न गण्डिका समं तीर्थं न व्रतं द्वादशीसमम् । न देवः केशवादन्यो भूयोभूयो वरानने
गंडिकेसारखं दुसरं कोणतंही तीर्थ नाही, द्वादशीसारखं दुसरं कोणतंही व्रत नाही, आणि केशवाशिवाय दुसरा कोणताही देव नाही, हे सुंदर मुखवाली.
गंडिकायास्तु माहात्म्यं ये शृण्वंति नरोत्तमाः । इहलोके सुखं भुक्त्वा विष्णुलोके हि यांति ते
गंडिकेचं माहात्म्य जे उत्तम पुरुष ऐकतात, ते या जगात सुख उपभोगून नंतर विष्णूच्या लोकात जातात.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे उमापतिनारदसंवादे गंडिकातीर्थमाहात्म्यंनाम पंचसप्ततितमोऽध्यायः
अशा प्रकारे, श्रीपद्ममहापुराणाच्या उत्तरखंडातील उमापती आणि नारद यांच्या संवादात 'गंडिका तीर्थाचं माहात्म्य' नावाचा पंच्याहत्तरावा अध्याय पूर्ण झाला.
महादेव उवाच- शृणु सुंदरि वक्ष्यामि स्तोत्रं चाभ्युदयं ततः । यच्छ्रुत्वा मुच्यते पापी ब्रह्महा नात्र संशयः
महादेव म्हणाले— ऐक सुंदरि, मी तुला एक स्तोत्र आणि त्याचा शुभ फल सांगतो; ते ऐकल्यावर, मोठा पापी किंवा ब्राह्मणहत्यारा सुद्धा मुक्त होतो—यात काहीच शंका नाही.
धाता वै नारदं प्राह तदहं तु ब्रवीमि ते । तमुवाच ततो देवः स्वयंभूरमितद्युतिः
धाता (ब्रह्मा) यांनी नारदाला सांगितलं, ते मी तुला सांगतो; मग तो स्वयंभू देव, अमाप तेजाने उजळलेला, त्याला म्हणाला.
प्रगृह्य रुचिरं बाहुं स्मारयेच्चौर्ध्वदेहिकम् । भगवान्नारायणः श्रीमान्देवश्चक्रायुधोहरिः
आपला सुंदर हात वर करून, माणसाने परलोकाचा विचार करावा; भगवंत नारायण, श्रीमंत देव, चक्रधारी हरि यांचा स्मरण करावा.
शार्ङ्गधारी हृषीकेशः पुराणपुरुषोत्तमः । अजितः खड्गभृज्जिष्णुः कृष्णश्चैव सनातनः
शार्ङ्गधारी, हृषीकेश, पुरातन परमपुरुष, अजित, खड्गधारी, विजयी, कृष्ण आणि सनातन—हे सर्व तूच आहेस.
एकशृंगो वराहस्त्वं भूतभव्यभवात्मकः । अक्षरं ब्रह्म सत्यं तु आदौ चांते च राघवः
तू एकदंत वराह, भूत, भविष्य आणि वर्तमानाचा आधार, अक्षर ब्रह्म, सत्य, आणि सुरुवातीला व शेवटी राघव आहेस.
लोकानां तु परो धर्मो विष्वक्सेनश्चतुर्भुजः । सेनानी रक्षणस्त्वं च वैकुंठस्त्वं जगत्प्रभुः
सर्व लोकांचा श्रेष्ठ धर्म तूच आहेस, विश्वक्सेन, चार हातांचा; सेनापती, रक्षण करणारा, वैकुंठ, आणि जगाचा स्वामी तूच आहेस.
प्रभवश्चाव्ययस्त्वं च उपेंद्रो मधुसूदनः । पृश्निगर्भो धृतार्चिस्त्वं पद्मनाभो रणांतकृत्
तू उत्पत्ती आणि अविनाशी, उपेंद्र, मधुसूदन, पृष्णिगर्भ, तेजस्वी, पद्मनाभ आणि शत्रूंचा नाश करणारा आहेस.
शरण्यं शरणं च त्वामाहुः सेन्द्रा महर्षयः । ऋक्सामश्रेष्ठो वेदात्मा शतजिह्वो महर्षयः
इंद्रासह देव आणि महर्षी तुला शरण आणि आश्रय असं म्हणतात; ऋग्वेद-सामवेदात श्रेष्ठ, वेदांचा आत्मा, शंभर जिभांचा, हे महर्षे.
त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वमोंकारः परंतपः । शतधन्वा वसुः पूर्वं वसूनां त्वं प्रजापतिः
तू यज्ञ आहेस, वषट्कार आहेस, ओंकार आहेस, शत्रूंचा संहार करणारा; शंभर धनुष्ये असलेला, पूर्वीचा वसु, आणि वसूंमध्ये प्रजापती आहेस.
त्रयाणामपि लोकानां आदिकर्ता स्वयंप्रभुः । रुद्राणामष्टमो रुद्रः साध्यानामपि पंचमः
तीनही लोकांचा आदिकर्ता, स्वयंप्रभू, रुद्रांमध्ये आठवा रुद्र, आणि साध्यांमध्ये पाचवा आहेस.
आश्विनौ चापि कर्णौ ते सूर्यचंद्रौ च चक्षुषी । अंते चादौ च मध्ये च दृश्यसे त्वं परंतपः
अश्विनी तुझे कान, सूर्य आणि चंद्र तुझे डोळे; शेवटी, सुरुवातीला आणि मध्ये, तू सर्वत्र दिसतोस, हे शत्रूंचा संहार करणारा.
प्रभवो निधनं चास्य न विदुः को भवानिति । दृश्यसे सर्वलोकेषु गोषु च ब्रह्मणेषु च
तुझा आरंभ किंवा शेवट कोणालाही माहीत नाही, आणि तू कोण आहेस हेही कुणी समजत नाही; पण तरीसुद्धा सर्व जगात, गायींमध्ये आणि ब्राह्मणांमध्ये तू दिसतोस.
दिक्षु सर्वासु गगने पर्वतेषु गुहासु च । सहस्रनयनः श्रीमाञ्छतशीर्षः सहस्रपात्
सर्व दिशांमध्ये, आकाशात, पर्वतांवर आणि गुहांमध्ये, तू हजार डोळ्यांचा, तेजस्वी, शंभर डोकी आणि हजार पाय असलेला दिसतोस.
त्वं धारयसि भूतानि वसुधां च सपर्वताम् । अंतःपृथिव्यां सलिले सर्वसत्वमहोरगः
तू सर्व जीवांना आणि पर्वतांसह पृथ्वीला धरून ठेवतोस; पृथ्वीच्या आत आणि पाण्यात, सर्व सत्त्वांचा महान सर्प म्हणून तू आहेस.
त्रींल्लोकान्धारयन्नास्ते देवगंधर्वदानवान् । अहं ते हृदयं राम जिह्वा देवी सरस्वती
तू तीनही लोकांना, देव, गंधर्व आणि दानवांसह धरून ठेवतोस; हे राम, मी तुझे हृदय आहे आणि सरस्वती देवी तुझी जीभ आहे.
देवा रोमाणि गात्रेषु निर्मितास्ते स्वमायया । निमिषस्ते स्मृता रात्रिरुन्मेषो दिवसस्तथा
तुझ्या देहावरचे केस हे तुझ्या मायेमुळे निर्माण झालेले देव आहेत; डोळे मिटणे म्हणजे रात्र आणि उघडणे म्हणजे दिवस असे समजले जाते.
संस्कारस्ते भवेद्देहो न तदस्ति विना त्वया । जगत्सर्वं शरीरे तत्स्थैर्यं च वसुधातलम्
तुझ्या संस्कारांमुळे हा देह आहे; तुझ्याशिवाय काहीच अस्तित्वात नाही. सर्व जग तुझ्या देहात आहे आणि पृथ्वीची स्थिरता तुझ्यामुळेच आहे.
अग्निः कोपः प्रसादस्ते शेषः श्रीमांश्च लक्ष्मणः । त्वया लोकास्त्रयः क्रांताः पुराणैर्विक्रमैस्त्रिभिः
तुझा राग म्हणजे अग्नी, तुझी कृपा म्हणजे लक्ष्मण हा तेजस्वी शेष आहे; तुझ्यामुळे तीन पावलांनी तीनही लोकांवर विजय मिळवला गेला.
त्वयेंद्रश्च कृतो राजा बलिर्बद्धो महासुरः । लोकान्संहृत्य कालस्त्वं निवेश्यात्मनि केवलम्
तुझ्यामुळे इंद्र राजा झाला आणि बलिराज, तो महान असुर, बांधला गेला; सर्व लोकांना संहित करून, तूच काळ म्हणून स्वतःमध्ये स्थित राहतोस.
करोष्येकार्णवं घोरं दृश्यादृश्ये च नान्यथा । त्वया सिंहवपुः कृत्वा परमं दिव्यमुत्तमम्
तू एक भयंकर महासागर निर्माण करतोस, जो दिसणारा आणि अदृश्य दोन्ही आहे; आणि दुसऱ्या कोणत्याही प्रकारे नाही. तू सिंहाचे रूप घेऊन, सर्वात श्रेष्ठ आणि दिव्य रूप निर्माण केलेस.
भयदः सर्वभूतानां हिरण्यकशिपुर्हतः । त्वमश्ववदनो भूत्वा पातालतलमाश्रितः
तू सर्व जीवांना भीती देणारा आहेस, हिरण्यकशिपूचा वध केलास; घोड्याच्या डोक्याचे रूप घेऊन, तू पाताळात प्रवेश केलास.
संहृतं परमं हव्यं रहस्यं वै पुनः पुनः । यत्परं श्रूयते ज्योतिर्यत्परं श्रूयते परः
सर्वोच्च होम, गुप्त आणि पवित्र, पुन्हा पुन्हा तुझ्यामुळे संहित केला जातो; जे सर्वोच्च तेज किंवा सर्वोच्च म्हणून ऐकले जाते, तेही तूच आहेस.
यत्परं परतश्चै वपरमात्मेति कथ्यते । परो मंत्रः परं तेजस्तमेव हि निगद्यसे
जे सर्वोच्च आहे आणि त्याहूनही पुढे आहे, त्याला परमतत्त्व किंवा आत्मा म्हणतात; सर्वोच्च मंत्र, सर्वोच्च तेज, ते सर्व तुलाच संबोधले जाते.
हव्यं कव्यं पवित्रं च प्राप्तिः स्वर्गापवर्गयोः । स्थित्युत्पत्तिविनाशांस्ते त्वामाहुः प्रकृतेः परम्
होम, पितरांसाठी अर्पण, पावित्र्य, स्वर्ग आणि मोक्षाची प्राप्ती; सृष्टी, स्थिती आणि संहार—हे सर्व तुझ्यापेक्षा वेगळे नाही, असं म्हणतात.
यज्ञश्च यजमानश्च होता चाध्वर्युरेव च । भोक्ता यज्ञफलानां च त्वं वै वेदैश्च गीयसे
तू यज्ञ आहेस, यजमान आहेस, पुरोहित आहेस आणि अध्वर्यु आहेस; यज्ञाचे फळ भोगणारा तूच आहेस आणि वेदांनी तुझी स्तुती केली आहे.
सीतालक्ष्मीर्भवान्विष्णुर्देवः कृष्णः प्रजापतिः । वधार्थं रावणस्य त्वं प्रविष्टो मानुषीं तनुम्
तू सीता, लक्ष्मी, विष्णू, कृष्ण, आणि प्रजापती आहेस; रावणाचा वध करण्यासाठी तू मानवी रूप धारण केलेस.
तदिदं च त्वया कार्यं कृतं धर्मभृतां वर । निहतो रावणो राम प्रहृष्टा देवताः कृताः
हे धर्मशीलांमध्ये श्रेष्ठ, हे कार्य तुझ्यामुळेच पूर्ण झाले; रावणाचा वध झाला आणि देवता आनंदित झाल्या.