गणैर्नानाविधैर्घोरैर्नानाभूषणभूषितैः। नानावदनदंतौष्ठैर्नाना प्रहरणोद्यतैः
विविध भयंकर रूपातील, वेगवेगळ्या दागिन्यांनी सजलेले, अनेक तोंड आणि दात असलेले, वेगवेगळ्या शस्त्रांनी सज्ज असे गण,
नाना नागेंद्रसंदष्ट जटाभारोपशोभितैः। सुदृढोद्धत दर्पाढ्यैर्घोरैर्घोरनिघातिभिः
अनेक नागराजांच्या दंशांनी सजलेल्या जटांमुळे शोभिवंत, बलाढ्य, गर्विष्ठ आणि अत्यंत भयंकर, नाश करणारे असे,
कामरूपैरकांतैश्च सर्वकामसमन्वितैः। अनिवार्यबलैश्चोग्रैर्योगिभिर्योगगामिभिः
इच्छेप्रमाणे रूप धारण करणारे, काही कुरूप, सर्व इच्छा असलेले, अपरिमित शक्तीचे, उग्र, योगी आणि योगसंपन्न असे,
व्यालोलकेसरजटैर्दंष्ट्रोत्कटहसन्मुखैः। करींद्रकरटाटोप पाटवैः सिंहदेहिभिः
फडफडणाऱ्या माने-जटांनी, मोठ्या दातांनी भयंकर हास्य करणारे, हत्ती-सिंहासारखी ताकद आणि चपळता दाखवणारे,
केचित्परमदाघ्राण घूर्णद्दीपसमप्रभैः। विचित्रचित्रवसनैर्द्धीरधीरवारदिभिः
काही मद्याने मत्त, दीपासारखे चमकणारे, विचित्र वस्त्रे घातलेले, शांत आणि उग्र, दोन्ही स्वभावाचे, हत्तींसारखे,
मृगव्याघ्रसिंहरुतैस्तरक्ष्वजिनधारिभिः। भुजंगहारवलयकृतयज्ञोपवीतकैः
हरिण, वाघ, सिंह यांच्या गर्जना करणारे, वाघ-भालूच्या कातड्यांमध्ये, सापांची माळा आणि कडे घातलेले, सर्पांचे यज्ञोपवीत घातलेले,
शूलासिपट्टिशधरैः परशुप्रासहस्तकैः। वज्रक्रकचकोदंडकालदंडास्त्रपाणिभिः
त्रिशूळ, तलवार, भाला, कुऱ्हाड, भाला, वज्र, गदा, काठी, काळाचा दंड आणि इतर शस्त्रे हातात असलेले,
गणेश्वरैः सुदुर्द्धर्षैर्वृतः सूर्यो ग्रहैरिव। देवदेवमहादेव नष्टो यज्ञो दिवं गतः
दुर्धर गणेश्वरांनी वेढलेले, जसे सूर्य ग्रहांनी वेढलेला असतो, हे देवाधिदेव, महादेव, यज्ञ नष्ट होऊन स्वर्गात गेला.
मृगरूपधरो भूत्वा भयभीतस्तु शंकर। नमः शङ्खाभदेवाय सगणाय सनंदिने
मृगाचं रूप घेऊन, भीतीने थरथर कापणाऱ्या शंकरा, शंखाच्या अलंकाराने शोभणाऱ्या देवाला, त्याच्या गणांसह आणि सनंदनासह मी नमस्कार करतो.
वृषासनाय सोमाय क्रतुकालांतकाय च। नमो दिक्चर्मवस्त्राय नमस्ते तीव्रतेजसे
बैलावर बसणाऱ्या, सोमस्वरूप असणाऱ्या, यज्ञाचा काळ संपवणाऱ्या तुला मी नमस्कार करतो. दिशा म्हणजेच चामड्याचे वस्त्र परिधान करणाऱ्या, तीव्र तेज असणाऱ्या तुला नमस्कार.
ब्रह्मणे ब्रह्मदेहाय ब्रह्मण्यायामिताय च। गिरीशाय सुरेशाय ईशानाय नमोनमः
ब्रह्मस्वरूप, ब्रह्मदेह असणाऱ्या, ब्रह्माचे पालन करणाऱ्या, अपरिमित असणाऱ्या, पर्वतांचा स्वामी, देवांचा स्वामी, आणि सर्वांचा ईश्वर तुला पुन्हा पुन्हा नमस्कार.
रुद्राय प्रतिवज्राय शिवाय क्रथनाय च। सुरासुराधिपतये यतीनां पतये नमः
रुद्र, वज्राचा प्रतिकार करणारा, शिव, फाडणारा, देव-दानवांचा स्वामी आणि यतींचा स्वामी, तुला नमस्कार.
धूम्रोग्राय विरूपाय यज्वने घोररूपिणे। विरूपाक्षाशुभाक्षाय सहस्राक्षाय वै नमः
धुरकट आणि उग्र असणारा, विरूप असणारा, यज्ञ करणारा, भयंकर रूप असणारा, विरूप डोळे असणारा, अशुभ डोळे असणारा आणि हजार डोळ्यांचा असणारा, तुला नमस्कार.
मुंडाय चंडमुण्डाय वरखट्वाङ्गधारिणे। कव्यरूपाय हव्याय सर्वसंहारिणे नमः
मुण्ड धारण करणारा, चंडमुण्ड धारण करणारा, उत्तम खट्वांग घेणारा, कव्यरूप असणारा, हविर्दान स्वीकारणारा, सर्वांचा संहार करणारा, तुला नमस्कार.
भक्तानुकंपिनेत्यर्थं रुद्रजाप्यस्तुताय च। विरूपाय सुरूपाय रूपाणां शतकारिणे
भक्तांवर दया करणारा, रुद्रजप आणि स्तुतीने गौरवलेला, विरूप असणारा, सुंदर असणारा, शंभर रूपे धारण करणारा तुला नमस्कार.
पंचास्याय शुभास्याय चंद्रास्याय नमो नमः। वरदाय वरार्हाय कूर्माय च मृगाय च
पाच तोंड असणारा, शुभ तोंड असणारा, चंद्रासारखा तोंड असणारा तुला पुन्हा पुन्हा नमस्कार. वर देणारा, वरास पात्र असणारा, कासव आणि मृग असणारा तुला नमस्कार.
लीलालकशिखंडाय कमंडलुधराय च। विश्वनाम्नेथ विश्वाय विश्वेशाय नमोनमः
खेळकर जटा असणारा, कमंडलू धारण करणारा, विश्व नाव असणारा, सर्वत्र व्यापणारा, विश्वाचा स्वामी तुला पुन्हा पुन्हा नमस्कार.
त्रिनेत्रत्राणमस्माकं त्रिपुरघ्नविधीयतां। वाङ्मनः कायभावैस्तु प्रपन्नस्य महेश्वर
त्रिनेत्रधारी, आमचं रक्षण कर. त्रिपुराचा संहार करणारा, वाणी, मन आणि शरीर यांचं भक्तीभावाने शरण आलेल्यावर, महेश्वरा, तुझं कृपाछत्र असू दे.
एवं स्तुतस्तदा देवो दक्षेणापन्नदेहिना। दिव्येनानेन स्तोत्रेण भृशमाराधितस्तदा
त्या वेळी, शरीराने त्रस्त असलेल्या दक्षाने अशा प्रकारे स्तुती केल्यावर, त्या दिव्य स्तोत्राने देव फार प्रसन्न झाला.
समग्रं ते यज्ञफलं मया दत्तं प्रजापते। सर्वकामप्रसिर्द्ध्य्थंफलंप्राप्स्यस्यनुत्तमम्
हे प्रजापती, मी तुला यज्ञाचं संपूर्ण फळ दिलं आहे. सर्व इच्छा पूर्ण करणारे, श्रेष्ठ फळ तुला मिळेल.
एवमुक्तो भगवता प्रणम्याथ सुरेश्वरम्। जगाम स्वनिकेतं तु गणानामेव पश्यताम्
भगवंताने असे सांगितल्यावर, दक्षाने देवांचा स्वामीस वंदन केले आणि गणांनी पाहत असताना आपल्या घरी परत गेला.
पत्न्याः शोकेन वै देवो गंगाद्वारे तदास्थितः। तां सतीं चिंतयानस्तु क्व नु सामेप्रियागता
पत्नीच्या दुःखाने व्याकुळ झालेला देव त्या वेळी गंगाकाठी राहिला आणि सतीचा विचार करू लागला – 'माझी प्रिय कुठे गेली?'
तस्य शोकाभिभूतस्य नारदो भवसंन्निधौ। सा ते सती या देवेश भार्या प्राणसमामृता
त्याच्या दुःखाने ग्रासलेल्या अवस्थेत, नारद भवानच्या सान्निध्यात आला आणि म्हणाला – 'हे देवेश, ती सती, जी तुझी प्राणासमान पत्नी होती.'
हिमवद्दुहिता सा च मेनागर्भसमुद्भवा। जग्राह देहमन्यं सा वेदवेदार्थवेदिनी
ती हिमालयाची कन्या आहे, मेना यांच्या गर्भातून जन्मलेली. ती वेद आणि वेदांचा अर्थ जाणणारी असून, तिने दुसरं शरीर धारण केलं.
श्रुत्वा देवस्तदा ध्यानमवतीर्णामपश्यत। कृतकृत्यमथात्मानं कृत्वा देवस्तदास्थितः
हे ऐकून, देवाने ध्यानात मग्न झालेल्या अवस्थेत तिला पाहिलं. आपलं कार्य पूर्ण झाल्यावर, देव तिथेच स्थिर राहिला.
संप्राप्तयौवना देवी पुनरेव विवाहिता। एवं हि कथितं भीष्म यथा यज्ञो हतः पुरा
देवीला तारुण्य प्राप्त झाल्यावर पुन्हा तिचं लग्न झालं. अशा प्रकारे, भीष्मा, पूर्वी यज्ञाचा संहार कसा झाला हे सांगितलं.
भीष्म उवाच। देवानां दानवानां च गंधर्वोरगरक्षसाम्। उत्पत्तिं विस्तरेणेमां गुरो ब्रूहि यथाविधि
भीष्म म्हणाला: गुरुवर्य, देव, दानव, गंधर्व, सर्प आणि राक्षस यांची उत्पत्ती कशी झाली, ते कृपया क्रमाने आणि सविस्तर सांगावे.
पुलस्त्य उवाच। संकल्पाद्दर्शनात्स्पर्शात्पूर्वेषां सृष्टिरुच्यते। दक्षात्प्राचेतसादूर्ध्वं सृष्टिर्मैथुनसंभवा
पुलस्त्य म्हणाले: पूर्वीच्या सृष्टीमध्ये इच्छेने, दृष्टीने आणि स्पर्शाने जीव निर्माण झाले असे सांगतात; पण प्रचेतसपुत्र दक्षानंतर सृष्टी मैथुनाने म्हणजे स्त्री-पुरुषांच्या संगाने झाली.
यथा ससर्ज चैवासौ तथैव शृणु कौरव। यदा तु सृजतस्तस्य देवर्षिगणपन्नगान्
तो दक्ष कसा सृष्टी करू लागला, ते आता ऐक. ज्या वेळी तो सृष्टी करत होता, तेव्हा त्याने देव, ऋषी आणि सर्प यांचा समूह निर्माण केला.
न वृद्धिमगमल्लोकस्तदा मैथुनयोगतः। दक्षः पुत्रसहस्राणि तदासिक्न्यामजीजनत्
त्या काळी मैथुनाने म्हणजे स्त्री-पुरुषांच्या संगाने लोकांची वाढ होत नव्हती; तेव्हा दक्षाने आपल्या पत्नी असिक्नीपासून हजारो पुत्र उत्पन्न केले.