पत्न्यर्थं प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायिणीः प्रभुः। ताभ्यः शिष्टा यवीयस्य(स्प?) एकादश सुलोचनाः
धर्माने दक्षाच्या कन्या पत्नी म्हणून स्वीकारल्या. त्यांच्यापासून अकरा लहान, सुंदर डोळ्यांच्या कन्या जन्मल्या.
ख्यातिः सत्यथ संभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा। सन्नतिश्चानसूया च ऊर्ज्जा स्वाहा स्वधा तथा
ख्याती, सत्य, संभूती, स्मृती, प्रीती, क्षमा, सन्नती, अनसूया, ऊर्जा, स्वाहा आणि स्वधा — या कन्या आहेत.
भृगुर्भवो मरीचिश्च तथा चैवांगिरा मुनिः। अहं च पुलहश्चैव क्रतुर्मुनिवरस्तथा
भृगु, भव, मरीची आणि अंगिरा ऋषी; मी स्वतः, पुलह आणि श्रेष्ठ ऋषी क्रतु — हे सर्व.
अत्रिर्वसिष्ठो वह्निश्च पितरश्च यथाक्रमम्। ख्यात्याद्या जगृहुः कन्या मुनयो राजसत्तम
अत्रि, वसिष्ठ, वह्नि आणि पितर — या सर्वांनी योग्य क्रमाने ख्यातीपासून सुरू होणाऱ्या कन्या स्वीकारल्या, हे राजसत्तम.
श्रद्धा कामं बलं लक्ष्मीर्नियमं धृतिरात्मजम्। संतोषं च तथा तुष्टिर्लोभं पुष्टिरसूयत
श्रद्धा, इच्छा, बळ, लक्ष्मी, नियम, धैर्य, समाधान, तृप्ती, लोभ आणि पोषण हे सर्व जन्माला आले.
मेधा श्रुतं क्रिया दण्डं नयं विनयमवे च। बोधं बुद्धिस्तथा लज्जा विनयं वपुरात्मजम्
बुद्धी, ज्ञान, कृती, शिक्षा, नीती, नम्रता, समज, शहाणपण, लाज, शिस्त आणि सौंदर्य हेही जन्मले.
व्यवसायं प्रजज्ञे वै क्षेमं शान्तिरसूयत। सुखमृद्धिर्यशः कीर्तिरित्येते धर्मसूनवः
दृढ निश्चय जन्मला, सुरक्षितता आणि शांतता निर्माण झाली; सुख, समृद्धी, कीर्ती आणि यश — हे सर्व धर्माचे पुत्र आहेत.
कामान्नंदी सुतं हर्षं धर्मपौत्रमसूयत। हिंसा भार्यात्वधर्मस्य तस्य जज्ञे तदानृतं
इच्छा, आनंद आणि हर्ष हे धर्माचे नातू म्हणून जन्मले; अधर्माची पत्नी हिंसा झाली आणि तिच्या पोटी असत्य जन्मले.
कन्या च निकृतिस्ताभ्यां भयं नरक एव च। माया च वेदना चैव मिथुनं द्वंद्वमेव च
एक कन्या — कपट — आणि त्यांच्यापासून भीती व नरक निर्माण झाले; माया आणि वेदना हे जोडपे, तसेच द्वैतही जन्मले.
तयोर्जज्ञेथ वै माया मृत्युं भूतापहारिणम्। वेदनायास्ततश्चापि दुःखं जज्ञेथ रौरवात्
त्या दोघांपासून मायेकडून मृत्यू — जो जीवांचे हरण करतो — जन्मला; वेदनेपासून रौरव नावाचे दुःख निर्माण झाले.
मृत्योर्व्याधिजराशोक तृष्णाक्रोधाश्च जज्ञिरे। दुःखोत्तराः स्मृता ह्येते सर्वे चाधर्मलक्षणाः
मृत्यूपासून आजार, वार्धक्य, शोक, तृष्णा आणि राग हे जन्मले; हे सर्व दुःखाची संतती मानली जातात आणि अधर्माची चिन्हे आहेत.
नैषां भार्यास्ति पुत्रो वा ते सर्वे ह्यूर्द्ध्वरेतसः। रौद्राण्येतानि रूपाणि ब्रह्मणो नृवरात्मज
यांना पत्नी किंवा पुत्र नाहीत; हे सर्व वरच्या प्रवृत्तीचे आहेत; हे भयंकर रूपे, हे श्रेष्ठ पुरुषा, ब्रह्माचेच आहेत.
नित्यं प्रलयहेतुत्वं जगतोस्य प्रयांति वै। रुद्रसर्गं प्रवक्ष्यामि यथा ब्रह्मा चकार हा(?)
हे सृष्टीच्या नाशाचे कारण नेहमीच ठरतात; आता मी तुला सांगतो, ब्रह्माने कसा रुद्राचा सृजन केला.
कल्पादावात्मनस्तुल्यं सुतं प्रध्यायतस्ततः। प्रादुरासीत्प्रभोरंके कुमारो नीललोहितः
कल्पाच्या सुरुवातीला, स्वतःसारखा पुत्र मिळावा म्हणून प्रभू ध्यान करत असताना, त्याच्या मांडीवर निळ्या आणि लाल रंगाचा कुमार प्रकट झाला.
रुदन्वै सुस्वरं सोथ द्रवंश्च नृपसत्तम। किं रोदिषीति तं देवो रुदंतं प्रत्युवाच ह
तो मोठ्याने रडला आणि त्याच्या डोळ्यातून पाणी आले; हे श्रेष्ठ राजा, देवाने त्याला रडताना पाहून त्याच्याशी बोलले.
नामधेहीति तं सोथ प्रत्युवाच प्रजापतिम्। रोदनाद्रुद्रनामासि मा रोदीर्धैर्यमावह
'तुझे नाव काय?' असे विचारल्यावर प्रजापती म्हणाले, 'तू रडतोस म्हणून तुझे नाव रुद्र आहे; आता रडू नकोस, धीर धर.'
एवमुक्तः पुनस्सोथ सप्तकृत्वो रुरोद ह। ततोन्यानि ददौ तस्मै सप्तनामानि वै प्रभुः २०० 1.3.
असे सांगितल्यावर तो पुन्हा सात वेळा रडला; मग प्रभूने त्याला सात वेगवेगळी नावे दिली.
मूर्त्तीनां चैवमष्टानां स्थानान्यष्टौ चकार ह। भवं शर्वमथेशानं तथा पशुपतिं नृप
या आठ मूर्तींसाठी त्याने आठ ठिकाणे ठरवली: भव, शर्व, ईशान आणि पशुपती, हे राजन,
भीममुग्रं महादेवमुवाच स पितामहः। सूर्यो जलं मही वह्निर्वायुराकाशमेव च
भीम, उग्र, महादेव — असे पितामहाने त्यांची नावे ठेवली; सूर्य, पाणी, पृथ्वी, अग्नी, वारा आणि आकाश,
दीक्षितो ब्राह्मणः सोम इत्येते तनवः कमात्। एवं प्रकारो रुद्रोसौ सतीं भार्यामविंदत
दीक्षित ब्राह्मण, सोम — हीही त्याच्या रूपांची नावे; अशा प्रकारे रुद्राने सतीला पत्नी म्हणून मिळवले.
दक्षकोपाच्च तत्याज सा सती स्वं कलेवरम्। हिमवद्दुहिता साभून्मेनायां नृपसत्तम
दक्षाच्या रागामुळे सतीने आपले शरीर सोडले; ती हिमालय आणि मेना यांची कन्या झाली, हे श्रेष्ठ राजा.
उपयेमे पुनश्चैव याचित्वा भगवान्भवः। दाक्षी धातृविधातारौ भृगोः ख्यातिरसूयत
पुन्हा विनंती केल्यावर भगवंत भवाने तिला पत्नी म्हणून स्वीकारले; दक्षापासून धाता आणि विधाता, आणि भृगूपासून ख्याती जन्मली.
श्रियं च देवदेवस्य पत्नी नारायणस्य या
देवांच्या देवतेचे पत्नी असलेली श्री, ती नारायणाची भार्या आहे.
भीष्म उवाच। क्षीराब्धौ तु तथा लक्ष्मीः किलोत्पन्ना मया श्रुता। ख्यात्यां भृगोः समुत्पन्ना एतदाह कथं भवान्
भीष्म म्हणाले — मी ऐकले आहे की लक्ष्मी क्षीरसागरातून प्रकट झाली, आणि ती भृगुची कन्या ख्यातीतून जन्मली. हे दोन्ही कसे घडले, ते मला तुम्ही समजावून सांगाल का?
कथं च दक्षदुहिता देहं त्यक्तवती शुभा। मेनायां गर्भसंभूतिमुमाया जन्म एव च
आणि दक्षाची शुभ कन्या आपले शरीर कसे सोडून गेली? तसेच मेना यांच्या पोटी उमा कशी जन्मली, हेही सांगा.
किमर्थं देवदेवेन पत्नी हैमवती कृता। विरोधं चाथ दक्षेण भगवांस्तु ब्रवीतु मे
देवांच्या देवतेने हिमालयाची कन्या पत्नी म्हणून का स्वीकारली? आणि दक्षाशी काय वाद झाला, हेही मला सांगा.
पुलस्त्य उवाच। इदं च शृणु भूपाल यत्पृष्टोहमिह त्वया। श्रीसंबंधो मयाप्येष श्रुत आसीत्पितामहात्
पुलस्त्य म्हणाले — राजन, तू जे विचारलेस ते मी सांगतो. श्रीसंबंधीची ही कथा मीही माझ्या आजोबांकडून ऐकली आहे.
अत्रिपुत्रस्तु दुर्वासाः परिभ्राम्यन्महीमिमाम्। विद्याधरीकरेमालां दृष्ट्वा सौगन्धिकीं शुभाम्
अत्रींचा पुत्र दुर्वासा पृथ्वीवर भटकत असताना, त्याने एका विद्याधरीच्या गळ्यात सुगंधी फुलांची सुंदर माळ पाहिली.
याचयामास मे देहि जटाजूटे करोम्यहम्। इति विद्याधरी तेन पृष्टा सा ऋषिणा तथा
त्याने तिला विचारले, "ही माळ मला दे, मी ती माझ्या जटांमध्ये घालीन." असे ऋषीने त्या विद्याधरीला विनंती केली.
ददौ तस्मै मुदायुक्ता तां मालां स तदा नृप। गृहीत्वा सुचिरं कालं शिरोमालां बबंध ह
ती कन्या आनंदाने त्याला ती माळ दिली. मग दुर्वासांनी ती माळ घेऊन बराच काळ डोक्यावर घातली.