळांनी करावी.
ब्राह्माय पादौ संपूज्य जंघे सौभाग्यदाय च। विरिंचायोरुयुग्मं च मन्मथायेति वै कटिम्
ब्रह्मासाठी पायांची, सौभाग्य देणाऱ्यासाठी मांडीची, विरिंचीसाठी गुडघ्यांची आणि मनमथासाठी कंबरेची पूजा करावी.
स्वच्छोदरायेत्युदरमतंद्रायेत्युरो विधेः। मुखं पद्ममुखायेति बाहू वै वेदपाणये
स्वच्छ पोट असणाऱ्यासाठी पोटाची, थकवा न येणाऱ्यासाठी छातीची, कमळासारख्या चेहऱ्यासाठी मुखाची आणि वेद हातात असणाऱ्यासाठी बाहूंची पूजा करावी.
नमः सर्वात्मने मौलिमर्च्चयेच्चापि पंकजम्। ततः प्रभाते तत्कुंभं ब्राह्मणाय निवेदयेत्
सर्वत्र असणाऱ्या त्या परमात्म्याला नमस्कार करून शिरावरच्या कमळाची पूजा करावी; नंतर सकाळी ते कुम्भ ब्राह्मणाला अर्पण करावे.
ब्राह्मणं भोजयेद्भक्त्या स्वयं तु लवणं विना। भक्त्या प्रदक्षिणं दद्यादिमं मंत्रमुदीरयेत्
ब्राह्मणाला भक्तीने जेवू घालावे, स्वतः मात्र मीठ न खावे; भक्तीने प्रदक्षिणा घालावी आणि हा मंत्र म्हणावा.
प्रीयतामत्र भगवान्सर्वलोकपितामहः। हृदये सर्वलोकानां यस्त्वानंदोभिधीयते
सर्व लोकांचे पितामह असणारा, सर्वांच्या हृदयात आनंद देणारा भगवान येथे प्रसन्न होवो.
अनेन विधिना सर्वं मासिमासि समाचरेत्। उपवासी पौर्णमास्यामर्चयेद्ब्राह्ममव्ययम्
या पद्धतीने प्रत्येक महिन्याला सर्व विधी करावेत; उपवास करणाऱ्याने पौर्णिमेला अविनाशी ब्रह्माची पूजा करावी.
फलमेकं च संप्राश्य शर्वर्यां भूतले स्वपेत्। ततस्त्रयोदशे मासि घृतधेनुसमन्विताम्
रात्री एकच फळ खावे आणि जमिनीवर झोपावे; तेराव्या महिन्यात तुपासह गाय द्यावी.
शय्यां दद्याद्विरिंचाय सर्वोपस्करसंयुताम्। ब्रह्माणं कांचनं कृत्वा सावित्रीं रजतैस्तथा
सर्व सामानासह शय्या विरिंचीला द्यावी; सोन्याची ब्रह्माची आणि चांदीची सावित्रीची मूर्ती तयार करावी.
पद्मात्मकः सृष्टिकर्त्ता सावित्रीमुपलभ्यतु। वस्त्रैर्द्विजं सपत्नीकं पूज्य भक्त्या विभूषणैः
कमळस्वरूप सृष्टीकर्ता सावित्रीला प्राप्त करावा; द्विजासह त्याच्या पत्नीची भक्तीने वस्त्र व दागिन्यांनी पूजा करावी.
शक्त्या गवादिकं दद्यात्प्रीयतामित्युदीरयेत्। होमं शुक्लैस्तिलैः कुर्याद्ब्रह्मनामानि कीर्तयेत्
शक्य तितकी गाय व इतर दान देऊन 'ते प्रसन्न होवोत' असे म्हणावे; पांढऱ्या तीळांनी होम करावा आणि ब्रह्माची नावे घ्यावीत.
गव्येन सर्पिषा तद्वत्पायसेन च धर्मवित्। विप्रेभ्योथ धनं दद्यात्पुष्पमालां च शक्तितः
गायीच्या तुपाने, तसेच पायसाने, धर्म जाणणाऱ्याने ब्राह्मणांना धन व शक्य तितकी फुलांची माळ द्यावी.
यः कुर्याद्विधिनानेन पौर्णमास्यां स्त्रियोपि वा। सर्वपापविनिर्मुक्तः प्राप्नोति ब्रह्मसात्म्यताम्
जो कोणी हा विधी पौर्णिमेला करतो, स्त्री असो वा पुरुष, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि ब्रह्माशी एकरूप होतो.
इहलोके वरान्पुत्रान्सौभाग्यं ध्रुवमश्नुते। यो ब्रह्मा स स्मृतो विष्णुरानंदात्मा महेश्वरः
या जगात त्याला उत्तम पुत्र आणि नक्कीच सौभाग्य मिळते; ब्रह्मा, विष्णू, आनंदस्वरूप आणि महेश्वर म्हणून ओळखला जातो.
सुखार्थी कामरूपेण स्मरेद्देवं पितामहम्। एवं श्रुत्वा चकारासौ दितिः सर्वमशेषतः
सुखासाठी इच्छेनुसार पितामह देवाचे स्मरण करावे; असे ऐकून दितीने हे सर्व पूर्णपणे केले.
कश्यपो व्रतमाहात्म्यादागत्य परया मुदा। चकार कर्कशां भूयो रूपलावण्यसंयुताम्
कश्यपाने आपल्या व्रताच्या महिमेमुळे अत्यंत आनंदाने येऊन, ती आधी कठीण असलेली, पुन्हा सुंदर रूप आणि आकर्षणाने युक्त केली.
वरैराछंदयामास सा तु वव्रे वरंवरम्। पुत्रं शक्रवधार्थाय समर्थं च महौजसम्
त्याने तिला वर मागायला सांगितले, आणि तिने उत्तम असा वर मागितला — इंद्राचा वध करण्यासाठी समर्थ आणि तेजस्वी पुत्र.
वरयामि महात्मानं सर्वामरनिषूदनम्। उवाच कश्यपो वाक्यमिंद्रहंतारमूर्जितम्
ती म्हणाली, 'मी असा महान आत्मा, सर्व देवांचा संहार करणारा पुत्र मागते.' कश्यपाने तिला इंद्राचा वध करणाऱ्या बलवान पुत्राबद्दल सांगितले.
प्रदास्याम्यहमेतेन किन्त्वेतत्क्रियतां शुभे। आपस्तंबीं तु कृत्वेष्टिं पुत्रीयामद्य सुस्तनि
'मी तुला हा वर देईन, पण आता काय करावे, शुभे?' असे कश्यप म्हणाला. 'आज तू आपस्तंबी विधी आणि पुत्रेष्टी यज्ञ कर.'
विधास्यामि ततो गर्भं स्पृष्ट्वाहं ते स्तनौ शुभे। भविष्यति शुभो गर्भो देवि शक्रनिषूदनः
'त्यांनंतर मी तुझे स्तन स्पर्श करून गर्भ देईन, शुभे. तो गर्भ शुभ असेल आणि इंद्राचा संहार करणारा होईल, देवी.'
आपस्तंबीं ततश्चक्रे पुत्रेष्टिं द्रविणाधिकाम्। इंद्रशत्रोभवस्वेति जुहाव च हविस्त्वरन्
तिने आपस्तंबी विधी आणि भरपूर द्रव्य असलेला पुत्रेष्टी यज्ञ केला. कश्यपाने हवन करताना, 'इंद्राचा शत्रू हो,' असे म्हणत आहुती दिली.