अत्रांतरे हरिर्भीममापृच्छ्य तु तदा हरम् । जगामालक्षितस्तूर्णं क्षीराब्धिं भेदशंकया
दरम्यान, हरिने भीमाचा निरोप घेऊन हराकडे गेला आणि कुणालाही न कळता, क्षीरसागरात फूट होईल या शंकेने तिकडे झपाट्याने गेला.
ददर्श राहुर्भवनं शंकरस्यातिदीप्तिमत् । आत्मानमात्मना वीक्ष्य किमित्याह सुविस्मितः
राहूने शंकराचे अत्यंत तेजस्वी भवन पाहिले. स्वतःचे प्रतिबिंब पाहून तो मोठ्या आश्चर्याने म्हणाला, "हे काय?"
प्रवेष्टुकामो बलिभिर्द्वारि द्वास्थैर्निरोधितः । यत्नवान्स निषिद्धोऽपि तदा ते प्रोद्यतायुधाः
तो आत जायला निघाला, पण बलवान द्वारपालांनी त्याला थांबवले. तो प्रयत्न करत असतानाही त्यांनी त्याला रोखले आणि शस्त्रे उगारली.
तान्निवार्य गणान्नंदी व्याजहार विधुंतुदम् । कस्त्वं कस्मादिहायातः किं कार्यं तव बर्बर । ब्रूहि कार्यं गणा यावत्त्वां न हन्युर्भयावहाः
नंदीने गणांना थांबवून चंद्रग्रहण करणाऱ्याला विचारले — "तू कोण? इथे कशासाठी आला आहेस? तुझं काम काय, केसाळा? आपलं कारण सांग, नाहीतर हे भयंकर गण तुला मारतील."
राहुरुवाच-। दूतो जालंधरस्याहं त्वं मां शर्वांतिके नय । न वाच्यमंतरे द्वास्थ महाराजप्रयोजनम्
राहू म्हणाला — मी जलंधराचा दूत आहे; मला शंकराजवळ घेऊन जा. दरवान, राजाचा मोठा काम आहे, दुसरं काही बोलू नकोस.
नंदी दूतोक्तमाकर्ण्य नीललोहितमाययौ । दंडवत्प्रणिपत्याग्रे स्थित्वा शंकरमब्रवीत्
दूताचं बोलणं ऐकून नंदी, निळ्या आणि तांबड्या रंगाचा, पुढे गेला; त्याने दंडवत घालून शंकरासमोर उभा राहून सांगितलं.
सैंहिकेयो महाराज द्वारे तिष्ठति कार्यतः । स प्रयात्वथवायातु भवानाज्ञप्तुमर्हति
राजा, सिंहिकेचा मुलगा कामासाठी दाराशी उभा आहे; त्याला जाऊ द्यावं की आत बोलावावं, तुमची आज्ञा सांगा.
नंदिनोक्तमथाकर्ण्य त्वरन्निव महेश्वरः । सुप्तामंतःपुराद्देवीं प्रस्थाप्य च सखीवृताम्
नंदीचं बोलणं ऐकताच महेश्वर जणू घाईने, आत झोपलेल्या देवीला तिच्या सखींसह बाहेर पाठवलं.
पश्चाद्वास्थं जगादाथ नंदिन्दूतं प्रवेशय । ततो हस्ते प्रगृह्यामुं दूतं नंदी महाबलः
मग त्याने दरवानाला सांगितलं — 'नंदी, दूताला आत घेऊन ये.' तेव्हा बलवान नंदी त्या दूताचा हात धरून त्याला घेऊन गेला.
आनयामास देवानां मध्ये शंभुमदर्शयत् । तं ददर्श तदा राहुर्जटिलं नीलमात्मनि
त्याने दूताला देवांच्या मध्ये नेऊन शंभू दाखवला. तेव्हा राहूने त्याला पाहिलं — जटाधारी, काळ्या रंगाचा.
पंचवक्त्रं दशभुजं नागयज्ञोपवीतिनम् । देवीविरहितं मूर्ध्नि चंद्रलेखाविभूषितम्
त्याचं पाच तोंड, दहा हात, नागाचं जानवं, देवी नसलेला, आणि डोक्यावर चंद्रकोर शोभत होती.
उच्छ्वासोच्छ्वासनिर्मुंचत्पृदाकुगणसेवितम् । सर्वदेवगणोपेतं सेवितं गणकोटिभिः
तो खोल श्वास घेत होता, प्रमथगणांनी वेढलेला, सर्व देवगणांनी घेरलेला, आणि असंख्य गणांनी पूजिला जात होता.
प्राप्तं ज्ञात्वा ततो दूतं शंभुरालोक्य चाग्रतः । प्राह ब्रूहि तदा राहुर्वक्तुं समुपचक्रमे
दूत समोर उभा आहे हे पाहून शंभू म्हणाला, 'बोल.' तेव्हा राहू बोलायला सुरुवात केली.
राहुरुवाच-। देव जालंधरेणाहं प्रेषितस्तव सन्निधौ । तस्य शिववचः श्रुत्वा मन्मुखेन द्रुतं कुरु
राहू म्हणाला — देवा, मला जलंधराने तुझ्या भेटीसाठी पाठवलं आहे. त्याचं बोलणं माझ्या तोंडून ऐक आणि लवकर कृती कर.
गिरिशत्वं तपोनिष्ठो निर्गुणो धर्मवर्जितः । तव नास्ति पिता माता वसु गोत्रादि वर्जितः
गिरिशा, तू तपस्वी आहेस, गुणरहित आहेस, धर्म नाही तुझ्यात; तुझा ना वडील, ना आई, ना कुळ, ना घराणं.
जालंधरो महाबाहुर्भुंक्तेऽसौ भुवनत्रयम् । तस्यैव वश्यस्त्वमपि ततश्चोक्तं समाचर
महाबली जलंधर तीनही लोकांचा उपभोग घेतो; तूही त्याच्या अधीन आहेस, म्हणून त्याचं सांगितलेलं कर.
पुराणपुरुषः कामी वृषारूढः कथं भवान् । एवं वदति संप्राप्तौ सुतौ स्कंदविनायकौ
पुरातन पुरुष असूनही, वासना असलेला, बैलावर बसणारा तू — मग स्कंद आणि विनायक हे तुझे पुत्र कसे झाले?
तस्मिन्काले देवदेवो यतवागंगमर्दनम् । चकार च करैर्व्यस्तैर्वासुकिर्भूतलेऽपतत्
त्या वेळी देवांचा देव, शांत राहून, हातांनी खूण केली आणि वासुकी पृथ्वीवर पडला.
हेरंबवाहनस्याखोः पुच्छं ग्रस्तमथाहिना । स्वपत्रं ग्रस्तमालोक्य मुंचमुंचेत्युवाच ह
मग हेरंबाच्या उंदराची शेपटी नागाने पकडली; आपला पिसारा पकडला गेल्याचं पाहून तो ओरडला, 'सोड, सोड!'
अत्रांतरे स्कंदवाहं क्षुब्धं वीक्ष्य महास्वरम् । तद्भयाद्वासुकिर्ग्रस्तमाखुपुच्छमथोद्गिरत्
इतक्यात स्कंदाच्या वाहनाला अस्वस्थ आणि मोठ्या आवाजात ओरडताना पाहून, भीतीने वासुकीने उंदराची पकडलेली शेपटी सोडली.
अथारुह्य हरस्यांगं गलमावेष्ट्य संस्थितः । तस्य निश्वासपवनैरथ जातो हुताशनः
मग तो शंकराच्या अंगावर चढून, गळ्यात गुंडाळून बसला; त्याच्या श्वासातून अग्नी उत्पन्न झाला.
तस्योष्मणा चंद्र लेखा जटाजूटाटवी स्थिता । सार्द्रतां तु तदा सायात्प्लावितं तद्वपुर्यथा
त्याच्या उष्णतेने जटांमध्ये असलेली चंद्रकोर ओली झाली आणि ते शरीर जणू पाण्यात भिजल्यासारखं ओलं झालं.
तस्याह्यमृतधाराभिर्ब्रह्ममस्तकमालिका । हरमौलिकपालानामभूत्संजीविता तदा
तिच्या अमृताच्या धारांनी ब्रह्मदेवाच्या आणि शंकराच्या जटांवर माळ सजली, आणि त्या वेळी त्यांना पुन्हा प्राण मिळाले.
पपाठ पूर्वमभ्यस्तं सर्वयोगश्रुतिक्रमम् । श्रुत्वा परस्पराधीतं विवदंति शिरांस्यथ
त्याने आधी शिकलेली सर्व योगाची आणि वेदांची पाठ वाचली; एकमेकांनी काय शिकले आहे हे ऐकून, त्यांच्या डोक्यांत वाद सुरू झाला.
अहमादिरहं पूर्वमहमेव परात्परः । अहं स्रष्टा अहं पातेत्युत्सुकानि परस्परम्
'मीच आद्य आहे, मीच पहिला आहे, मीच सर्वश्रेष्ठ आहे; मीच सृष्टीकर्ता, मीच पालनकर्ता'—अशा रीतीने ते एकमेकांशी उत्कटपणे भांडू लागले.
शोचंत्येतानि नो दत्तं नो भुक्तं न हुतं मया । लोभग्रस्तेन मनसा नो वित्तं ब्रह्मणेऽपि तम्
'हे सर्व मी न दिलं, न उपभोगलं, न यज्ञात अर्पण केलं; लोभाने भरलेल्या मनाने मी ब्रह्मदेवाला सुद्धा धन दिलं नाही'—असे ते दुःखी होऊन म्हणाले.
अथेश्वरजटाजूटादाविरासीद्गणो महान् । त्र्याननस्त्रिचरणस्त्रिपुच्छः सप्तहस्तवान्
मग प्रभूच्या जटांमधून एक मोठा गण प्रकट झाला, ज्याला तीन तोंडं, तीन पाय, तीन शेपटी आणि सात हात होते.
स च कीर्तिमुखो नाम पिंगलो जटिलो महान् । तं दृष्ट्वा सा कपालाली भयात्तस्थौ मृतेव सा ३७*। पुरतः प्राह सगणस्ततः कीर्तिमुखः प्रभुम् । प्रणिपत्य शिवं देवमत्यर्थं क्षुधितः प्रभो
तो मोठा, पिंगट केसांचा, जटा असलेला कीर्तिमुख नावाचा गण होता; त्याला पाहून ती कवटींची माळ घाबरून जणू जिवंतपणीच थिजली. मग आपल्या गणांसह कीर्तिमुखाने, अतिशय उपाशी अवस्थेत, शंकराला वंदन करून त्याला उद्देशून बोलला.
तदोक्तः शंकरेणाहो भक्षय त्वं रणे हतान् । क्षणं विचार्य स गणः क्वाप्यदृष्ट्वा रणं तदा
शंकराने त्याला सांगितले, 'युद्धात मारलेल्यांना खा.' पण तो गण थोडा विचार करून, कुठेही युद्ध न दिसल्याने, त्याला मारलेले कुणीच सापडले नाहीत.
ब्रह्माणं भक्षितुं प्राप्तः शंकरेण निवारितः । ततः कीर्तिमुखेनाथ स्वांगं सर्वं च भक्षितम्
तो ब्रह्मदेवाला खायला गेला, पण शंकराने त्याला थांबवलं; मग कीर्तिमुखाने स्वतःचं संपूर्ण शरीरच खाऊन टाकलं.