सर्वान्देवान्शक्रमुख्यान्यज्ञे दृष्ट्वा सती शुभा। तदासानुनयं वाक्यं प्रजापतिमभाषत
सर्व देवता, त्यांच्या मध्ये शक्र प्रमुख, यज्ञात आलेले पाहून, शुभ स्वभावाची सती प्रजापतींना शांतपणे म्हणाली.
सत्युवाच। ऐरावतं समारूढो देवराजः शतक्रतुः। पत्न्या शच्या सहायातः कृतावासः शतक्रतुः
सती म्हणाली: देवराज शतक्रतु, ऐरावतावर बसून, पत्नी शचीसह येथे आले आहेत आणि त्यांनी आपले निवास येथे केले आहे.
पापानां यो यमयिता धर्मेणाधर्मिणां प्रभुः। पत्न्या धूमोर्णया सार्द्धमिहायातः स दृश्यते
जो पाप्यांना शिक्षा देतो आणि धर्माने अधर्म्यांवर राज्य करतो, तो आपल्या पत्नी धूमोर्णेसह येथे आला आहे, असे दिसते.
यादसां च पतिर्द्देवो वरुणो लोकभावनः। गौर्य्या पत्न्या सहायातः प्रचेता मंडपे त्विह
जलचरांचा स्वामी, लोकांचा सर्जक वरुण, गौरी पत्नीसमवेत या मंडपात येथे आले आहेत.
सर्वयक्षाधिपो देवः पुत्रो विश्रवसो मुनेः। पत्न्या त्विह समायातः सह देव्या धनाधिपः
सर्व यक्षांचा अधिपती, ऋषी विश्रवसांचा पुत्र, धनाचा स्वामी, आपल्या देवी पत्नीसमवेत येथे आला आहे.
मुखं यः सर्वदेवानां जंतूनामुदरे स्थितः। वेदा यदर्थमुत्पन्नास्सोयं यज्ञमुपागतः
ज्याचे मुख सर्व देवतांचे आहे आणि ज्याच्या उदरात सर्व जीव आहेत, ज्यासाठी वेद निर्माण झाले, तो या यज्ञात आला आहे.
निऋती राक्षसेन्द्रोऽसौ दिक्पतित्वे नियोजितः। स च त्विहागतस्तात पत्न्या सार्द्धं क्रताविह
निरृति, राक्षसांचा राजा, दिशा सांभाळण्याचे काम ज्याच्यावर सोपवले आहे, तोही आपल्या पत्नीसमवेत, हे वडील, या यज्ञासाठी येथे आला आहे.
आयुःप्रदो जगत्यस्मिन्ब्रह्मणा निर्मितः पुरा। प्राणोपानोव्यानउदानस्समानाह्वयस्तथा
या जगात आयुष्य देणारा, जो पूर्वी ब्रह्म्याने निर्माण केला, प्राण, अपान, व्यान, उदान आणि समान, हेही येथे आले आहेत.
एकोनपंचाशत्केन गणेन परिवारितः। यज्ञे प्रजापतिश्चासौ वायुर्देवःसमागतः
एकोणपन्नास जणांच्या समूहाने वेढलेला प्रजापती आणि वायू हे देवही या यज्ञात आले आहेत.
द्वादशात्मा ग्रहाध्यक्षःचक्षुषी जगतस्त्विह। पाति वै भुवनं सर्वं देवानां यः परायणः
बारा रूपांचा, ग्रहांचा अधिपती, जगाचा डोळा, सर्व लोकांचे रक्षण करणारा आणि देवांचा आधार असलेला तो येथे आहे.
आयुषश्च वनानां च दिवसानां पतिर्हि यः। संज्ञा पतिरिहायातो भास्करो लोकपावनः
जो आयुष्याचा, वनांचा आणि दिवसांचा स्वामी आहे, नावांचा स्वामी, लोकांना पावन करणारा भास्कर, तो येथे आला आहे.
अत्रिवंशसमुद्भूतो द्विजराजो महायशाः। नयनानंदजननो लोकनाथो धरातले
अत्रिवंशात जन्मलेला, मोठ्या कीर्तीचा द्विजराज, पृथ्वीवरील लोकांचा स्वामी आणि डोळ्यांना आनंद देणारा येथे आहे.
ओषधीनां पतिश्चापि वीरुधामपि सर्वशः। उडुनाथः सपत्नीक इहायातः शशी तव
औषधींचा आणि सर्व वनस्पतींचा स्वामी, तारकांचा स्वामी, चंद्र, आपल्या पत्नीसमवेत, हे श्रेष्ठ, येथे आला आहे.
वसवोष्टौ समायाता अश्विनौ च समागतौ। वृक्षो वनस्पतिश्चापि गन्धर्वाप्सरसां गणाः
आठ वसु येथे आले आहेत, दोन्ही अश्विनीही आले आहेत; वृक्ष आणि वनस्पतींचा स्वामी, तसेच गंधर्व आणि अप्सरांचा समूहही येथे उपस्थित आहे.
विद्याधरा भूतसंघा वेताला यक्षराक्षसाः। पिशाचाश्चोग्रकर्माणस्तथान्ये जीवहारकाः
विद्याधर, भूतांचे समूह, वेताळ, यक्ष, राक्षस आणि पिशाच, जे भयंकर कृत्ये करतात आणि जे जीव घेणारे आहेत—
नद्यो नदाः समुद्राश्च द्वीपाश्च सह पर्वतैः। ग्राम्यारण्याश्च पशवो यदिङ्गं यच्च नेङ्गति
नद्या, ओढे, समुद्र, बेटं आणि पर्वत; घरगुती व जंगलातील जनावरे, जे काही हालते आणि जे काही हलत नाही—
कश्यपो भगवानत्रिर्वसिष्ठश्चापरैः सह। पुलस्त्यः पुलहश्चैव सनकाद्या महर्षयः
कश्यप, पूज्य अत्री, वसिष्ठ आणि इतर ऋषी; पुलस्त्य, पुलह, आणि सनकादी महान ऋषी—
पुण्या राजर्षयश्चैव पृथिव्यां ये च पार्थिवाः। वर्णाश्चाश्रमिणश्चैव सर्वे ये कर्मकारिणः
पुण्यवान राजर्षी आणि पृथ्वीवरील सर्व राजे; सर्व जाती आणि आश्रमातील लोक, तसेच जे काही कर्म करणारे आहेत—
किमत्र बहुनोक्तेन ब्राह्मी सृष्टिरिहागता। भगिन्यो भागिनेयाश्च भगिनीपतयस्त्विमे
यात फार बोलण्यासारखं काय? ब्रह्माची ही सृष्टी येथे आली आहे—बहिणी, भाचे, आणि बहिणीचे पती हे सुद्धा.
स्वभार्यासहिताः सर्वे सपुत्रास्सह बांधवाः। त्वया समर्चिताः सर्वे दानमानपरिग्रहैः
सर्वजण आपल्या पत्नी, मुले आणि नातेवाईकांसह, तुझ्या दान, सन्मान आणि आदराने सन्मानित झाले आहेत.
आमंत्रणा मंत्रितानां सर्वेषां मानना कृता। एक एवात्र भगवान्पतिर्मे न समागतः
ज्यांना बोलावलं आणि सल्ला घेतला, त्यांना सर्वांना मान दिला गेला; पण माझे पती एकटेच येथे आले नाहीत.
विना तेन त्विदं सर्वं शून्यवत्प्रतिभाति मे। मन्ये चाहं तु भवता पतिर्मे न निमंत्रितः
त्यांच्याशिवाय हे सर्व मला रिकामं वाटतं; मला असं वाटतं की, खरंच, माझ्या पतीला तू बोलावलं नाहीस.
विस्मृतस्ते भवेन्नूनं सर्वं शंसतु मे भवान्। पुलस्य उवाच। तस्यास्तदुक्तं वचनं श्रुत्वा दक्षः प्रजापतिः
तू त्यांना विसरलास असं नक्कीच झालं असावं; सर्व काही मला सांग. पुलस्त्य म्हणाला: तिचं ते बोलणं ऐकून दक्ष प्रजापती—
पतिस्नेह समायुक्तां प्राणेभ्योपि गरीयसीम्। अंकमारोप्य तां बालां साध्वीं पतिपरायणाम्
पतीवर प्रचंड प्रेम असलेली, प्राणाहूनही जास्त जपणारी, त्या सतीला, त्या निरागस मुलीला, त्याने मांडीवर घेतलं—
पतिव्रतां महाभागां पतिप्रियहितैषिणीम्। प्राह गंभीरभावेन शृणु वत्से यथातथम्
पतिव्रता, मोठ्या भाग्याची, पतीच्या प्रिय आणि हिताची इच्छा करणारी, तिला गंभीर स्वरात तो म्हणाला: 'बाळा, खरं खरं ऐक.'
येनाद्य कारणेनेह पतिस्ते न निमंत्रितः। कपालपात्रधृक्चर्मी भस्मावृत तनुस्तथा
आज तुझ्या पतीला इथे का बोलावलं नाही, त्याचं कारण असं आहे: तो कवटीचं भांडे घेतो, कातडी घालतो, आणि शरीरावर भस्म लावतो—
शूली मुण्डी च नग्नश्च श्मशाने रमते सदा। विभूत्याङ्गानि सर्वाणि परिमार्ष्टि च नित्यशः
तो त्रिशूळ घेतो, डोक्यावर केस नाहीत, नग्न असतो, नेहमी स्मशानात रमतो; तो नेहमी अंगावर विभूती लावतो—
व्याघ्रचर्मपरीधानो हस्तिचर्मपरिच्छदः। कपालमालं शिरसि खट्वागं च करे स्थितं
तो वाघाचं कातडं घालतो, हत्तीच्या कातड्याने सजलेला असतो, डोक्यावर कवट्यांची माळ असते, हातात मोठा गदा असतो—
कट्यां वै गोनसं बध्वा लिंगेऽस्थ्नां वलयं तथा। पन्नगानां तु राजानमुपवीतं च वासुकिम्
कंबरेला गायीच्या स्नायूने बांधलेलं, लिंगावर हाडाचं कडं, आणि नागांचा राजा वासुकी याला उपवित म्हणून घातलेला—
कृत्वा भ्रमति चानेन रूपेण सततं क्षितौ। नग्ना गणाः पिशाचाश्च भूतसंघा ह्यनेकशः
असं रूप घेऊन तो नेहमी पृथ्वीवर फिरतो; त्याचे गण नग्न, पिशाच आणि असंख्य भूतांचे समूह आहेत—