विबुधाः सहिताः सर्वे यतः पुच्छं ततः स्थिताः। विष्णुना वासुकेर्द्दैत्याः पूर्वकाये निवेशिताः
सर्व देव वासुकीच्या शेपटीकडे एकत्र उभे राहिले, तर विष्णूच्या योजनेने दैत्यांना वासुकीच्या तोंडाकडे ठेवले गेले.
ते तस्य प्राणवातेन वह्निना च हतत्त्विषः। निस्तेजसोऽसुराः सर्वे बभूवुरमरद्युते
वासुकीच्या ज्वालासमान श्वासामुळे सर्व असुरांचा तेज हरपले आणि ते शक्तिहीन झाले.
तेनैव मुखनिःश्वासवायुनाथ बलाहकैः। पुच्छप्रदेशे वर्षद्भिस्तदा चाप्पयिताः सुराः
पण वासुकीच्या तोंडातून निघणाऱ्या वाऱ्यामुळे आणि शेपटीकडील मेघांच्या पावसामुळे देवांना ताजेतवाने वाटले.
क्षीरोदमध्ये भगवान्ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः। महादेवो महातेजा विष्णुपृष्ठनिवासिनौ
क्षीरसागराच्या मध्यभागी, ब्रह्मज्ञानात श्रेष्ठ असलेले भगवंत ब्रह्मा आणि महातेजस्वी महादेव, दोघेही विष्णूच्या पाठीवर विराजमान झाले.
बाहुभ्यां मंदरं गृह्य पद्मवत्स परंतपः। शृंखले च तदा कृत्वा गृहीत्वा मंदराचलम्
कमलातून जन्मलेले, शत्रूंचा संहार करणारे ब्रह्मा यांनी आपल्या हातांनी मंदार पर्वत घट्ट धरला आणि साखळीने बांधून तो पर्वत स्थिर केला.
देवानां दानवानां च बलमध्ये व्यवस्थितः। क्षीरोदमध्ये भगवान्कूर्मरूपी स्वयं हरिः
देव आणि दानव यांच्या सैन्यांच्या मध्ये, क्षीरसागरातच, हरि स्वतः कूर्माच्या रूपात उपस्थित होते.
अन्येन तेजसा देवानुपबृंहितवान्हरिः। मथ्यमाने ततस्तस्मिन्क्षीराब्धौ देवदानवैः
हरिंनी आपल्या दुसऱ्या तेजाने देवांना बळ दिले, जेव्हा देव आणि दानव क्षीरसागराचे मंथन करत होते.
हविर्धान्यभवत्पूर्वं सुरभिः सुरपूजिता। जग्मुर्मुदं तदा देवा दानवाश्च महामते
मंथनातून प्रथम सुरभी, देवांनी पूजलेली कामधेनू, प्रकट झाली. तिला पाहून देव आणि बुद्धिमान दानव आनंदित झाले.
व्याक्षिप्तचेतसः सर्वे बभूवुस्तिमितेक्षणाः। किमेतदिति सिद्धानां दिवि चिंतयतां तदा
सर्वजण गोंधळलेले आणि आश्चर्यचकित नजरेने पाहू लागले, तर आकाशातील सिद्धगण विचार करू लागले, 'हे काय आहे?'
बभूव वारुणी देवी मदाघूर्णितलोचना। कृतावर्त्ता ततस्तस्मात्प्रस्खलंती पदे पदे
मग मदाने डोलणाऱ्या डोळ्यांची, प्रत्येक पावलावर डगमगणारी वारुणी देवी प्रकट झाली.
एकवस्त्रा मुक्तकेशी रक्तांतस्तब्धलोचना। अहं बलप्रदा देवी मां वा गृह्णन्तु दानवाः
एकच वस्त्र नेसलेली, मोकळ्या केसांची, रक्ताळलेल्या स्थिर डोळ्यांची ती देवी म्हणाली, 'मी बळ देणारी देवी आहे; दानवांनी मला स्वीकारावे.'
अशुचिं वारुणीं मत्वा त्यक्तवंतस्तदा सुराः। जगृहुस्तां तदा दैत्या ग्रहणान्तेसुराभवत्
वारुणीला अशुद्ध समजून देवांनी तिला नाकारले, पण दैत्यांनी तिला स्वीकारले, त्यामुळे ती त्यांच्याशी जोडली गेली.
मंथने पारिजातोभूद्देव श्रीनंदनो द्रुमः। रूपौदार्य्यगुणोपेतास्ततश्चाप्सरसां गणाः५० 1.4.
मंथनातून पुढे सुंदर आणि शुभ अशी पारिजातक वृक्ष प्रकट झाला, त्यानंतर अप्सरांचा समूह प्रकट झाला.
षष्टिकोट्यस्तदा जातास्सामान्या देव दानवैः। सर्वास्ताः कृतपूर्वास्तु सामान्याः पुण्यकर्मणा
त्या वेळी साठ कोटी अप्सरा जन्माला आल्या, त्या देव आणि दानव दोघांसाठी सामान्य होत्या; त्या पूर्वीही निर्माण झाल्या होत्या आणि पुण्यकर्मामुळे दोघांना मिळाल्या.
ततः शीतांशुरभवद्देवानां प्रीतिदायकः। ययाचे शंकरो देवो जटाभूषणकृन्मम
मग देवांना आनंद देणारा चंद्र प्रकट झाला; जटाधारी शंकराने तो स्वतःसाठी मागितला.
भविष्यति न संदेहो गृहीतोयं मया शशी। अनुमेने च तं ब्रह्मा भूषणाय हरस्य तु
'काही शंका नाही,' असे म्हणत शंकराने चंद्र घेतला; आणि ब्रह्मदेवाने तो हराचा अलंकार म्हणून मान्य केला.
ततो विषं समुत्पन्नं कालकूटं भयावहं। तेन चैवार्दितास्सर्वे दानवाः सह दैवतैः
मग त्या समुद्रातून काळकूट नावाचं भयंकर विष बाहेर आलं. त्याच्या प्रभावाने सर्व दानव आणि देव त्रस्त झाले.
महादेवेन तत्पीतं विषं गृह्य यदृच्छया। तस्य पानान्नीलकंठस्तदा जातो महेश्वरः
ते विष महादेवांनी आपल्या इच्छेने प्यायलं. त्यामुळे महेश्वरांचे गळा निळा झाला आणि त्यांना नीलकंठ असं नाव पडलं.
पीतावशेषं नागास्तु क्षीराब्धेस्तु समुत्थितम्। ततो धन्वंतरिर्जातः श्वेतांबरधरः स्वयम्
विषाचं उरलेलं भाग नागांनी प्यायलं, जे क्षीरसागरातून निर्माण झालं होतं. त्यानंतर, पांढऱ्या वस्त्रांत स्वतःहून धन्वंतरी प्रकट झाले.
बिभ्रत्कमंडलुं पूर्णममृतस्य समुत्थितः। ततः स्वस्थमनस्कास्ते वैद्यराजस्य दर्शनात्
ते हातात अमृताने भरलेलं कमंडलू घेऊन प्रकट झाले. वैद्यराज धन्वंतरींचं दर्शन होताच सर्वांचं मन शांत झालं.
ततश्चाश्वः समुत्पन्नो नागश्चैरावतस्तथा। तत स्फुरत्कांतीमतिविकासि कमलेस्थिता
त्याच्यानंतर एक घोडा आणि त्याचप्रमाणे ऐरावत नावाचा हत्ती प्रकट झाला. मग तेजस्वी आणि पूर्ण फुललेल्या कमळात एक दिव्य मूर्ती उभी राहिली.
श्रीर्द्देवी पयसस्तस्मादुत्थिता धृतपंकजा। तां तुष्टवुर्मुदायुक्ताः श्रीसूक्तेन महर्षयः
त्या क्षीरातून श्रीदेवी प्रकट झाल्या, हातात कमळ धरलेलं होतं. मोठ्या आनंदाने महर्षींनी श्रीसूक्ताने त्यांची स्तुती केली.
विश्वावसुमुखास्तस्या गंधर्वाः पुरतो जगुः। घृताचीप्रमुखास्तत्र ननृतुश्चाप्सरोगणाः
विश्वावसु आणि मुखा यांच्या नेतृत्वाखाली गंधर्वांनी त्यांच्या समोर गाणं केलं. तिथे घृताचीसह इतर अप्सरांनी नृत्य केलं.
गंगाद्याः सरितस्तोयैः स्नानार्थमुपतस्थिरे। दिग्गजा हेमपात्रस्थमादाय विमलं जलम्
गंगा आणि इतर नद्या आपलं पाणी घेऊन स्नानासाठी आल्या. दिशांचे हत्ती सुवर्णपात्रात शुद्ध पाणी घेऊन आले.
स्नापयांचक्रिरे देवीं सर्वलोकमहेश्वरीम्। क्षीरोदस्तु स्वयं तस्यै मालामम्लानपंकजाम्
त्या हत्तीांनी सर्व लोकांची अधिष्ठात्री असलेल्या देवीचं स्नान घातलं. क्षीरसागराने स्वतः तिला कधीही न कोमेजणाऱ्या कमळांची माळ दिली.
ददौ विभूषणान्यंगे विश्वकर्मा चकार ह। दिव्यमाल्यांबरधरां स्नातां भूषणभूषिताम्
विश्वकर्म्यांनी तिच्या अंगावर घालायला दागिने दिले. त्यांनी स्नान केलेल्या, दागिन्यांनी आणि दिव्य हार-वस्त्रांनी सजवलेल्या देवीसाठी अलंकार तयार केले.
इंद्राद्याश्चामरगणा विद्याधरमहोरगाः। दानवाश्च महादैत्या राक्षसाः सह गुह्यकैः
इंद्र आणि इतर देव, चामरधारी, विद्याधर, मोठे नाग, दानव, बलाढ्य दैत्य, राक्षस आणि गुह्यक सगळ्यांनी एकत्र येऊन तिला पाहिलं.
कन्यामभिलषन्ति स्म ततो ब्रह्मा उवाच ह। वासुदेव त्वमेवैनां मया दत्तां गृहाण वै
त्या कन्येला सर्वजण मिळवण्याची इच्छा करत होते. तेव्हा ब्रह्मा म्हणाले, 'वासुदेव, मी तुला ही कन्या दिली आहे, तूच तिला स्वीकार.'
देवाश्च दानवाश्चैव प्रतिषिद्धा मया त्विह। तुष्टोहं भवतस्तावदलौल्येनेह कर्मणा
'देव आणि दानव, मी तुम्हा सर्वांना इथे नकार दिला आहे. या कृतीत तुझ्या संयमामुळे मी तुझ्यावर खूष आहे.'
सा तु श्रीर्ब्रह्मणा प्रोक्ता देवि गछस्व केशवं। मया दत्तं पतिं प्राप्य मोदस्व शाश्वतीः समाः
मग ब्रह्म्यांनी श्रीला सांगितलं, 'देवी, तू केशवाकडे जा. मी तुला जो पती दिला आहे, त्याच्यासोबत अनंत काळ आनंदी रहा.'