पापयुक्ताय रामाय तुलावृषभमेव च । पापकर्मरतश्चैव भवबंधक्रियो नृपः
पापयुक्त राम आणि पापकर्मात रमणारा, संसारबंधनात अडकलेला राजा—त्यांना ब्रह्मदेवाने तुला आणि वृषभ दान सांगितलं.
अभक्षभक्षणरता भ्रूणहा गुरुतल्पगः । एतेप्यनृतवादी च प्रसूयंते वियोनिषु
जे निषिद्ध अन्न खातात, गर्भहत्या करतात, गुरुपत्नीशी संबंध ठेवतात आणि खोटं बोलतात—हे सगळे नीच योनीत जन्म घेतात.
अयाज्ययाजनं कृत्वा याचयित्वा तु निंदितान् । सदा कोपसमायुक्ताः साधूनां पीडने रताः
जे निषिद्ध यज्ञ करतात, निंदनीय लोकांकडून मागतात, नेहमी रागावलेले असतात आणि सज्जनांना त्रास देण्यात आनंद मानतात—
विश्वासोपहताश्चैषामसुभिर्धर्मनिंदकाः । पापैरेभिः समायुक्ता ज्ञात्वात्मानं गतायुषम्
ज्यांचा विश्वासघात झालेला आहे, जे दुष्ट आहेत, धर्माची निंदा करतात आणि या पापांमध्ये गुंतले आहेत, ते आपलं आयुष्य संपत आलंय हे जाणतात—
इति ज्ञात्वा तु तैर्देवि दानं देयं विशेषतः । बहवो धर्मकर्त्तारो वैष्णवा भुवि विश्रुताः
हे जाणून, देवी, अशांनी विशेषतः दान द्यावं. या पृथ्वीवर अनेक धर्मपालक, विष्णूभक्त प्रसिद्ध आहेत.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे उमापतिनारदसंवादे दानधर्मोनाम चतुःसप्ततितमोऽध्यायः
श्रीपद्म महापुराणाच्या उत्तरखंडातील उमापती-नारद संवादातील 'दानधर्म' नावाच्या चौर्याहत्तराव्या अध्यायाचा येथे समाप्ती आहे. ही संहिता पंचपंचाश हजार श्लोकांची आहे.
महादेव उवाच- गंडिकायास्तु माहात्म्यं वक्ष्ये देवि विधानतः । यथा गंगा तथा सा च कथिता नगनंदिनि
महादेव म्हणाले—देवी, मी तुला गंडिकेचं माहात्म्य नीट सांगतो. जशी गंगा पवित्र आहे, तशीच ती गंडिका आहे, हे पर्वतराजकन्ये.
शालग्रामशिला यत्र जायते बहुधा तथा । माहात्म्यं चैव तस्याश्च कथितं मुनिसत्तमैः
जिथे शाळग्राम शिला अनेक प्रकारांनी प्रकट होते, तिथेच तिचं माहात्म्य आहे, असं श्रेष्ठ ऋषींनी सांगितलं आहे.
अंडजा उद्भिजा यत्र स्वेदजाश्च जरायुजाः । यस्या दर्शनमात्रेण पुण्यरूपास्तु पार्वति
ज्या ठिकाणी अंड्यातून, अंकुरातून, घामातून आणि गर्भातून जन्म घेणारे सर्व जीव राहतात, त्या देवीचं केवळ दर्शन झालं तरी, पार्वती, ते सर्व पुण्यवान होतात.
उत्तरे सा तु संभूता गंडिका तु महानदी । संस्मृता संस्मृता नूनं पापं हंत्यगनंदिनि
उत्तर दिशेला महान गंडिका नावाची नदी निर्माण झाली; तिला पुन्हा पुन्हा आठवलं की, हे पापांचा नाश करणारी, ती नक्कीच सर्व पापं नाहीशी करते.
यत्र नारायणो देवो नित्यं तिष्ठति भूतिदः । शंखचक्रधरास्तस्य समीपे निवसंति ये
जिथे नारायण देव नेहमीच राहतात आणि सर्वांना अस्तित्व देतात, तिथे त्याच्या जवळ शंख आणि चक्र धारण करणारे लोक वास करतात.
ते मृत्युं समनुप्राप्य दिव्यरूपाश्चतुर्भुजाः । ऋषयस्तत्र तिष्ठंति देवाश्चैवं विशेषतः
मरणानंतर ते दिव्य रूप धारण करतात, चार हात असतात; तिथे ऋषी आणि विशेषतः देवताही वास करतात.
रुद्रा नागास्तथा यक्षा नात्र कार्या विचारणा । तस्याः समीपे ह्येकोऽयं स्थलो वै विष्णुरूपधृक्
रुद्र, नाग आणि यक्ष सुद्धा तिथे आहेत; यात काहीच शंका नाही. तिच्या जवळ एक असा स्थान आहे जिथे विष्णू स्वतः वास करतात.
स्थलेऽस्मिन्वर्तते मूर्तिर्बहुरूपातिमुक्तिदा । चतुर्विंशतिभूतानां जातयः संति तत्र वै
या स्थळी एक अशी मूर्ती आहे जी अनेक रूपांनी, अत्युच्च मुक्ती देणारी आहे; तिथे चोवीस तत्त्वांची उत्पत्ती सुद्धा आहे.
एका वै मत्स्यरूपा च कृष्णरूपातिमुक्तिदा । अन्या च या बुधैः प्रोक्ता स्थले वै विष्णुसंज्ञके
त्यातील एक मत्स्यरूप आहे, कृष्णरूपात मुक्ती देणारी; दुसरी जी ज्ञानी लोकांनी सांगितली आहे, ती त्या स्थळी विष्णू म्हणून ओळखली जाते.
कल्किनाम्नी तथा पुण्या कपिला या मयोदिता । अन्यास्तु विविधाकारा दृश्यंते बहुधा अपि
काळकी नावाची दुसरी पुण्यवती आहे, आणि मी सांगितलेली कपिला सुद्धा आहे; तिथे अनेक प्रकारच्या, वेगवेगळ्या रूपातील इतरही दिसतात.
तिष्ठंति मूर्त्तयः सर्वा नानारूपा ह्यनेकशः । सा गंगा महती पुण्या धर्मकामार्थमुक्तिदा
सर्व मूर्ती तिथे उभ्या आहेत, विविध रूपांनी आणि असंख्य प्रकारांनी; ती गंगा महान आणि पुण्यवती आहे, धर्म, काम आणि मुक्ती देणारी आहे.
यस्यां भूमौ हृषीकेशो नियमेन समन्वितः । वर्त्ततेऽद्यापि तत्रैव मया सह न संशयः
ज्या भूमीवर हृषीकेश नियमाने वावरतात, आजही तिथे माझ्यासोबत आहेत—यात काहीच शंका नाही.
भ्रूणहत्या बालहत्या गोहत्या च विशेषतः । यस्याः स्पर्शनमात्रेण मुच्यते सर्वकिल्बिषात्
फक्त तिचा स्पर्श झाला तरी, भ्रूणहत्या, बालहत्या, गोहत्या यांसारख्या सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते.
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चैवान्यजातयः । सर्वे ते वै विमुच्यंते दर्शनाद्गंडिकांबुनः
ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, शूद्र आणि इतर जाती—सर्वांना गंडिकेच्या पाण्याचं दर्शन झालं की, ते मुक्त होतात.
इयं वेणी समा पुण्या पापिनां तु विशेषतः । मुच्यते ब्रह्महा यत्र इतरेषां तु का कथा
ही वेणी सुद्धा तितकीच पुण्यवती आहे, विशेषतः पाप्यांसाठी; जिथे ब्रह्महत्यारा सुद्धा मुक्त होतो, तर इतरांचा तर प्रश्नच नाही.
सर्वदा सर्वकाले तु अहं गच्छामि पार्वति । तीर्थानां तीर्थराजोऽयं ब्रह्मणा भाषितः किल
सर्व काळात, पार्वती, मी तिथे जातो; हे तीर्थस्थानांचं राज आहे, असं ब्रह्मदेवांनी सांगितलं आहे.
तत्र स्नानं च दानं च मुनिभिः परिकल्पितम् । आषाढे पुण्यकाले तु तत्र गच्छामि सुंदरि
तिथे स्नान आणि दान करायला ऋषींनी सांगितलं आहे; आणि शुभ आषाढ महिन्यात, सुंदरि, मी तिथे जातो.
मासैकविधिना चैव स्नानं तत्र करोम्यहम् । तारकं तत्र विशदं जपामि तु निरंतरम्
मासिक विधीने मी तिथे स्नान करतो आणि तिथे निरंतर स्पष्ट तारक मंत्राचा जप करतो.
अतोऽहं वैष्णवो जातो विष्णुक्षेत्रे यतोगतः । विष्णुना निर्मितं पूर्वं क्षेत्रं तत्तु महत्तरम्
म्हणूनच मी विष्णूभक्त झालो, कारण मी विष्णूच्या क्षेत्रात गेलो; ते क्षेत्र पूर्वी विष्णूने निर्माण केलं आणि ते खरोखर महान आहे.
वैष्णवानां च गतिदं पावनं परमं स्मृतम् । भवेऽस्मिन्मानुषे जन्म दुर्लभं देवि सर्वदा
हे विष्णूभक्तांना मुक्ती देणारं आणि अत्यंत पवित्र मानलं जातं; देवी, या जगात मानवजन्म नेहमीच दुर्मिळ असतो.
दुर्लभं गण्डिकातीर्थं विष्णुक्षेत्रं तु दुर्लभम् । अतो ह्याषाढमासे तु गंतव्यं द्विजसत्तमैः
गंडिका हे तीर्थ मिळवणं फार कठीण आहे, आणि विष्णूचं क्षेत्र तर त्याहून दुर्मिळ आहे. म्हणूनच, उत्तम ब्राह्मणांनी आषाढ महिन्यात तिथे जावं.
तत्र गत्वा विशेषेण शंखचक्रादिधारणम् । कर्त्तव्यं तु द्विजश्रेष्ठैः पवित्रं परमं स्मृतम्
तिथे गेल्यावर, विशेष करून, शंख, चक्र वगैरे धारण करणं श्रेष्ठ ब्राह्मणांनी करावं; हे अत्यंत पवित्र मानलं जातं.
शंखतीर्थं तु वामे वै दक्षिणे चक्रचिह्नितम् । द्विजानां मुक्तिदं प्रोक्तं धारितव्यं प्रयत्नतः
शंखतीर्थ डाव्या बाजूला आणि उजव्या बाजूला चक्राचं चिन्ह, हे ब्राह्मणांना मुक्ती देणारं सांगितलं आहे आणि ते काळजीपूर्वक धारण करावं.
ब्राह्मणैश्च विशेषेण शंखचक्रादिधारणं । धृते सति महादेवि वैष्णवास्ते हि मानवाः
विशेष करून ब्राह्मणांनी शंख, चक्र वगैरे धारण केल्यावर, हे महादेवी, ते लोक खरे वैष्णव होतात.