नृलोके दशजन्मानि लप्स्यसे मधुसूदन। भार्यायास्ते वियोगेन दुःखान्यनुभविष्यसि
मधुसूदना, मानवजगतात तू दहा जन्म घेशील; पत्नीपासून दूर राहून तुला दुःख भोगावं लागेल.
एवं शापं ददौ तस्मै भृगुः परमकोपनः। विष्णुना च पुनस्तस्य दत्तः शापो महात्मना
अशा प्रकारे, अत्यंत रागावलेल्या भृगुने त्याला शाप दिला; आणि विष्णूंनीही त्याला परत शाप दिला.
न चापत्यकृतां प्रीतिं प्राप्स्यसे मुनिपुंगव। शापं दत्त्वा ऋषेस्तस्य ब्रह्मलोकं जगाम ह१०० 1.4.
मुनिश्रेष्ठा, तुला मुलांमुळे आनंद मिळणार नाही. ऋषीला शाप दिल्यावर तो ब्रह्मलोकात गेला.
पद्मजन्मानमाहेदं दृष्ट्वा देवस्तु केशवः। भगवंस्तव पुत्रोसौ भृगुः परमकोपनः
हे पाहून केशव देवाने कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्माला सांगितलं, 'भगवंत, तुझा पुत्र भृगु, अत्यंत रागावून, मला शाप दिला.'
निष्कारणं च तेनाहं शप्तो जन्मानि मानुषे। लप्स्यसे दशधा त्वं हि ततो दुःखान्यनेकशः
'त्याने मला कारण नसताना शाप दिला; तू दहा वेळा मानवजन्म घेशील आणि त्यामुळे तुला अनेक दुःखं भोगावी लागतील.'
भार्यावियोगजा पीडा बलपौरुषनाशिनी। त्यत्क्वा चाहमिमं लोकं शयिष्ये च महोदधौ
पत्नीपासून दूर राहण्याचं दुःख माझी ताकद आणि सामर्थ्य नष्ट करेल; म्हणून मी हा लोक सोडून मोठ्या समुद्रात शयन करीन.
देवकार्येषु सर्वेषु पुनश्चावाहनं क्रियाः। तथा ब्रुवंतं तं देवं ब्रह्मा लोकगुरुस्तदा
देवतांचे काम असलं की, मला पुन्हा बोलावावं लागेल; असं तो देव बोलत असताना, ब्रह्मा, सर्व लोकांचा गुरु, तेव्हा—
प्रसादनार्थं विष्णोस्तु स्तुतिमेतां चकार ह। त्वया सृष्टं जगदिदं पद्मं नाभौ विनिःसृतम्। तत्र चाहं समुत्पन्नस्तव वश्यश्च केशव
विष्णूचं समाधान व्हावं म्हणून त्याने ही स्तुती केली, 'हे पद्मनाभा, हे जग तुझ्याच कडून निर्माण झालं आहे, तुझ्या नाभीतून कमळ उमटलं आणि मी तिथे जन्मलो, केशवा, मी तुझ्या अधीन आहे.'
त्वं त्राता सर्वलोकानां स्रष्टा त्वं जगतः प्रभो। त्रैलोक्यं न त्वया त्याज्यमेष एव वरो मम
तू सर्व लोकांचा रक्षणकर्ता आहेस, प्रभो, तू जगाचा सर्जक आहेस; हे त्रैलोक्य तू कधीही सोडू नको—हीच माझी एकच मागणी आहे.
दशजन्ममनुष्येषु लोकानां हितकाम्यया। स्वयं कर्त्ता न ते शक्तः शापदानाय कोपि वा
लोकांच्या कल्याणासाठी, तुलाच दहा मानवजन्म घ्यावे लागतील; शापाचा परिणाम कोणीही टाळू शकत नाही.
कोयं भृगुः कथं तेन शक्यं शप्तुं जनार्दन। मानयस्व सदा विप्रान्ब्राह्मणास्ते तनुस्स्वयम्
हा भृगु कोण? त्याला जनार्दनाला शाप देण्याची शक्ती कशी मिळाली? नेहमी ऋषी-मुनींचा आदर कर, कारण ब्राह्मण हे तुझेच रूप आहेत.
योगनिद्रामुपास्व त्वं क्षीराब्धौ स्वपि हीश्वर। कार्यकाले पुनस्त्वां तु बोधयिष्यामि माधव
हे प्रभो, तू क्षीरसागरात योगनिद्रा कर आणि विश्रांती घे. योग्य वेळी, माधव, मी तुला जागं करीन.
भगवन्नेष तावत्तु त्वच्छक्त्या चोपबृंहितः। सर्वकार्यकरः शक्रस्तवैवांशेन शत्रुहा
हे भगवंत, तुझ्या शक्तीने इंद्र सर्व कार्ये पूर्ण करेल; तो तुझ्या अंशाने शत्रूंचा नाश करतो.
त्रैलोक्यं पालयन्नेव त्वदाज्ञां स करिष्यति। एवं स्तुतस्तदा विष्णुर्ब्रह्माणमिदमुक्तवान्
तीनही लोकांचे रक्षण करताना तो तुझ्या आज्ञेप्रमाणे वागेल. अशा प्रकारे स्तुती झाल्यावर विष्णूने ब्रह्माला हे शब्द सांगितले.
सर्वमेतत्करिष्यामि यन्मां ज्ञापयसे प्रभो। अदर्शनं गतो देवो ब्रह्मा तं नाभिजज्ञिवान्
हे प्रभो, तू मला जे सांगशील ते सर्व मी करीन. मग तो देव अदृश्य झाला आणि ब्रह्माला तो ओळखता आला नाही.
गते देवे तदा विष्णौ ब्रह्मा लोकपितामहः। भूयश्चकार वै सृष्टिं लोकानां प्रभवः प्रभुः
विष्णू निघून गेल्यावर, ब्रह्मा — जगाचा पितामह — पुन्हा सृष्टी करू लागला, कारण तो सर्वांचा उत्पत्तीस्थानी आणि स्वामी आहे.
तं दृष्ट्वा नारदः प्राह वाक्यं वाक्यविदां वरः। सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात्। सर्वव्यापी भुवः स्पर्शादध्यतिष्ठद्दशांगुलम्
त्याला पाहून, नारद — उत्तम वक्ता — म्हणाला: हजार डोकी, हजार डोळे, हजार पाय असलेला, सर्वत्र व्यापणारा पुरुष, पृथ्वीपासून दहा बोटे उंच उभा राहिला.
यद्भूतं यच्च वै भाव्यं सर्वमेव भवान्यतः। ततो विश्वमिदं तात त्वत्तो भूतं भविष्यति
जे काही झाले आहे आणि जे होणार आहे, ते सर्व तुझ्यापासूनच निर्माण झाले आहे. म्हणूनच, वडिलांनो, हे विश्व तुझ्यापासूनच उत्पन्न झाले आणि होईल.
त्वत्तो यज्ञः सर्वहुतः पृषदाज्यं पशुर्द्विधा। ऋचस्त्वत्तोथ सामानि त्वत्त एवाभिजज्ञिरे
तुझ्यापासून यज्ञ, सर्व हवन, तुप, आणि दोन प्रकारचे पशू निर्माण झाले; ऋच आणि सामेही तुझ्यापासूनच जन्मले.
त्वत्तो यज्ञास्त्वजायंत त्वत्तो श्वाश्चैव दंतिनः। गावस्त्वत्तः समुद्भूताः त्वत्तो जातावयोमृगाः
तुझ्यापासून यज्ञ निर्माण झाले, घोडे आणि हत्ती तुझ्यापासून जन्मले; गायी तुझ्यापासून उत्पन्न झाल्या, आणि धातू व वन्य प्राणीही तुझ्यापासूनच आले.
त्वन्मुखाद्ब्राह्मणा जातास्त्वत्तः क्षत्रमजायत। वैश्यास्तवोरुजाः शूद्रास्तव पद्भ्यां समुद्गताः
तुझ्या तोंडातून ब्राह्मण जन्मले; तुझ्यापासून क्षत्रिय निर्माण झाले; वैश्य तुझ्या मांड्यांपासून आले, आणि शूद्र तुझ्या पायांतून प्रकट झाले.
अक्ष्णोः सूर्योनिलः श्रोत्राच्चंद्रमा मनसस्तव। प्राणोंतः सुषिराज्जातो मुखादग्निरजायत
तुझ्या डोळ्यांतून सूर्य, कानांतून चंद्र, मनातून वारा, आणि तोंडातून अग्नी जन्मला.
नाभितो गगनं द्यौश्च शिरसः समवर्त्तत। दिशः श्रोत्रात्क्षितिः पद्भ्यां त्वत्तः सर्वमभूदिदम्
तुझ्या नाभीतून आकाश, डोक्यातून स्वर्ग, कानांतून दिशा, पायांतून पृथ्वी निर्माण झाली; या सर्वांची उत्पत्ती तुझ्यापासूनच झाली.
न्यग्रोधः सुमहानल्पे यथा बीजे व्यवस्थितः। ससर्ज्ज विश्वमखिलं बीजभूते तथा त्वयि
जसा मोठा वटवृक्ष लहान बीजात सामावलेला असतो, तसाच तू बीजरूपाने अख्ख्या विश्वाची सृष्टी केलीस.
बीजांकुरसमुद्भूतो न्यग्रोधः समुपस्थितः। विस्तारं च यथा याति त्वत्तः सृष्टौ तथा जगत्
वटवृक्ष बीजाच्या अंकुरातून उगवतो आणि विस्तारतो; त्याचप्रमाणे, तुझ्या सृष्टीतून हे जग पसरले आहे.
यथा हि कदली नान्या त्वक्पत्रेभ्योऽभिदृश्यते। एवं विश्वमिदं नान्यत्त्वत्स्थमीश्वर दृश्यते
जशी केळी तिच्या साल आणि पानांशिवाय वेगळी दिसत नाही, तशीच हे विश्व, प्रभो, तुझ्याशिवाय वेगळं दिसत नाही.
ह्लादिनी त्वयि शक्तिस्सा त्वय्येका सहभाविनी। ह्लादतापकरीमिश्रा त्वयि नो गुणवर्जिते
ती आनंददायिनी शक्ती तुझ्यातच आहे, तुझ्याशी एकरूप आहे; सुख-दुःख मिसळून ती तुझ्यात आहे, कारण तू सर्व गुणांपासून मुक्त आहेस.
पृथग्भूतैकभूताय सर्वभूताय ते नमः। व्यक्तं प्रधानं पुरुषो विराट्सम्राट्तथा भवान्
स्वतः वेगळा आणि एकरूप, सर्व सृष्टीचा आधार असलेल्या तुला नमस्कार. तू प्रकट, प्रधान, पुरुष, आणि विराट सम्राट आहेस.
सर्वस्मिन्सर्वभूतस्त्वं सर्वः सर्वस्वरूपधृक्। सर्वं त्वत्तः समुद्भूतं नमः सर्वात्मने ततः
तू सर्वत्र, सर्व प्राण्यांमध्ये वास करतोस, तूच सर्वकाही आहेस, सर्व रूपे तुझ्यातच आहेत. सर्व काही तुझ्यापासूनच निर्माण झालं आहे. म्हणून, सर्वांच्या आत्म्याला मी नमस्कार करतो.
सर्वात्मकोसि सर्वेश सर्वभूतस्थितो यतः। कथयामि ततः किं ते सर्वं वेत्सि हृदिस्थितं
तू सर्वांचा आत्मा आहेस, सर्वांचा स्वामी आहेस, प्रत्येक प्राण्यात तू वास करतोस. मग मी तुला काय सांगू? माझ्या हृदयात जे काही आहे, ते सर्व तुला माहीतच आहे.